Thị trấn Plyos nằm bên bờ sông Volga. (Ảnh: THÙY VÂN)

Plyos - nơi đến để chạm vào mùa thu

Chúng tôi lái xe khoảng 5 tiếng từ Moskva đến thị trấn Plyos vào ngày chớm thu. Đối với người Nga, nơi đây không đơn thuần là một điểm đến trên bản đồ, nó là hiện thân nguyên vẹn của mùa thu vàng, một điểm hẹn nghệ thuật được ghi dấu từ cây cọ của danh họa Isaac Levitan.

Thứ Sáu, ngày 16/10/2026 - 22:56

Khi những cơn gió lạnh tháng Mười tràn về, cả thị trấn như một bức tranh sơn dầu toàn cảnh chuyển mình sang sắc vàng óng ả.

Dọc theo con đường lát đá cổ kính chạy men theo bờ sông Volga uốn lượn, sương mù buổi sớm bao phủ những mái nhà gỗ mộc mạc ẩn hiện. Lịch sử của Plyos trầm mặc như chính dòng chảy bên cạnh nó.

Từ trên núi Nhà thờ nhìn xuống sông Volga. (Ảnh: THÙY VÂN)

Được nhắc đến lần đầu trong biên niên sử vào năm 1238 khi bị quân Tatar tàn phá, rồi được Đại công tước Moskva Vasily I tái thiết vào năm 1410, Plyos từng có một quá khứ thương mại sầm uất trước khi tuyến đường sắt đổi hướng, "bẻ dòng" lịch sử biến nơi này thành một "ốc đảo" tĩnh lặng.

Nhưng chính sự lãng quên của công nghiệp hóa lại giữ cho Plyos một món quà vô giá. Đó là cấu trúc cảnh quan nguyên sơ và những giá trị văn hóa truyền thống thuần khiết của nông thôn Nga thế kỷ 19.

Thị trấn vẫn còn nhiều ngôi nhà gỗ cổ chạm trổ tinh xảo. (Ảnh: THÙY VÂN)

Bước qua những dãy nhà gỗ với ô cửa sổ chạm khắc tinh xảo, chúng tôi như chạm vào một bảo tàng sống, nơi thời gian dường như đã ngừng trôi từ trăm năm trước.

Chúng tôi gặp ông Nikolai Petrovich, một nhà nghiên cứu lịch sử địa phương đang đứng ngắm nhìn khúc sông rộng từ đỉnh đồi Peter và Paul, nơi bây giờ người ta quen gọi là đồi Levitan. Vừa thong thả chỉnh lại chiếc tẩu thuốc, ông Nikolai vừa chỉ tay về phía những rặng bạch dương vàng rực rỡ:

Tượng đài họa sĩ Levitan trên quả đồi được lấy chính tên ông. (Ảnh: THÙY VÂN)

"Cô nhìn xem, người ta cứ tranh cãi bức Mùa thu vàng được Levitan vẽ chính xác ở con sông Syezha vùng Tver hay ở đây. Nhưng bất kỳ người dân Plyos nào cũng biết, linh hồn, ánh sáng rực rỡ và những nét cọ của loạt tranh mùa thu của ông ấy đã được thai nghén trọn vẹn tại bờ Volga này".

Ông Nikolai cho biết trước khi Levitan đến đây vào năm 1888, Plyos chỉ là một thị trấn tỉnh lẻ vô danh. Chính Levitan đã khám phá ra vẻ đẹp của Plyos từ một chuyến đi bằng tàu thủy dọc trên sông Volga.

Nhà thờ Phục Sinh ở làng Bilyukovo. (Ảnh: THÙY VÂN)

Quả thực, lịch sử hội họa Nga ghi nhận giai đoạn 1888-1890 là thời kỳ thăng hoa rực rỡ nhất của bậc thầy phong cảnh Levitan. Rời Moskva hoa lệ, Levitan cùng người bạn đồng hành là nữ họa sĩ Sofia Kuvshinnikova đã thuê một căn phòng nhỏ ngay sát bờ sông trong thị trấn.

Tại chính mảnh đất này, nhiều bức tranh xuất sắc của ông đã ra đời. Những tuyệt tác như Buổi chiều, Plyos Vàng Son (1889), Sau cơn mưa, Plyos (1889) hay Sự yên tĩnh vĩnh hằng (1894) đã biến những cảnh sắc dung dị của thị trấn thành biểu tượng tinh thần vĩnh cửu của mùa thu nước Nga.

Cảnh sắc mùa thu ở Plyos. (Ảnh: THÙY VÂN)

Khái niệm "phong cảnh tâm trạng" của Levitan đạt đến độ chín muồi tại Plyos: thiên nhiên không còn là vật vô tri, nó biết buồn, biết reo vui và biết suy tư như con người.

