Việc xử lý nghiêm minh các tổ chức đảng, đảng viên vi phạm, kể cả cán bộ cấp cao có tác dụng cảnh báo, cảnh tỉnh, răn đe; nâng cao ý thức tự phê bình, phê bình và tuân thủ pháp luật. Nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” đã trở thành hiện thực sinh động, góp phần xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh, đủ sức lãnh đạo, dẫn dắt đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới.
Hoàn thiện thể chế về công tác kiểm tra, giám sát
70 kỳ họp của Ủy ban Kiểm tra (UBKT) Trung ương trong nhiệm kỳ Đại hội XIII là số lượng kỳ họp lớn nhất trong một nhiệm kỳ từ trước đến nay. Không chỉ số lượng mà tính chất, quy mô, mức độ vi phạm và hậu quả từ các vụ việc liên quan sai phạm của tổ chức đảng, đảng viên đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng trong tình hình mới.
Một trong những điểm sáng được ghi nhận là công tác kiểm tra, giám sát đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, với phạm vi mở rộng, lĩnh vực mới, khó, nhạy cảm, cả khu vực ngoài nhà nước. Nhiều vụ việc rất phức tạp, kéo dài, thậm chí có biểu hiện “thao túng quyền lực”, “lợi ích nhóm”, kéo theo sai phạm của hàng loạt cán bộ chủ chốt địa phương, bộ, ngành Trung ương, có cả cán bộ cấp cao, điển hình như các vụ án xảy ra tại Tập đoàn Thuận An, Phúc Sơn, Vạn Thịnh Phát, FLC, Công ty AIC, dự án Đại Ninh… đã được phát hiện, kết luận và xử lý nghiêm minh, khẳng định nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không để “khoảng trống”, “vùng tối” mà công tác kiểm tra, giám sát của Đảng không vươn tới được.
Trong nhiệm kỳ, cấp ủy các cấp và chi bộ đã thi hành kỷ luật 1.624 tổ chức đảng; 73.135 đảng viên, có 13.302 cấp ủy viên. Trong đó, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã thi hành kỷ luật 65 tổ chức đảng (tăng hơn 530% so nhiệm kỳ XII) và 228 đảng viên (tăng 273%). Ủy ban Kiểm tra các cấp đã thi hành kỷ luật 679 tổ chức đảng và 24.265 đảng viên, trong đó, Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật 281 tổ chức đảng và 628 đảng viên.
Trong nhiệm kỳ, cấp ủy các cấp và chi bộ đã thi hành kỷ luật 1.624 tổ chức đảng; 73.135 đảng viên, có 13.302 cấp ủy viên.
Thực tiễn công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng góp phần nhận diện các hành vi vi phạm, dự báo nguy cơ; bổ sung căn cứ để xây dựng, hoàn thiện các quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước, bịt kín những khoảng trống, kẽ hở để ngăn chặn tham nhũng, tiêu cực ngay từ gốc.
Theo Ủy ban Kiểm tra Trung ương, trong nhiệm kỳ qua đã tập trung nghiên cứu, xây dựng, tham mưu Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành 44 quy định, quy chế, chương trình, hướng dẫn quan trọng về công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng; chủ động cụ thể hóa và ban hành 32 quy định, quy chế, kế hoạch, hướng dẫn để triển khai tới cấp ủy, ủy ban kiểm tra các địa phương, đơn vị.
Đáng chú ý như Quy định số 296-QĐ/TW, ngày 30/5/2025 của Ban Chấp hành Trung ương (thay thế Quy định 22-QĐ/TW) về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng; Hướng dẫn thực hiện một số nội dung Quy định về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng; Quy định về sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định số 69-QĐ/TW, ngày 6/7/2022 của Bộ Chính trị về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm… Các văn bản liên quan công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng để thực hiện các kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức của hệ thống chính trị.
Đây là bước hoàn thiện thể chế rất quan trọng, thống nhất nhận thức, phương pháp và hành động, giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, tăng cường thẩm quyền và trách nhiệm của Ủy ban Kiểm tra các cấp. Việc hoàn thiện các quy trình, quy định, hướng dẫn về công tác kiểm tra đảng bảo đảm mọi tổ chức đảng và đảng viên đều có căn cứ pháp lý rõ ràng để tuân thủ và thực hiện
Nhiệm kỳ 2020-2025, Đảng ủy Công an Trung ương đã tiên phong, đi đầu thực hiện nhiều chủ trương chiến lược của Đảng. Trong đó, việc thực hiện mô hình công an địa phương 2 cấp đã cung cấp cơ sở thực tiễn, củng cố niềm tin, quyết tâm xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp. Đảng ủy Công an Trung ương thể hiện vai trò là đầu tàu dẫn dắt tiến trình chuyển đổi số quốc gia; xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, tiêu biểu, toàn diện.
Theo lãnh đạo Đảng ủy Công an Trung ương, công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng đã góp phần quan trọng tạo nên thành tích chung, đặc biệt, thực hiện nghiêm túc hướng dẫn của Ủy ban Kiểm tra Trung ương về công tác kiểm tra, giám sát phục vụ đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội XIV của Đảng, bảo đảm toàn diện về nội dung, chất lượng, hiệu quả.
