Sau khi sáp nhập với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh có 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo.
Theo kế hoạch trên, Ủy ban nhân dân thành phố giao Ủy ban nhân dân các xã đã đủ điều kiện, tiêu chuẩn, đặc biệt là các xã hình thành từ thị trấn trước đây hoặc đã có quy hoạch đô thị được phê duyệt, khẩn trương thực hiện đầy đủ các bước xây dựng đề án theo lộ trình, trình Ủy ban nhân dân thành phố xem xét.
Ủy ban nhân dân thành phố cũng yêu cầu các địa phương phải phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành để rà soát, điều chỉnh quy hoạch, đánh giá các tiêu chuẩn phân loại đô thị và lập đề án phân loại đô thị, đề án thành lập đơn vị hành chính đô thị trình cấp có thẩm quyền.
Việc này nhằm bảo đảm khi chuyển từ xã lên phường, các tiêu chí dân số, diện tích tự nhiên, kinh tế-xã hội đều được đánh giá đầy đủ, không cảm tính.
Kế hoạch cũng nêu rõ các điều kiện, tiêu chuẩn, trình tự thủ tục để thành lập đơn vị hành chính đô thị.
Theo đó, hệ thống tiêu chuẩn tương đối cao đối với các đơn vị hành chính muốn chuyển thành phường.
Cụ thể, xã phải đạt quy mô dân số từ 21.000 người trở lên, diện tích tối thiểu 5,5km² và tỷ lệ dân số đô thị đạt từ 50%. Cùng với đó là hàng loạt tiêu chí về kinh tế-xã hội cũng được đặt ra như: thu ngân sách phải bảo đảm cân đối chi, tỷ trọng công nghiệp-dịch vụ đạt từ 70%, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70% trở lên.
Ngoài ra, thu nhập bình quân đầu người phải cao hơn mức trung bình của thành phố trong 3 năm gần nhất, đồng thời tỷ lệ hộ nghèo phải thấp hơn mức chung của thành phố. Đây là những tiêu chí quan trọng để các địa phương phải nâng cấp toàn diện về hạ tầng, kinh tế và quản trị nếu muốn đạt chuẩn đô thị.
Theo Ủy ban nhân dân thành phố, mô hình đơn vị hành chính đô thị giúp tăng hiệu quả quản lý trong các lĩnh vực như quy hoạch, xây dựng, đất đai, trật tự đô thị, môi trường, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp khi tiếp cận dịch vụ công.
Quy trình thực hiện cũng được xây dựng khá chặt chẽ. Các xã sẽ tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng, lập hồ sơ đề án và lấy ý kiến cử tri trước khi trình các cấp có thẩm quyền của thành phố xem xét. Toàn bộ quá trình dự kiến hoàn thành các bước quan trọng trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến giữa tháng 6/2026.
Sau đó, hồ sơ sẽ tiếp tục được Bộ Nội vụ thẩm định, Chính phủ xem xét và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.
Theo kế hoạch, việc thành lập đơn vị hành chính đô thị phải phù hợp với quy hoạch đô thị đã được phê duyệt, đồng thời hướng tới mô hình đô thị xanh, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu.
Sở Nội vụ được giao chủ trì, phối hợp các ban, sở, ngành và Ủy ban nhân dân các xã tổ chức rà soát, đánh giá các điều kiện, tiêu chuẩn, tiêu chí về thành lập phường theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và tiêu chuẩn của phường theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15. Các sở, ngành liên quan hướng dẫn Ủy ban nhân dân xã chi tiết, cụ thể việc thu thập, tính toán số liệu của Đề án hoặc cung cấp số liệu của từng tiêu chuẩn, tiêu chí để làm cơ sở tính toán số liệu.
