Từ mồng 4 tháng Giêng kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch, lễ hội Chùa Tiên cùng quần thể du lịch văn hóa tâm linh Chùa Tiên-Ðầm Ða, huyện Lạc Thủy luôn có sức hút lớn đối với du khách thập phương. Nơi đây không chỉ có kiến trúc ấn tượng, hệ thống đền, chùa, hang động đẹp lộng lẫy mà còn được công nhận là di chỉ khảo cổ học cấp quốc gia.
Khu văn hóa tâm linh chùa Tiên vừa khánh thành với điểm nhấn cáp treo Hương Bình được nối từ chùa Hương (xã Hương Sơn, huyện Mỹ Ðức, Hà Nội) sang là một điểm ấn tượng để du khách trải nghiệm và thưởng ngoạn khung cảnh bồng bềnh trên đỉnh núi.
Từ năm 2024, lễ hội Chùa Tiên được tổ chức ở quy mô cấp tỉnh với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, trò chơi dân gian phong phú: Múa lân-sư-rồng, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, trình diễn nhạc cụ dân tộc, trình diễn nghệ thuật chiêng Mường, hát chầu văn... qua đó, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa, truyền thống tốt đẹp của quê hương Hòa Bình, quảng bá, giới thiệu sản phẩm du lịch của địa phương.
Những ngày đầu năm mới, hoạt động lễ hội diễn ra ở khắp các huyện, thành phố Hòa Bình. Tiêu biểu có thể kể đến lễ hội Khai hạ các dân tộc Mường quy mô cấp tỉnh được tổ chức vào mồng 7, mồng 8 tháng Giêng tại xã Phong Phú, huyện Tân Lạc.
Lễ hội có từ lâu đời và là lễ hội dân gian lớn nhất của người Mường tại bốn vùng Mường (Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng, Mường Ðộng). Bên cạnh phần lễ với đầy đủ các nghi trình, nghi thức là phần hội đặc sắc, hấp dẫn, biểu diễn các hình thức nghệ thuật dân gian, trò chơi dân gian: Ðánh chiêng, hát đối, hát sắc bùa, ném còn, bắn nỏ, đẩy gậy, đánh mảng; thi ẩm thực, trình diễn trang phục Mường…
Cũng trong tháng Giêng, lễ hội đền Thác Bờ chính thức mở hội. Ðền Thác Bờ nằm ở địa phận xã Thung Nai, huyện Cao Phong và xã Vầy Nưa, huyện Ðà Bắc. Ðây là ngôi đền nổi tiếng linh thiêng với vị trí sơn thủy hữu tình, mỗi năm thu hút hàng triệu khách du xuân, vãn cảnh tâm linh. Trong mùa lễ hội kéo dài đến hết tháng 4 âm lịch, mỗi ngày có hàng nghìn người về đây trảy hội, thành tâm hành lễ cầu mong năm mới sức khỏe, bình an cho gia đình và tìm sự thư thái, bình yên trong tâm hồn.
Theo thống kê, toàn tỉnh Hòa Bình hiện có hơn 40 lễ hội truyền thống được phục dựng và duy trì tổ chức hằng năm. Ngoài các lễ hội tiêu biểu như: Chùa Tiên (Lạc Thủy); Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình (Tân Lạc); đền Thác Bờ (Cao Phong, Ðà Bắc); Xên Mường, Gầu Tào (Mai Châu); Khai mùa Mường Thàng (Cao Phong); Mường Ðộng (Kim Bôi),… còn có nhiều lễ hội độc đáo ở các địa phương như: Xuống đồng, đu Mường Vôi, đình Cổi, đình Khênh (Lạc Sơn); đình Xàm, đình Rậm, Cơm đe (Yên Thủy); đình Ðồng Sương, Tứ Ðền (Lương Sơn); đình Ngòi, đình Mường Trại (TP Hòa Bình); cầu Mường, mừng Xuân người Dao (Ðà Bắc)…
Hầu hết các lễ hội diễn ra vào mùa xuân, gắn với di sản văn hóa, các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử. Tại không gian này, lễ hội trở thành nơi lưu giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, tạo môi trường, điểm đến thu hút khách du lịch.
Ông Bùi Xuân Trường, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết: Lễ hội dân gian truyền thống là hình thức sinh hoạt văn hóa đặc biệt trong đời sống tinh thần cộng đồng các dân tộc, đậm đà bản sắc văn hóa, có sức hấp dẫn, lôi cuốn. Ðồng thời, đó còn là "bảo tàng sống" chứa đựng các giá trị văn hóa, lịch sử phong phú.
Thời gian qua, ngành văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh đã chú trọng chỉ đạo thực hiện phục dựng các lễ hội truyền thống đặc sắc ở địa phương để phục vụ nhu cầu tín ngưỡng, tinh thần của nhân dân và thu hút khách du lịch.
Cùng với Dự án 6 về "Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch" thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, nhiều giá trị di sản, nét đẹp trong đời sống sinh hoạt cộng đồng được phát huy, gìn giữ.
Mùa xuân, mùa lễ hội đang rộn ràng trên các vùng quê ở Hòa Bình. Bên cạnh các điểm đến du lịch nghỉ dưỡng, du lịch cộng đồng, các lễ hội xuân ở Hòa Bình là sản phẩm du lịch độc đáo, là không gian trải nghiệm, khám phá đầy sức hút đối với du khách trong nước, quốc tế.