Chống quyết liệt, xây bền vững, đồng hành để phát triển
Thực tiễn công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng nhiệm kỳ Đại hội XIII để lại nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc. Trong đó, bài học song hành giữa xây và chống, trên quan điểm xây là gốc, là chiến lược, bền vững, lâu dài; chống là nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt, thể hiện tư duy biện chứng và toàn diện của Đảng.
Mục tiêu cao nhất của công tác kiểm tra, giám sát chính là góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, đội ngũ cán bộ, đảng viên tự giác tu dưỡng, rèn luyện. Kỷ luật đảng là biện pháp cuối cùng, nhằm bảo đảm kỷ luật, kỷ cương phải được thực thi hiệu quả.
Bài học được đúc kết, đó là tăng cường kiểm tra, giám sát, phát hiện dấu hiệu vi phạm từ sớm, từ xa, từ khi mới manh nha để kịp thời chấn chỉnh, hỗ trợ tổ chức đảng, đảng viên khắc phục, không để tích tụ thành sai phạm lớn. Công tác kiểm tra, giám sát không chỉ để phát hiện, xử lý sai phạm mà trước hết là để giữ gìn kỷ luật, kỷ cương, giữ cho tổ chức đảng và đảng viên không đi chệch hướng và đích đến là đồng hành, phục vụ các mục tiêu phát triển.
Từ thực tế các vụ việc, vụ án liên quan sai phạm nghiêm trọng của một số cán bộ chủ chốt cấp tỉnh, cấp huyện đã xảy ra tại tỉnh Đồng Nai, lãnh đạo Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Đồng Nai nhận thức rằng, hệ quả đó có phần hạn chế từ công tác cảnh báo, phòng ngừa, ngăn chặn hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Đại diện Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Đồng Nai cho rằng, yếu tố tiên quyết là cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu phải nhận thức rõ, kiểm tra, giám sát của Đảng là công cụ quan trọng để kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực. Các cấp ủy, Ủy ban Kiểm tra cần đổi mới phương pháp theo hướng chủ động, phối hợp các cơ quan liên quan tham mưu, đề xuất Ban Thường vụ cấp ủy tiến hành kiểm tra, giám sát ngay các tổ chức đảng, đảng viên liên quan các vụ án, vụ việc mới phát sinh. Từ kết quả kiểm tra, xử lý hành vi vi phạm, kịp thời cảnh báo các tổ chức đảng, đảng viên để tự rút ra bài học kinh nghiệm, không để lặp lại các vi phạm tương tự.
Việc chuyển trọng tâm từ “kiểm tra, xử lý” sang giám sát thường xuyên; từ kiểm tra thụ động sang đồng hành, hỗ trợ cấp ủy, tổ chức đảng trong quá trình thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng đã phát huy ưu điểm, kịp thời chấn chỉnh hạn chế, ngay từ đầu, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, cảnh báo vi phạm từ sớm, từ xa, tạo động lực phát triển. Đó cũng là quan điểm chỉ đạo mới thể hiện tư duy đột phá của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là Tổng Bí thư Tô Lâm.
Theo đó, tất cả chủ trương, quyết sách của Đảng, nghị quyết của cấp ủy phải được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả ngay khi có hiệu lực. Trung ương làm gương, thực hiện trước, ngay từ đầu năm 2025, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã tham mưu thành lập 19 đoàn kiểm tra do các đồng chí thành viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư làm trưởng đoàn, làm việc với 69 cấp ủy đảng trực thuộc Trung ương để nắm tình hình, đôn đốc, hướng dẫn, kiểm tra 4 chuyên đề công tác trọng tâm. Đây là đợt kiểm tra với quy mô lớn, phạm vi rộng trong toàn quốc, khối lượng công việc nhiều, chưa có tiền lệ, có tác dụng lan tỏa cách thức làm việc mới tới toàn hệ thống.
Tại Hội nghị tổng kết công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật của Đảng nhiệm kỳ Đại hội XIII, đúc kết những bài học kinh nghiệm quý báu, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, giám sát phải luôn luôn đi trước một bước, phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu. Khi kiểm tra chủ động, giám sát kịp thời, thì sai phạm ít xảy ra và những rủi ro lớn được ngăn chặn ngay từ gốc.
Tổng Bí thư khẳng định, trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, Đảng ta đã xử lý kỷ luật nghiêm minh nhiều cán bộ, đảng viên vi phạm, trong đó có cả cán bộ cấp cao. Điều này không làm Đảng yếu đi, mà ngược lại làm Đảng ta ngày càng trong sạch, vững mạnh hơn, bản lĩnh hơn, đoàn kết hơn, sức chiến đấu cao hơn… Những bài học này không chỉ đúng trong nhiệm kỳ Đại hội XIII mà còn là kim chỉ nam cho hoạt động của ngành kiểm tra trong nhiều nhiệm kỳ tới.