Ngày nay, Plyos không chỉ là một di tích quá khứ mà đã trở thành một điểm hẹn của các họa sĩ mỗi khi thu sang. Dọc bờ kè đá hay trên những triền đồi dốc, thật dễ dàng bắt gặp hàng chục họa sĩ, từ những bậc thầy của Học viện Nghệ thuật cho đến các sinh viên trẻ, đang say sưa bên giá vẽ.

Các giá vẽ chuẩn bị sẵn cho một mùa sáng tác mới. (Ảnh: THÙY VÂN)

Tôi dừng chân bên cạnh Elena, một sinh viên mỹ thuật đến từ Saint Petersburg đang tỉ mẩn pha màu trên bảng màu gỗ. Gió thu se lạnh làm đôi má cô đỏ ửng, nhưng ánh mắt lại lấp lánh sự say mê.

"Vẽ ở trong xưởng thì khác", Elena chia sẻ khi tay vẫn đưa những nét cọ dứt khoát mô tả vòm lá phong đỏ bên nhà thờ gỗ cổ kính: "Chỉ khi đứng ở đây, đón cái lạnh buốt của gió sông Volga và nhìn ngắm sự thay đổi màu sắc rực rỡ của hoàng hôn, bạn mới hiểu tại sao Levitan lại yêu mùa thu đến thế”.

Các bạn họa sĩ gọi đây là "cuộc hành hương" đi tìm 'sắc độ Levitan' thứ màu vàng luôn đượm một nỗi niềm sâu lắng, trong trẻo đến tận cùng.

Phong trào vẽ ngoài trời tại Plyos đã trở thành một nét văn hóa. Nơi đây không có khói bụi công nghiệp, không có ga tàu hỏa ồn ào. Sự biệt lập tương đối ấy lại là chất xúc tác hoàn hảo cho nghệ thuật đích thực thăng hoa.

Khi ánh hoàng hôn dần buông, tiếng chuông từ ngôi nhà thờ cổ xa xa ngân vang trầm ấm. Khung cảnh ấy giống hệt như những gì người ta thấy trong bức Tiếng chuông buổi tối của thế kỷ trước.

Chúng tôi đã có kinh nghiệm của vài lần đi nên lần này thay vì chọn khách sạn, chúng tôi "nuông chiều" bản thân bằng cách thuê dacha (nhà gỗ ngoại ô) nhìn ra sông Volga.

Những khu nhà gỗ dành cho khách du lịch. (Ảnh: THÙY VÂN)

Sáng thức dậy trong bầu không khí trong lành, sưởi ấm bằng lò sưởi củi, và hít hà không khí se se lạnh, các bạn tôi nói: "Bạn đã chạm vào được mùa thu rồi đấy".

Mỗi dịp thu sang, Plyos dường như lúc nào cũng quá tải khi lượng người đổ về ngày một đông. Giá thuê dacha vì thế bị đẩy lên rất cao nếu không đặt từ sớm.

Nếu muốn tiết kiệm, bạn có thể chọn đi chơi Plyos trọn vẹn trong ngày rồi bắt xe về ngủ đêm tại thành phố lân cận như Kostroma hay Ivanovo.

Bên cạnh nghệ thuật, linh hồn của mùa thu Plyos còn được giữ lại trong những sản vật độc đáo và một nền ẩm thực mang đậm phong vị mộc mạc vùng ven sông Volga.

Đi dọc theo bến tàu, khứu giác của bạn sẽ bị đánh thức bởi mùi gỗ sồi thơm lừng tỏa ra từ các lò hun khói cá tươi. Đó chính là cá tráp hun khói, thứ sản vật mà bất cứ ai đặt chân đến đây đều phải nếm thử một lần.

Những con cá tráp đánh bắt ngay trên sông Volga được hun khói thủ công cho đến khi lớp da chuyển sang màu vàng ruộm, thịt cá ngọt lịm, béo ngậy và thơm lừng vị củi.

Một trải nghiệm ẩm thực đường phố không thể bỏ qua là thưởng thức món bánh gối "góc cá". Món bánh mì thủ công hình tam giác độc đáo này có phần nhân bên trong đầy đặn thịt cá tráp sông hun khói gỡ xương, ăn kèm với một cốc súp cá nóng hổi luôn làm chúng tôi phát thèm mỗi khi thu đến.

Món bánh gối "góc cá" nhất định phải thử. (Ảnh: THÙY VÂN)

"Quán cà-phê của Sophia" đặt theo tên nữ họa sĩ tri kỷ của Levitan cũng là điểm đến thu hút trong thị trấn bởi sự hiếu kỳ.

Ngồi bên khung cửa sổ nhìn ra những tán lá phong đỏ, nhâm nhi một tách trà nóng pha từ ấm samovar, chúng tôi cảm nhận qua mỗi chuyến đi, mùa thu Plyos vẫn luôn vậy, dịu dàng và kiêu hãnh, tiếp tục là nơi lưu giữ linh hồn lãng mạn vĩnh cửu của hội họa và thiên nhiên nước Nga.