Ra mắt sách về nhà trí thức yêu nước Nguyễn Quang Bích

Được biên soạn dựa trên nhiều nguồn tư liệu lịch sử, văn học và khảo cứu địa phương đáng tin cậy cùng kết quả của các cuộc hội thảo khoa học cấp quốc gia, cuốn sách đã tái hiện một cách hệ thống cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Nguyễn Quang Bích - một nhân vật tiêu biểu trong phong trào yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX.

Thứ Năm, ngày 23/04/2026 - 11:26

Sáng 23/4, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật tổ chức Lễ ra mắt cuốn sách Nguyễn Quang Bích - Nhà trí thức yêu nước, thủ lĩnh phong trào kháng Pháp cuối thế kỷ XIX. Đây là công trình khoa học có ý nghĩa thiết thực trong việc nghiên cứu, tôn vinh cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, công lao và di sản thơ văn của một nhân vật tiêu biểu trong phong trào yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX.

Dự buổi lễ có đại diện lãnh đạo một số ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương; các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và đại diện gia đình nhà trí thức yêu nước Nguyễn Quang Bích.

Về phía Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật có đồng chí Phạm Thị Thinh, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập; các đồng chí trong Ban Giám đốc, Hội đồng Biên tập - Xuất bản và lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Nhà xuất bản.

Nguyễn Quang Bích (1832-1890), vị quan triều Nguyễn, lãnh tụ kiệt xuất của phong trào Cần Vương chống Pháp ở vùng Tây Bắc Việt Nam cuối thế kỷ XIX. Ông không chỉ là nhà yêu nước mà còn là nhà thơ, nhà văn, trí thức văn hóa lớn của dân tộc. Ở Nguyễn Quang Bích hội tụ đầy đủ những phẩm chất tiêu biểu của lớp trí thức yêu nước giai đoạn này. Ông là biểu tượng cho sự chuyển mình của tư tưởng Việt Nam trong giai đoạn giao thời: từ trung quân ái quốc đến lòng yêu nước gắn với ý thức độc lập dân tộc.

Nhằm tôn vinh, tri ân những đóng góp to lớn của ông trong phong trào Cần Vương nói riêng và lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc nói chung, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã xuất bản cuốn sách Nguyễn Quang Bích - Nhà trí thức yêu nước, thủ lĩnh phong trào kháng Pháp cuối thế kỷ XIX.

Cuốn sách Nguyễn Quang Bích - Nhà trí thức yêu nước, thủ lĩnh phong trào kháng Pháp cuối thế kỷ XIX.

Cuốn sách được biên soạn dựa trên nhiều nguồn tư liệu lịch sử, văn học và khảo cứu địa phương đáng tin cậy cùng kết quả của các cuộc hội thảo khoa học cấp quốc gia, đã tái hiện một cách hệ thống cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Nguyễn Quang Bích. Thông qua đó, các nhà nghiên cứu làm sáng rõ bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX và vai trò đặc biệt của Nguyễn Quang Bích trong phong trào Cần Vương ở vùng Tây Bắc - nơi phong trào kháng Pháp diễn ra quyết liệt, gắn bó mật thiết với đồng bào các dân tộc thiểu số.

Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Phạm Thị Thinh, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhấn mạnh, lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, của tinh thần yêu nước, của những con người biết đặt vận mệnh quốc gia lên trên lợi ích cá nhân. Trong dòng chảy ấy, Nguyễn Quang Bích hiện lên như một hình tượng tiêu biểu của lớp trí thức Nho học cuối thế kỷ XIX - những con người mang trong mình sự chuyển hóa sâu sắc từ tư tưởng trung quân sang ý thức dân tộc, từ con đường làm quan sang con đường dấn thân vì độc lập của đất nước, với khát vọng đổi thay, biết đem tri thức để phục vụ đất nước, đem nhân nghĩa làm nền tảng cho hành động.

Đồng chí Phạm Thị Thinh, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát biểu tại buổi lễ.

Nguyễn Quang Bích không chỉ là một vị quan thanh liêm, chính trực, mà còn là một thủ lĩnh kiên cường của phong trào kháng chiến chống Pháp ở vùng núi Tây Bắc - nơi điều kiện địa lý hiểm trở, lực lượng phân tán, nhưng lại là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Với tầm nhìn và bản lĩnh của mình, Nguyễn Quang Bích đã biết quy tụ các lực lượng, đoàn kết đồng bào các dân tộc, duy trì ngọn lửa kháng chiến trong suốt nhiều năm, gây cho thực dân Pháp nhiều thiệt hại nặng nề và để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử dân tộc. Ông không chỉ là một nhà quân sự kiên cường mà còn là một nhà ngoại giao tài trí với tầm nhìn chiến lược khi chủ trương mở rộng quan hệ, tranh thủ sự ủng hộ của nước láng giềng đối với phong trào Cần Vương chống Pháp.

Bên cạnh đó, ông cũng là một trí thức lớn, một nhà thơ, nhà văn với tâm hồn giàu cảm xúc, để lại những tác phẩm mang đậm khí tiết và tinh thần yêu nước. Qua thơ văn của ông, chúng ta thấy hội tụ đầy đủ những phẩm chất tiêu biểu của một trí thức yêu nước cuối thế kỷ XIX: trí tuệ, trung thực, nhân nghĩa, cương quyết mà khoan hòa, uyên thâm mà gần gũi nhân dân. Ông là biểu tượng cho sự chuyển mình của tư tưởng Việt Nam trong giai đoạn giao thời: từ trung quân ái quốc đến lòng yêu nước gắn với ý thức độc lập dân tộc”.

Nhà sử học Lê Văn Lan chia sẻ cảm nghĩ về cuốn sách.

Theo đồng chí Phạm Thị Thinh, cuốn sách Nguyễn Quang Bích - Nhà trí thức yêu nước, thủ lĩnh phong trào kháng Pháp cuối thế kỷ XIX được xuất bản là kết quả của một quá trình lao động nghiêm túc, phối hợp chặt chẽ giữa nhóm tổ chức bản thảo, các nhà khoa học và đội ngũ biên tập viên của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

Cuốn sách góp phần làm phong phú thêm nhận thức của bạn đọc về một giai đoạn lịch sử quan trọng của đất nước, đồng thời khẳng định rõ nét hơn những công lao, đóng góp của Nguyễn Quang Bích trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, bồi đắp nền tảng tinh thần, nuôi dưỡng lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với thế hệ hôm nay và mai sau.

Tại buổi lễ, các nhà sử học, nhà nghiên cứu đã cùng trao đổi và chia sẻ thêm những thông tin quý giá về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của nhà trí thức yêu nước Nguyễn Quang Bích, cũng như nội dung, giá trị cuốn sách, qua đó tiếp tục làm sáng rõ thêm bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội Việt Nam và vai trò thủ lĩnh của Nguyễn Quang Bích trong phong trào kháng chiến chống Pháp ở Tây Bắc giai đoạn cuối thế kỷ XIX.

TUỆ LÂM