PGS, TS Phan Trọng Thưởng.
PGS, TS Phan Trọng Thưởng.

PGS, TS Phan Trọng Thưởng:

Nhân 100 năm Ngày sinh Văn Cao, nghĩ về số phận của các tác phẩm đỉnh cao

Dù tự nhận mình là “người ngoại đạo”, song với bề dày nghiên cứu văn học, nghệ thuật, PGS, TS Phan Trọng Thưởng đã chia sẻ một cách đánh giá về sự nghiệp và di sản của Văn Cao dưới ánh sáng của Đổi mới trong bài viết “Nhân 100 năm Ngày sinh Văn Cao, nghĩ về số phận của các tác phẩm đỉnh cao”.

Thiết nghĩ, đánh giá về Văn Cao, cả nói và viết đều đã khá nhiều rồi. Ở đây, tôi chỉ xin góp đôi điều với tư cách của người ngoại đạo.

Văn Cao là nghệ sĩ đa tài, thể hiện trên nhiều lĩnh vực nghệ thuật (nhạc, hoạ, thơ). Sự nghiệp của ông trải dài gần suốt thế kỷ 20 và gắn bó chặt chẽ với lịch sử gồm nhiều thời kỳ, nhiều giai đoạn của đất nước. Cũng vì vậy mà cuộc đời và sự nghiệp của Văn Cao trải qua nhiều khúc quanh, nhiều bước ngoặt, nhiều bước thăng trầm của lịch sử dân tộc cũng như lịch sử nghệ thuật hiện đại. Có thể tạm chia 3 giai đoạn: Giai đoạn tiền chiến (trước 1945); Giai đoạn từ 1945 đến 1975; Giai đoạn từ 1986 đến nay.

Thời kỳ nào, nhân cách nghệ sĩ và tài năng của Văn Cao cũng được ghi nhận.

PGS, TS Phan Trọng Thưởng

Thời kỳ nào, nhân cách nghệ sĩ và tài năng của Văn Cao cũng được ghi nhận. Nhưng việc tiếp nhận Văn Cao (liên quan nhiều tới công chúng và giới phê bình) từ năm 1986 trở đi, dưới ánh sáng của Đổi mới, mới được nhận thức, đánh giá lại và tiếp nhận lại theo tinh thần công bằng, khách quan hơn.

Sự nghiệp Văn Cao thể hiện trên nhiều lĩnh vực nhưng thành công ở mỗi lĩnh vực không hoàn toàn giống nhau. Tiêu biểu nhất có lẽ là âm nhạc! Đây là lĩnh vực Văn Cao gửi gắm, ký thác tài năng, tâm huyết và hồn cốt nghệ sĩ.

Cho đến nay, tựu trung lại có hai loại ý kiến nhận xét, đánh giá về sự nghiệp Văn Cao:

Thứ nhất: cho rằng Văn Cao như chúng ta đánh giá, tôn vinh hiện nay, một phần là nhờ Đổi mới. Chính Đổi mới đã tạo cho chúng ta các tiền đề để khẳng định, đánh giá lại, làm sống lại Văn Cao vốn đã được khẳng định từ thời kỳ tiền chiến.

Ý kiến này đúng một nửa. Vì Đổi mới dù rất vĩ đại cũng không thể phù phép biến không thành , biến dở thành hay được!

Thứ hai: cho rằng không cần Đổi mới thì Văn Cao vẫn là Văn Cao như những gì mà ông có, vẫn là nghệ sĩ tài hoa và tác phẩm của ông mặc nhiên đã có sức sống rồi.

Ý kiến này có phần cực đoan nhưng đúng hoàn toàn. Vì tác phẩm nghệ thuật chân chính, nhất là tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, thì nó luôn luôn có sức sống vượt thời gian, bất chấp thách thức thời đại để đến với giá trị tự thân, giá trị tuyệt đối khách quan. Và quan trọng hơn là nó luôn tự tìm được con đường để đến với công chúng của mình.

Tác phẩm nghệ thuật chân chính, nhất là tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, luôn tự tìm được con đường để đến với công chúng của mình.

PGS, TS Phan Trọng Thưởng

Từ trường hợp Văn Cao có thể mang lại nhiều bài học về tài năng, về nhân cách nghệ sĩ, về con đường chiếm lĩnh các đỉnh cao, về lộ trình chinh phục công chúng, về quá trình nhận thức, đánh giá và tiếp nhận các giá trị nghệ thuật,… Trên đây là một vài ý kiến góp vào Tọa đàm. Có thể còn những ý kiến khác.

Mong được trao đổi.

Hà Nội, tháng 11 năm 2023

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu và khán giả xúc động hòa mình cùng lời ca, giai điệu trong chương trình.

Thanh Hóa: Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” - Kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước

Với các tiết mục đặc sắc, được dàn dựng công phu, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” tại Thanh Hóa đã mang đến cho khán giả những cảm xúc sâu lắng về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng.

