Một sớm tháng 7, người dân hai bản Búng và Cò Phạt, xã Môn Sơn (Nghệ An) không giấu nổi niềm vui khi cầm trên tay giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) sau hơn 600 năm bản được hình thành nơi vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát.
Cuối tháng 7, chúng tôi có dịp ngược lên xã Môn Sơn khi sương sớm giữa đại ngàn còn chưa kịp tan. Trời khô ráo, nhưng con đường đất độc đạo vào hai bản Cò Phạt và bản Búng tựa như hành trình ngược thời gian.
Chỉ 19 km nhưng phải trầy trật hai giờ đồng hồ từ trung tâm xã, xuyên qua những cánh rừng già chúng tôi mới đến được nơi “sơn cùng thủy tận”. Nơi ấy, nhiều năm trước, không ánh đèn điện, không đường bê-tông, không sóng điện thoại...
Và câu chuyện một thời xa xưa về 40 vết khấc trên cán dao làm bằng sừng nai đánh dấu 40 lần rời bản, sáng ăn lộc ở ngọn Khe Choăng, tối về ngủ Huồi Khặng, đời như “tô Moong, tô Quang” (hươu, nai). Những hủ tục lạc hậu, cùng với đó là cuộc sống cơ cực, đói nghèo, biệt lập giữa rừng sâu của người Đan Lai khiến cộng đồng không khỏi chạnh lòng.
Bản Cò Phạt và bản Búng nằm lọt thỏm giữa lõi đại ngàn Pù Mát từ lâu là nơi sinh sống của 243 hộ đồng bào Đan Lai. Trải qua bao biến thiên lịch sử, người Đan Lai sống với rừng, hòa vào rừng như một phần của đại ngàn.
Nhưng cũng chính vì nằm trong vùng lõi Vườn quốc gia mà từ trước tới nay, họ như những “người tạm trú” trên chính mảnh đất ông cha để lại. Đất ở, đất sản xuất của bà con không thể hợp thức hóa, vì vậy việc hỗ trợ xóa nhà tạm hay hỗ trợ sinh kế cho đồng bào luôn bị vướng rào cản pháp lý.
Ngay sau khi nắm được tình hình, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Lê Hồng Vinh đã chỉ đạo các đơn vị chức năng vào cuộc quyết liệt, khẩn trương để tháo gỡ vướng mắc.
Trong một thời gian ngắn, công tác đo đạc, hoàn chỉnh hồ sơ pháp lý được khẩn trương hoàn thành. Và rồi bước ngoặt lịch sử đã đến với cộng đồng người Đan Lai vào ngày 5/7, khi 455 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được trao tận tay người dân hai bản Búng và Cò Phạt, với tổng diện tích khoảng 360 ha đất ở và đất sản xuất.
Vậy là sau hơn 600 năm bản được hình thành nơi vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát, nay người Đan Lai đã đón niềm vui mới...
Là một trong những hộ nhận được sổ đầu tiên của bản, chị La Thị Chín ở bản Búng không giấu nổi niềm vui. Chị chia sẻ: “Có đất, có nhà rồi giờ chỉ còn ráng sức mà làm ăn”.
Câu chuyện của chị Chín cũng là niềm vui chung của 243 hộ dân người Đan Lai ở lõi rừng Pù Mát. Trong ngôi nhà sàn, bà Lê Thị Tiến ở bản Búng vừa run run mở tấm sổ đỏ khoe với chúng tôi: “Tôi sống hơn nửa đời người trong rừng, có mô biết được là có một ngày có tên của mình trên tờ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mầu hồng này. Đến bữa ni lần đầu từ khi cha sinh mẹ đẻ tôi mới biết tờ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là như ri”.
