Bức tường chia cắt Kinh thành
Đến nay, đơn vị thi công đã hoàn thành việc tháo dỡ đoạn tường dài khoảng 16m trước trụ sở Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân phường Phú Xuân, thành phố Huế. Đây là phần còn lại của hệ thống tường bao do thực dân Pháp xây dựng năm 1884, chạy dọc cuối đường Đinh Tiên Hoàng.
Theo ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, bức tường này đã chặn hoàn toàn các tuyến giao thông vốn có từ thời Nguyễn, gồm lối từ cửa Kẻ Trài ra Thái Phiên và từ cửa Chính Bắc (cửa Hậu) ra Đinh Tiên Hoàng. Việc đi lại trong nội thành bị gián đoạn, người dân phải đi vòng trong thời gian dài.
Bức tường hình thành sau Hòa ước Giáp Thân năm 1884, khi triều Nguyễn chấp nhận sự bảo hộ của Pháp và nhượng Trấn Bình Đài (đồn Mang Cá) ở vị trí quân sự trọng yếu ở góc đông bắc Kinh thành. Khu vực này sau đó được mở rộng thành nhượng địa.
Kế hoạch đào kênh phân ranh không thực hiện được, phía Pháp xây một bức tường cao khoảng 4m, dài gần 600m để khép kín khu vực. Lối vào từ cửa Chính Bắc bị bịt lại, trục giao thông nội đô bị chia cắt. Trong dân gian, công trình này từng bị gọi là “bức tường ô nhục”.
Sau năm 1954, đồn Mang Cá tiếp tục là căn cứ quân sự. Sau ngày 26/3/1975, khu vực do Quân đội nhân dân Việt Nam quản lý, các cổng thành chỉ mở hạn chế. Đến năm 2025, khi Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế di dời, khu vực được bàn giao cho chính quyền địa phương.
Mở cửa Kẻ Trài, nối lại đường cũ
Việc tháo dỡ đoạn tường nằm trong dự án chỉnh trang đường Thái Phiên nối dài do Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân phường Phú Xuân làm chủ đầu tư.
Theo ông Châu Viết Toàn, Phó Chánh văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân phường, công trình khởi công ngày 28/1, dự kiến hoàn thành sau 3 tháng. Tuyến đường dài khoảng 75m, mặt cắt gồm lòng đường 8m, vỉa hè mỗi bên 4m, lát đá granit, kèm hệ thống thoát nước, cây xanh và chiếu sáng. Tổng mức đầu tư khoảng 3,7 tỷ đồng.
Khi hoàn thành, tuyến này sẽ nối từ khu vực cửa Chánh Tây đến cửa Kẻ Trài, góp phần hoàn chỉnh mạng lưới giao thông phía đông bắc Kinh thành. Đây là trục đường vốn tồn tại dưới thời Nguyễn nhưng bị cắt đứt sau khi đồn Mang Cá hình thành.
Trước đó, việc khôi phục kết nối đã được thực hiện từng bước. Năm 2004, cửa Hậu được khai thông trở lại, nhưng lối đi vẫn phải vòng qua đường Mang Cá rồi mới ra Đinh Tiên Hoàng. Năm 2012, tuyến Đinh Tiên Hoàng nối dài hoàn thành, giúp trục bắc-nam qua cửa Hậu và Thượng Tứ thông suốt. Tuy nhiên, tuyến từ Thái Phiên ra cửa Kẻ Trài vẫn bị chia cắt.
Người dân khu vực đường Thái Phiên cho rằng, việc thông tuyến và dự kiến mở lại cửa Kẻ Trài sẽ giúp việc đi lại thuận lợi hơn, đặc biệt với cư dân khu vực Tây Linh. Từ đây, người dân có thể qua cửa Kẻ Trài, ra đường Huỳnh Thúc Kháng để sang bờ nam, thay vì dồn qua tuyến Đinh Tiên Hoàng vốn hẹp, mật độ giao thông lớn và thường ùn ứ tại khu vực Cống Ba Cửa.
Trong khi đó, các tiểu thương khu vực chợ Cồn ngoài cửa Kẻ Trài kỳ vọng khi tuyến đường được thông, lượng khách sẽ tăng lên nhờ dòng người từ khu vực trong thành đi ra mua bán thuận tiện hơn.
Việc tháo dỡ đoạn tường lần này vì thế hoàn tất phần kết nối còn thiếu. Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khẳng định, việc phá dỡ không ảnh hưởng đến yếu tố gốc của di tích, do đây là công trình xây dựng thời Pháp.
Còn ông Châu Văn Toàn, Phó Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân phường cho biết, sau khi tiếp quản, phường đã mở cửa Kẻ Trài từ 6-18 giờ hằng ngày trừ thứ Bảy, Chủ nhật để bà con đi lại. Sau khi dự án hoàn thành, chính quyền địa phương sẽ nghiên cứu mở lại cửa Kẻ Trài như xưa để phục vụ nhu cầu đi lại của người dân.