Nam tài tử Ji Chang-wook. (Ảnh: VFDA)

Diễn viên Ji Chang-wook sẽ có mặt tại Liên hoan phim châu Á- Đà Nẵng lần IV

Nam diễn viên Hàn Quốc nổi tiếng Ji Chang-wook sẽ góp mặt tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng 2026, diễn ra từ ngày 28/6 đến 4/7. Sự xuất hiện của ngôi sao Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những điểm nhấn nổi bật của Liên hoan phim năm nay, thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả và giới yêu điện ảnh.

Ê-kíp làm phim giao lưu cùng khán giả trong buổi công chiếu ra mắt. (Ảnh: ĐOÀN PHIM CUNG CẤP)

Ứng dụng công nghệ CGI và AI trong “Mesdames Thanh Sắc”

Trước khi chính thức khởi chiếu toàn quốc từ 19/6/2026, phim điện ảnh “Mesdames Thanh Sắc” vừa có buổi công chiếu ra mắt tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh sự góp mặt của dàn diễn viên thực lực, phim còn gây ấn tượng bởi sự đầu tư mạnh tay cho hình ảnh, với việc ứng dụng công nghệ để tái hiện bối cảnh Sài Gòn những năm 1960.

Khán giả xem Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” tại Hà Tĩnh.

Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” được đông đảo khán giả đón nhận tại Hà Tĩnh

Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” đã đưa khán giả trải qua nhiều cung bậc cảm xúc, từ những giai điệu đi cùng năm tháng “Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân”, “Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh”, “Người về thăm quê”, “Trông cây lại nhớ đến Người” đến không gian lắng đọng qua tiết mục ngâm thơ “Bác ơi”…

Nghệ nhân làng tranh Đông Hồ chia sẻ về quy trình, kỹ thuật in tranh tại chương trình “Hồn trên giấy mộc”. (Ảnh: HỌA KÝ ĐÔNG HỒ)

Nối dài sức sống tranh Đông Hồ

Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, tranh dân gian Đông Hồ từng có thời kỳ phát triển rực rỡ, nhưng lại đang đối diện nguy cơ mai một trong dòng chảy cuộc sống hiện đại. Để tiếp thêm sinh lực cho dòng tranh này, nhiều dự án sáng tạo đã được triển khai, mang đến những cách tiếp cận mới vừa sinh động, vừa gần gũi.

Guitar Custom Showroom của Trần Quang Vũ tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Guitar Custom Việt Nam và câu chuyện đưa tinh hoa thủ công Việt vươn tầm thế giới

Trong bối cảnh nhu cầu cá nhân hóa nhạc cụ ngày càng gia tăng, Guitar Custom Việt Nam tạo dấu ấn bằng những cây đàn được chế tác thủ công, đáp ứng nhu cầu riêng của từng khách hàng. Nhờ chú trọng chất lượng và trải nghiệm người dùng, thương hiệu ngày càng được cộng đồng yêu nhạc tin tưởng lựa chọn.

Bên dòng Đà giang ở xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên), bao đời nay cuộc sống của người dân tộc Dao cứ nối tiếp trong lặng lẽ yên bình. (Ảnh: TIỂU DŨNG)

Bình yên giữa đại ngàn Tây Bắc

Tại xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên) có bốn thôn có đồng bào dân tộc Dao sinh sống. Trong đó Nậm Bành, Huổi Lóng là hai thôn của người Dao ở bên dòng Đà giang thơ mộng - nơi nhịp sống là một vòng tuần hoàn yên bình giữa đại ngàn Tây Bắc.

Cuộc thi có sự tham gia của giới chuyên môn và đông đảo sinh viên ngành báo chí.

Gắn đào tạo báo chí với thực tiễn nghề nghiệp

Đào tạo báo chí bên cạnh việc trang bị kiến thức trên giảng đường còn cần tới sự gắn kết chặt chẽ với thực tiễn nghề nghiệp. Thông qua Cuộc thi "Phóng viên tập sự-Nhà báo tương lai", sinh viên có thêm cơ hội trải nghiệm quy trình tác nghiệp, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp trước khi bước vào môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Toàn cảnh hội thảo khoa học quốc tế.

Hội thảo khoa học quốc tế "Sưu tập tư liệu ảnh EFEO - Tiềm năng di sản”

Trong thế kỷ XX, ảnh EFEO được sử dụng cho công tác khảo cổ học, bảo tồn di sản, biên soạn tư liệu, nghiên cứu dân tộc học và kiến trúc học như nguồn tư liệu đối chứng quan trọng. Trên phạm vi rộng hơn, bộ tư liệu ảnh EFEO còn góp phần hình thành nền tảng tri thức phục vụ các hồ sơ đề cử di sản thế giới tại Việt Nam về sau.

Công chúng thưởng thức các tác phẩm tại triển lãm "Sắc hợp". (Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)

Cuộc đối thoại nghệ thuật trong "Sắc hợp"

"Sắc hợp" không chỉ là một buổi triển lãm nghệ thuật đơn thuần. Đó còn là cuộc hội ngộ của những người tâm hồn yêu hội họa. 55 tác phẩm được trưng bày với đa dạng chất liệu, thể hiện cá tính sáng tạo đầy màu sắc, phản ánh những góc nhìn đa chiều về đời sống và thế giới nội tâm của người nghệ sĩ.