Ông La Văn Thành, 82 tuổi ở bản Cò Phạt ôm tờ giấy mầu hồng vào ngực nói : “Lần đầu tiên tôi được cầm tờ giấy mầu hồng này, thấy cán bộ nói có tờ giấy này là mình có thể vay vốn, làm nhà. Tôi già rồi, nhưng con cháu, thế hệ sau của người Đan Lai sẽ được yên tâm mà bám bản, giữ rừng, hy vọng vào một tương lai thoát cái đói, cái nghèo”.
Hơn 360 ha đất ở và đất sản xuất đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đã mở ra một trang mới cho cuộc sống nơi rừng sâu. Mỗi tấm giấy hồng được trao đi không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là sự khẳng định về quyền sở hữu mảnh đất ông cha để lại.
Niềm vui nối tiếp niềm vui, được biết, ngay sau khi tháo gỡ “nút thắt” pháp lý, tỉnh Nghệ An đã triển khai chương trình hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho người nghèo Đan Lai, với hàng chục ngôi nhà kiên cố đang dần mọc lên giữa đại ngàn.
Chị Lê Thị Chài ở bản Búng đang bế đứa con hai tuổi đứng trong ngôi nhà mới vui mừng chia sẻ: “Trước đây hai vợ chồng và năm đứa con ở nhà tranh, mưa cái là cả nhà thức trắng đêm vì dột. Giờ được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, rồi dựng nhà mới, vợ chồng tôi có thể yên tâm làm việc, mùa đông tới cả nhà không sợ lạnh nữa”.
Theo Bí thư, kiêm Trưởng bản Cò Phạt La Văn Tám: Dù đã nhiều đời gắn bó với vùng đất này, nhưng vừa qua (ngày 5/7), các hộ dân ở đây mới lần đầu được nhìn thấy tờ giấy mầu hồng mang tên mình.
Những giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cùng các món quà được đồng chí Võ Thị Minh Sinh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Nghệ An cùng đoàn công tác lên trao từng hộ dân. Nhiều người trong bản chưa hiểu hết về giá trị của sổ đỏ, do đó, cán bộ đã đến từng nhà để tuyên truyền với bà con là tờ giấy này rất quan trọng, mất giấy là mất nhà, tuyệt đối không cho ai mượn.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Môn Sơn, Phạm Công Hùng cho biết: Bản Khe Búng và bản Cò Phạt của xã biên giới Môn Sơn có 243 hộ, trong đó có 235 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 96,7%.
Việc cấp sổ đỏ giúp người Đan Lai chính thức có quyền sở hữu hợp pháp mảnh đất mình đang sinh sống, canh tác. Đây là cơ sở để họ yên tâm bám bản, ổn định cuộc sống, không còn nơm nớp lo sợ bị di dời hay mất đất. Đồng thời, mở ra cơ hội tiếp cận chính sách, an sinh xã hội vì khi có bìa đỏ người dân Đan Lai có thể vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội để phát triển sản xuất, xây dựng nhà cửa, đầu tư chăn nuôi, trồng trọt.
Thời gian tới, ngoài sự hỗ trợ, giúp đỡ của các cấp, các ngành, để người Đan Lai có điều kiện hội nhập thì địa phương rất mong muốn con đường nối từ trung tâm xã vào hai bản sớm hoàn thành.
Từ đó, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế của người dân khi mà hai bản Búng và Cò Phạt được định hướng là điểm trung chuyển phát triển du lịch sinh thái trên dòng sông Giăng.
Sau hàng trăm năm bị che phủ bởi bóng tối biệt lập, người Đan Lai giờ đây đã bước sang trang mới. Không chỉ sáng bởi điện lưới được kéo vào tận bản, bởi mái tôn đỏ tươi của những ngôi nhà mới, mà sáng bởi lòng tin, bởi niềm tự hào khi lần đầu giữa đại ngàn Pù Mát, người Đan Lai đã chính thức có tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, minh chứng thiêng liêng cho quyền làm chủ đất đai, cuộc sống, không còn “ở nhờ” giữa rừng Pù Mát.
