Sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế đáp ứng yêu cầu hội nhập trong giai đoạn mới

Sáng 18/10, Quốc hội tiếp tục ngày làm việc thứ 2 của Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).

Dự thảo Luật gồm 6 chương, 47 điều, giảm 5 điều so với Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020, tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế, phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế và tổ chức bộ máy nhà nước trong giai đoạn mới.

Tháo gỡ vướng mắc trong hợp tác quốc tế

Theo Tờ trình của Chính phủ, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động ký kết và thực hiện các thỏa thuận quốc tế, góp phần mở rộng quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các đối tác nước ngoài.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập cần được khắc phục. Trong đó, một số chủ thể có nhu cầu hợp tác quốc tế nhưng chưa được quy định đầy đủ về thẩm quyền ký kết; trình tự, thủ tục còn phức tạp, chưa đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh các vấn đề phát sinh trong hoạt động đối ngoại.

Bên cạnh đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về thỏa thuận quốc tế.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, Chính phủ xác định 3 chính sách trọng tâm trong sửa đổi Luật, gồm: Hoàn thiện quy định về chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế; đơn giản hóa quy trình, thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thực hiện thỏa thuận quốc tế, tăng cường bảo đảm nguồn lực cho công tác ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc mở rộng phạm vi chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế, phù hợp với tổ chức bộ máy và nhu cầu hợp tác trong tình hình mới.

Theo đó, dự thảo bổ sung các ban quản lý thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; điều chỉnh quy định về chủ thể cấp cục, bổ sung các cơ quan, đơn vị trong Quân đội nhân dân và Công an nhân dân.

Đặc biệt, dự thảo quy định Ủy ban nhân dân xã, phường ở khu vực biên giới, đặc khu là bên ký kết Việt Nam; đồng thời cho phép một số Ủy ban nhân dân xã, phường khác được ký kết thỏa thuận quốc tế theo quy định của Chính phủ. Việc ký kết thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về thỏa thuận quốc tế nhân danh Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ; phân định rõ hơn thẩm quyền quyết định ký kết của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức.

Cùng với mở rộng chủ thể, dự thảo Luật hướng tới đơn giản hóa trình tự, thủ tục ký kết, sửa đổi, bổ sung, gia hạn và chấm dứt hiệu lực thỏa thuận quốc tế.

Theo dự thảo, thời hạn trả lời lấy ý kiến thông thường là 7 ngày làm việc. Đối với thủ tục rút gọn, thời hạn này được rút xuống còn 3 ngày làm việc, hoặc 5 ngày làm việc đối với trường hợp có tính chất quan trọng, phức tạp.

Thủ tục rút gọn được đề xuất áp dụng trong những trường hợp cần xử lý gấp do yêu cầu về chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, cứu trợ khẩn cấp, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh và một số trường hợp khác theo quy định.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, dự thảo bổ sung quy định về ký điện tử thỏa thuận quốc tế, xây dựng cơ sở dữ liệu về thỏa thuận quốc tế là một cấu phần của Cơ sở dữ liệu quốc gia về cam kết quốc tế.

Đồng thời, dự thảo tăng cường trách nhiệm của các cơ quan trong việc tổ chức thực hiện, theo dõi, rà soát, đánh giá hiệu quả thỏa thuận quốc tế sau khi ký kết, kịp thời sửa đổi hoặc chấm dứt những thỏa thuận không còn phù hợp.

Phân cấp phải gắn với năng lực thực hiện và kiểm tra, giám sát

Trình bày Thẩm tra dự án Luật, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội cho biết, Ủy ban nhất trí về sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về đối ngoại, hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy và hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát.

Cơ quan thẩm tra đánh giá hồ sơ dự án Luật được Chính phủ chuẩn bị đầy đủ, trình tự, thủ tục xây dựng tuân thủ quy định pháp luật; bố cục 6 chương, 47 điều là phù hợp và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số nội dung để bảo đảm tính thống nhất, khả thi khi triển khai.

Đối với việc mở rộng chủ thể ký kết, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành, song đề nghị quy định rõ tiêu chí, điều kiện về chức năng, nhu cầu hợp tác, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng bảo đảm nguồn lực đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan chuyên môn, ban quản lý và Ủy ban nhân dân cấp xã.

Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm việc mở rộng thẩm quyền ký kết đi đôi với khả năng tổ chức thực hiện các cam kết hợp tác quốc tế trên thực tế.

Về khái niệm thỏa thuận quốc tế, Ủy ban tán thành việc sử dụng tiêu chí không làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của Việt Nam theo pháp luật quốc tế để phân biệt với điều ước quốc tế. Tuy nhiên, cần bổ sung tiêu chí nhận diện dựa trên bản chất, mục đích và nội dung thỏa thuận, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc thủ tục ký kết.

Đối với thủ tục rút gọn, cơ quan thẩm tra nhận định các quy định hiện nay mới đáp ứng một phần yêu cầu cắt giảm thực chất về thành phần hồ sơ, thời hạn và quy trình. Vì vậy, đề nghị tiếp tục chỉnh lý, xác định rõ hồ sơ lấy ý kiến và bổ sung cơ chế kiểm soát sau khi áp dụng thủ tục rút gọn.

Ủy ban cũng đề nghị làm rõ phạm vi những thay đổi mang tính kỹ thuật được phép áp dụng thủ tục rút gọn, bảo đảm không làm thay đổi nội dung, cam kết, quyền và nghĩa vụ của các bên.

Về giám sát, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu bổ sung thẩm quyền giám sát việc thực hiện thỏa thuận quốc tế của Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.

Đối với quy định chấm dứt hiệu lực, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế, cần phân định tính chất, mức độ vi phạm và khả năng khắc phục hậu quả để có thể cân nhắc biện pháp xử lý phù hợp.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị hoàn thiện quy định về xử lý vi phạm trong công tác thỏa thuận quốc tế; làm rõ trách nhiệm bảo đảm tính đầy đủ, chính xác, kịp thời của dữ liệu và tăng cường tính thống nhất trong việc thực hiện các thỏa thuận đã ký kết.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị các đại biểu Quốc hội tập trung thảo luận về phạm vi, đối tượng điều chỉnh; chủ thể và thẩm quyền ký kết; năng lực, nguồn lực thực hiện của các chủ thể mới; cơ chế giám sát cũng như trình tự, thủ tục thông thường và rút gọn.

Việc hoàn thiện dự án Luật được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động hợp tác quốc tế, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả thực hiện các thỏa thuận quốc tế.