Giám đốc Hợp tác xã Trà và Du lịch cộng đồng Tiến Yên Bùi Trọng Đại chia sẻ: “Khi thành lập, hợp tác xã mong muốn có quy mô hoạt động rộng hơn và tạo thêm nhiều việc làm, thu nhập cho nhân dân địa phương. Nhưng sau khi được tập huấn, tham quan mô hình nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng, trải nghiệm, năm 2023, tôi đầu tư hạ tầng, cải tạo khuôn viên, đến tháng 3/2025 chính thức hoạt động”. Hợp tác xã dành 3 ha trồng chè theo tiêu chuẩn hữu cơ. Đến đây, khách du lịch được nghe về quy trình trồng, chăm sóc, thu hoạch, chế biến, được lên đồi hái chè với người dân, sao chè và chế biến thành phẩm mang về thưởng thức. Đến nay, hợp tác xã thu hút được khoảng 3 đến 4 nghìn lượt khách. Qua sản xuất nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm, lợi nhuận tăng thêm từ 20 đến 25% so với làm chè truyền thống.
Xuất phát từ nhu cầu ngày càng cao, Hợp tác xã Nông nghiệp và Thương mại Mường Động, xã Mường Động (Phú Thọ) đang chuyển hướng sang sản xuất gắn với du lịch trải nghiệm. Hợp tác xã có sự tham gia của 26 trang trại thành viên với diện tích trồng cây có múi 147 ha. Giám đốc Hợp tác xã Nguyễn Trung Huân cho biết: “Hiện nay, nhu cầu du lịch trải nghiệm của các gia đình và khách nước ngoài nhiều cho nên sản xuất gắn với du lịch sẽ là hướng đi đầy tiềm năng để quảng bá sản phẩm và gia tăng giá trị. Để du khách yên tâm trải nghiệm, tất cả thành viên thống nhất áp dụng quy trình sản xuất bảo đảm an toàn, phun thuốc bảo vệ thực vật sinh học, đặt bẫy sâu, bướm gây hại, sản xuất nông nghiệp tuần hoàn giúp không khí trong lành”.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên Dương Sơn Hà, toàn tỉnh hiện có hơn mười điểm du lịch cộng đồng mang lại hiệu quả rõ rệt so với sản xuất truyền thống. Nhiều mô hình tiêu biểu đã khẳng định hiệu quả như: Sản xuất chè hữu cơ gắn với trải nghiệm tại vùng Tân Cương, La Bằng; mô hình trải nghiệm tại Hợp tác xã Nuôi hươu Hội Cựu chiến binh Trọng Hùng... Những mô hình này vừa mang lại giá trị kinh tế vừa bảo vệ môi trường, quảng bá văn hóa và tạo việc làm bền vững cho người dân.
Cả nước hiện có khoảng 584 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn đang hoạt động. Các trang trại du lịch tập trung ở những địa phương có lợi thế về tài nguyên và văn hóa như: Hà Nội, Thái Nguyên, Lâm Đồng, Đồng Tháp, Cần Thơ… Theo Trưởng phòng Kinh tế hợp tác và trang trại (Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Tiến Định, mô hình trang trại kết hợp du lịch đã giúp tăng từ 15 đến 30% thu nhập cho nhiều chủ trang trại, đa dạng hóa sinh kế hiệu quả...
Hiện nay số trang trại làm du lịch mới chiếm 3 đến 5% trong tổng số hơn 27 nghìn trang trại đạt tiêu chí của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Bên cạnh đó, hầu hết các hoạt động du lịch nông nghiệp ở các trang trại vẫn mang tính tự phát, nhỏ lẻ, trùng lặp, thiếu quy hoạch gắn với không gian du lịch vùng. 97% lao động trang trại chưa qua đào tạo bài bản và kỹ năng phục vụ du lịch còn hạn chế; chưa có khung pháp lý rõ ràng cho trang trại kết hợp du lịch; nhiều mô hình gặp vướng mắc về đất đai, xây dựng, môi trường; liên kết chuỗi giá trị chưa bền chặt; sản phẩm du lịch thiếu tính độc đáo, chưa khai thác triệt để tài nguyên văn hóa bản địa… Ngay như ở Thái Nguyên, du lịch nông nghiệp đang được quan tâm và thực hiện ở nhiều địa phương nhưng một số nơi vẫn thiếu cách làm bài bản và kết nối để thu hút, giữ chân du khách; nguồn nhân lực phục vụ du lịch nông nghiệp còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng; các nông hộ lần đầu tham gia khai thác và hoạt động phục vụ du lịch nhiều lúng túng, thiếu thông tin, yếu kỹ năng; sản phẩm du lịch còn đơn điệu, chưa có tính độc đáo, khác biệt…
Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, để sản xuất gắn du lịch trải nghiệm mở rộng và phát triển thời gian tới, cần hỗ trợ xây dựng các điển hình về trang trại kết hợp du lịch phù hợp đặc thù về sản phẩm nông nghiệp, văn hóa, dân tộc của từng địa phương; tăng cường đào tạo kỹ năng hoạt động du lịch cho các trang trại, hợp tác xã và người dân; thành lập tổ, nhóm du lịch trong các trang trại để đón, hướng dẫn du khách tham quan;… Theo Văn phòng điều phối Nông thôn mới Trung ương, cần tăng cường lồng ghép hoạt động tuyên truyền về du lịch nông nghiệp, nông thôn với xây dựng nông thôn mới; xây dựng các mô hình du lịch phải gắn với các sản phẩm đặc sắc, độc đáo, khác biệt có bản sắc, đặc trưng vùng, miền nhằm đa dạng hóa trải nghiệm và gia tăng giá trị. Mặt khác, các địa phương cần đẩy mạnh kết nối giữa du lịch nông nghiệp, nông thôn với các điểm du lịch nổi tiếng, hình thành các “điểm đến vệ tinh” với các trung tâm du lịch lớn.
