Sen hồ Tây - nét duyên Hà Nội

ND- Những người gắn bó với góc hồ Tây trồng sen kể rằng, trước kia, trên mặt hồ Tây là những đầm sen rộng bát ngát, muốn nhìn thấy mặt nước hồ phải bơi thuyền ra tít xa mới nhìn thấy.

Ngày nay, khu vực này dẫu chỉ còn lại năm hộ gắn bó với cây sen với diện tích nhỏ nhoi do ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa nhưng những đầm sen ít ỏi còn lại vẫn tạo nên sự cuốn hút đối với người dân Thủ đô và tạo một nét rất riêng cho Hà Nội.

Năm giờ sáng, giữa khoảng không gian mênh mông, làn sương mỏng manh đang tan đi trong mùi sen thơm nức, vài chiếc thuyền nan cùng chủ nhân đã bắt tay vào việc của mình. Họ len lỏi qua những tầng lá, tìm kiếm những búp sen vừa "hé miệng sáo", tay thoăn thoắt hái. Khi ánh nắng đã lên chói mắt người, ấy là lúc từng chiếc thuyền nan chở đầy những búp sen cập bến.

Sen hồ Tây vẫn luôn nổi tiếng dùng để ướp trà bởi mùi hương quyến rũ. Bà Nhàn, khách hàng quen thuộc thường mua sen tại đầm, chủ hiệu trà sen ở Nhật Tân nói: "Nhiều khách hàng nhầm tưởng trà ướp sen thì loại nào cũng như nhau. Nhầm to. Tôi trong nghề, tôi biết, chỉ có loại trà được ướp sen hồ Tây mới có hương thơm thật khác biệt, đậm đà hơn".

Bởi thế mà cứ mỗi mùa sen đến, những người Hà Nội cầu kỳ lại cất công đi từ rất xa đến đầm sen hồ Tây, mua kỳ được một chục sen về cắm hoặc về tự tay ướp trà thưởng thức. Sen hồ Tây với hương thơm nồng nàn bền lâu khó tìm thấy được trong những khu chợ lớn vốn tràn ngập các loại hoa từ khắp nơi đổ về. Giữa đầm sen nhà chị Trần Thị Hà thuộc cụm 4, phường Nhật Tân (quận Tây Hồ) là một quán nổi làm bằng tre, rộng chừng hai chục mét vuông với những vật dụng giản đơn để bán nước chè ướp hương sen.

Bảy giờ sáng, vài tốp thanh niên đã có mặt tại quán để thưởng thức ấm trà ướp trong bông sen tại đầm do chính vợ chồng chị làm và thư thái thả hồn giữa những đầm sen đang độ nở ngan ngát hương thơm. Giữa chốn đô thành ồn ã, tìm được một góc nhỏ cho riêng mình để hòa cùng thiên nhiên như thế quả là hiếm hoi. Mỗi làn gió nhẹ thổi, hương thơm của những bông sen nở, của cả lá sen và hương vị của mặt nước hồ Tây vô cùng quyến rũ.

Vợ chồng chị Hà nhận khoán hai ha hồ trồng sen, quanh năm ngày tháng loay hoay với cây sen, nắng và gió làm gương mặt cả hai người đen sạm nhưng có lẽ lúc nào cũng gắn bó với hoa lá nên cả hai vợ chồng luôn tươi tắn, vui vẻ và cởi mở. Khách đến uống trà và ngắm hoa cũng thấy thật gần gũi và được sống trong một không gian thơ mộng như thế, dễ dàng đằm mình lại. Giữa muôn vàn chuyện, bao giờ người ta cũng nhắc đến chuyện hoa sen và những chén trà ướp hương sen đang uống.

Tiếp chuyện với chúng tôi, mỗi khi có khách đến mua sen và trà sen, anh Trung, chồng chị Hà đứng dậy, chèo thuyền vào đầm hái sen cho khách. Chỉ loáng sau, anh đã mang về vài chục bông sen chưa nở, tươi tắn và cho biết, đây là sen hương, loại hoa to, sắc thắm, cánh hoa bên ngoài lớn sau đó nhỏ dần vào bên trong và thơm hơn các loại sen khác. Vùng đất hồ Tây vốn thích hợp với sen hương do vậy, lượng hoa ở đây chủ yếu để ướp chè, chỉ bán một ít cho khách quen cắm chơi. Cách ướp chè sen trực tiếp tại đầm cũng phải khéo léo và hiểu về hoa sen mới có thể làm ngon được. Thời điểm ướp phải từ sáng sớm, lúc bông sen hơi hé nở, người ta bốc một nhúm chè khô, chừng độ đủ pha một ấm, thả vào bông hoa sau đó dùng lá sen non buộc bông hoa kín lại. Hai ngày sau đó, khi những hạt phấn bung nở, hương sen ngấm vào từng cánh chè thì người trồng sẽ cắt mang về. Những bông sen ướp trà nếu cho lên ngăn đá tủ lạnh có thể để đến nửa năm vẫn đảm bảo hương thơm, nước xanh.

