Những nét đặc sắc trong văn hóa dân gian ở Bến Tre

Số lượng hơn 15 nghìn đơn vị tác phẩm của cả hai đợt thực tập đã không nằm ngoài dự đoán của chúng tôi khi quyết định đưa sinh viên xuống thực tập tại vùng đất vốn giàu truyền thống văn hóa và có trữ lượng tác phẩm văn học dân gian hết sức dồi dào. Cũng như kho tàng văn học dân gian ở các tỉnh thuộc vùng đất miền Tây Nam Bộ chằng chịt kênh rạch, văn học dân gian Bến Tre hội tụ đầy đủ các thể loại cơ bản của nền văn học dân gian cả nước như truyền thuyết, thần thoại, cổ tích, ca dao, hò, vè,... nhưng bên cạnh đó còn có một trữ lượng hết sức dồi dào các thể loại đặc trưng của văn hóa Nam Bộ như thơ ca kháng chiến, nói thơ và đặc biệt là hát sắc bùa Phú Lễ - một "đặc sản" văn học dân gian của Bến Tre. Tuy cũng có tên trong kết quả sưu tầm của điền dã ở Bến Tre, nhưng các thể loại như thần thoại, truyền thuyết, truyện ngụ ngôn,... chiếm số lượng tương đối ít so với các thể loại khác như truyện cổ tích, hay ca dao, dân ca, vè, thơ ca kháng chiến...

Kho tàng ca dao của Bến Tre, nhất là những câu ca dao mang nội dung ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào về những cảnh đẹp của quê hương hay sự trù phú của những sản vật của địa phương chiếm số lượng dồi dào, là bằng chứng về lòng say mê nhiệt thành của người dân Bến Tre khi bày tỏ tình yêu của họ đối với nơi chôn nhau cắt rốn : "Bến Tre biển rộng sông dài  - Ao trong nuôi cá, bãi ngoài thả nghêu - Bến Tre ruộng đất phì nhiêu - Nơi đây giàu lúa lại nhiều dừa khô", hay: "Bến Tre giàu mía Mỏ Cày - Giàu nghêu Thạnh Phú, giàu xoài Cái Mơn - Bình Ðại biển cá, sông tôm - Ba Tri ruộng muối, Giồng Trôm lúa vàng". Không chỉ tự hào về sản vật trù phú của quê hương, về sự phì nhiêu, màu mỡ của đất đai mà người dân Bến Tre còn tự hào về bàn tay khéo léo của những con người chăm chỉ lao động trên quê hương mình. Từ sự ưu đãi của thiên nhiên, sự cần cù lao động họ đã tạo ra những đặc sản mang dấu ấn địa phương. Nói tới Bến Tre, ai mà không biết đó là xứ sở của dừa và kẹo dừa: "Bến Tre dừa ngọt sông dài - Nơi chợ Mỏ Cày có kẹo nổi danh - Kẹo Mỏ Cày vừa thơm vừa béo...". Và miếng kẹo dừa vừa thơm vừa béo ấy được tạo ra từ đôi bàn tay của những cô gái Mỏ Cày: "Gái Mỏ Cày vừa khéo vừa ngoan - Anh đây muốn hỏi thiệt nàng - Là trai Thạnh Phú cưới nàng được chăng?...".

Bên cạnh đó, lịch sử đấu tranh anh dũng của vùng đất này cũng được ghi lại không ít trong các thể loại văn học dân gian. Người dân nơi đây tất thảy đều tự hào khi nhắc đến truyền thống đấu tranh bất khuất của cha ông: "Quê hương Ðồ Chiểu rạng ngời - Tinh thần cách mạng đỏ trời vàng sao". Ðặc biệt, trong nội dung của rất nhiều bài vè, những sự kiện đấu tranh chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bến Tre đã được ghi chép lại rất cụ thể. Có những sự kiện dù đã xảy ra từ rất lâu trong quá khứ, nhưng khi được nhân dân kể lại bằng vè, chúng ta vẫn có cảm giác như được chứng kiến những cuộc đấu tranh quyết liệt hào hùng và đầy sống động: "Xuống bút ít lời phân giải - Vệ quốc đoàn đánh trận Phú Ngãi thật hay - Ðường Ba Tri xuống bến Dừa hàng ngày... Quân đội bắn đạn vô đồn, đạn bay lác đác - ở trong đồn giặc rút tận vào hang - Phụ nữ mình cũng rất có gan - Vây chặt lấy đánh tan quân Pháp...".

Trong tổng số đơn vị tác phẩm văn học dân gian Bến Tre mà chúng tôi sưu tầm trong chuyến điền dã, có không ít những bài hát sắc bùa - một thể loại văn học dân gian đặc sắc của xã Phú Lễ, huyện Ba Tri. Tuy tên gọi thể loại đã chỉ rõ nơi khai sinh ra thể loại này là ở huyện Ba Tri, nhưng những bài hát sắc bùa mà chúng tôi thu thập được lại xuất phát từ nhiều huyện khác nhau trong tỉnh. Có thể coi đây là thể loại văn học dân gian hết sức độc đáo của địa phương, phản ánh nhiều mặt văn hóa tâm linh của nhân dân, và là nội dung của một nghi lễ không thiếu được trong ngày tết lớn của dân tộc: "Mở cửa, mở cửa - Khoen trên cài xỏ - Ngõ dưới còn gài - Chả phụ đứng ngoài - Thần tài sát quỷ - Thầy quỷ lại xao...".

Ðiểm qua một số đơn vị văn học dân gian tỉnh Bến Tre đã có thể phần nào hình dung được sự dồi dào về số lượng cũng như phong phú về mặt nội dung và thể loại của kho tàng văn học dân gian vùng đất này. Hy vọng sẽ có dịp giới thiệu toàn bộ kho tàng văn học dân gian Bến Tre để bạn đọc cả nước thưởng thức và cũng là lưu giữ một góc tâm hồn cho con cháu mai sau.

Có thể bạn quan tâm

Thiết kế Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026. (Ảnh: Ban tổ chức DIFF 2026)

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 sẽ có nhiều điểm mới về công nghệ trình diễn

Theo Ban tổ chức Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), với chủ đề “Da Nang-United Horizons-Những chân trời kết nối”, lần đầu tiên sân khấu DIFF có hệ vòm nâng hạ khổng lồ cùng tổ hợp ánh sáng-LED-laser đa tầng được đưa vào vận hành, hứa hẹn tạo nên những đại cảnh bùng nổ bên sông Hàn.

Quang cảnh khai mạc Lễ hội chùa Long Đọi Sơn năm 2026.

Ninh Bình: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn tọa lạc trên núi Đọi linh thiêng, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi Đọi, trong khuôn viên 2ha vườn rừng. Hằng năm, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn được tổ chức từ ngày 18-21/3 âm lịch, với các nghi lễ truyền thống và nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao.

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.