Mùa trồng sen bắt đầu từ tháng ba âm lịch, khi củ sen dưới đầm bắt đầu nảy mầm, người ta phải tách khóm trồng xen nhau cho đều. Trung bình cứ 4 m/bụi, bề ngang cách nhau hai mét và phải trồng theo nước. Trước tiên, để mức nước cho lá sen là là trên mặt sau đó mới tháo nước vào cho cây lên cao. Lúc có sấm, mưa rào, cây mọc rất nhanh nhưng vẫn phải kết hợp chăm bón cho hoa ở đúng dịp, lại đẹp. Trước khi trồng, người ta phải tát nước, phơi ao trước trồng ba tháng.

Qua mấy chục năm gắn bó với nghề trồng sen, chị Hà hé lộ kinh nghiệm thú vị, cứ dịp 19-5, sinh nhật Bác Hồ là những bông sen hồ Tây bắt đầu chớm nở... Lời kể của chị làm khoảng không gian dường như ngưng tụ lại giây lát. Chúng tôi lại nghĩ về câu ca dao từ thủa còn cắp sách tới trường: Trong đầm gì đẹp bằng sen / Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ. Hoa Sen tinh khiết - Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc có gì đó rất gắn bó.

Những con đường sạch sẽ và khang trang mới được xây dựng ven hồ Tây vào những buổi sớm tinh sương ngày càng thu hút đông đảo người dân. Ðông đảo nhất vẫn là những người đi tập thể dục buổi sáng. Tiếp đó là những tốp thanh thiếu niên đến hồ ngắm sen và thưởng trà. Thi thoảng, vài người lớn tuổi tìm tới như thể muốn tìm lại cho mình một chút hoài niệm. Bà Nguyễn Thị Hòa, nhà số 1, ngõ 1/100, Tây Sơn, Hà Nội, cũng là một khách quen của quán sen nhà chị Hà. Bà Hòa hiểu vùng đất trồng sen này như lòng bàn tay bởi cả tuổi thơ bà gắn bó ở nơi này. Bây giờ, dù có sinh sống nơi khác bà vẫn yêu góc hồ Tây rợp bóng sen này. Mỗi dịp sen nở, bà lại trở về để ngắm hoa và thưởng thức chén trà ướp hương sen.

Vừa chậm rãi nhấp ngụm trà sen nghi ngút khói, bà thì thầm như thể nói với ký ức của mình: "Cả tuổi thơ tôi gắn với hồ sen này. Lũ trẻ chúng tôi ngày xưa làm gì có nhiều đồ chơi như bây giờ, chỉ lấy đài sen quấn chỉ làm con quay mà chơi suốt cả mùa sen nở. Những trưa hè nắng như đổ lửa, cúi xuống hồ, ngắt chiếc lá làm lọng đung đưa trên đầu chạy đuổi bướm, bắt chuồn chuồn. Lớn lên một chút, những ấm chè nóng của ông nội lại càng làm cho hương vị bông sen hồ Tây thấm đượm trong ký ức. Mỗi khi sáng ra, ông nội chèo chiếc thuyền nhỏ ra hứng những giọt sương còn đọng trên những bông sen hồng rực về pha trà cho cả nhà cùng uống"...

Nắm bắt được nhu cầu của "thượng đế", người trồng sen ngoài bán hoa còn mở thêm dịch vụ chèo thuyền hái sen, uống trà thưởng sen tại đầm cho khách có nhu cầu, nhiều nhất là mạn Công viên nước hồ Tây. Men theo con đường đất gồ ghề cạnh công viên nước hồ Tây, chúng tôi ghé chân vào quán cóc nhỏ ven đường của chị Linh. Quán nằm sát đầm sen là không gian lý tưởng cho các bạn trẻ đến ngắm hoa và thưởng trà. Ðông vui nhất những ngày cuối tuần, từng nhóm thanh niên lên đây, đôi khi chỉ để tìm cảm giác mới, với không gian giản dị mà thanh tịnh, tránh xa những ồn ào, nhộn nhịp khói bụi nơi thành thị. Hít hà chén nước còn nóng, Nguyễn Tiến Ðại - sinh viên Ðại học Xây dựng Hà Nội nói: "Lần đầu tiên thưởng thức trà ở đây nhưng mình cảm thấy khá thú vị. Không thể tuyệt hơn khi ngồi thưởng trà giữa mênh mông đầm sen như thế này".

Phía xa, ngoài mặt đầm, từng đôi uyên ương trẻ đang khéo léo điều khiển chiếc thuyền nan trôi lờ lững để tự tay hái tặng cho người mình yêu từng búp sen đang hé nở. Bình yên và lãng mạn đến thế.