PGS, TS Phan Trọng Thưởng.
PGS, TS Phan Trọng Thưởng.

PGS, TS Phan Trọng Thưởng:

Nhân 100 năm Ngày sinh Văn Cao, nghĩ về số phận của các tác phẩm đỉnh cao

Dù tự nhận mình là “người ngoại đạo”, song với bề dày nghiên cứu văn học, nghệ thuật, PGS, TS Phan Trọng Thưởng đã chia sẻ một cách đánh giá về sự nghiệp và di sản của Văn Cao dưới ánh sáng của Đổi mới trong bài viết “Nhân 100 năm Ngày sinh Văn Cao, nghĩ về số phận của các tác phẩm đỉnh cao”.

Thiết nghĩ, đánh giá về Văn Cao, cả nói và viết đều đã khá nhiều rồi. Ở đây, tôi chỉ xin góp đôi điều với tư cách của người ngoại đạo.

Văn Cao là nghệ sĩ đa tài, thể hiện trên nhiều lĩnh vực nghệ thuật (nhạc, hoạ, thơ). Sự nghiệp của ông trải dài gần suốt thế kỷ 20 và gắn bó chặt chẽ với lịch sử gồm nhiều thời kỳ, nhiều giai đoạn của đất nước. Cũng vì vậy mà cuộc đời và sự nghiệp của Văn Cao trải qua nhiều khúc quanh, nhiều bước ngoặt, nhiều bước thăng trầm của lịch sử dân tộc cũng như lịch sử nghệ thuật hiện đại. Có thể tạm chia 3 giai đoạn: Giai đoạn tiền chiến (trước 1945); Giai đoạn từ 1945 đến 1975; Giai đoạn từ 1986 đến nay.

Thời kỳ nào, nhân cách nghệ sĩ và tài năng của Văn Cao cũng được ghi nhận.

PGS, TS Phan Trọng Thưởng

Thời kỳ nào, nhân cách nghệ sĩ và tài năng của Văn Cao cũng được ghi nhận. Nhưng việc tiếp nhận Văn Cao (liên quan nhiều tới công chúng và giới phê bình) từ năm 1986 trở đi, dưới ánh sáng của Đổi mới, mới được nhận thức, đánh giá lại và tiếp nhận lại theo tinh thần công bằng, khách quan hơn.

Sự nghiệp Văn Cao thể hiện trên nhiều lĩnh vực nhưng thành công ở mỗi lĩnh vực không hoàn toàn giống nhau. Tiêu biểu nhất có lẽ là âm nhạc! Đây là lĩnh vực Văn Cao gửi gắm, ký thác tài năng, tâm huyết và hồn cốt nghệ sĩ.

Cho đến nay, tựu trung lại có hai loại ý kiến nhận xét, đánh giá về sự nghiệp Văn Cao:

Thứ nhất: cho rằng Văn Cao như chúng ta đánh giá, tôn vinh hiện nay, một phần là nhờ Đổi mới. Chính Đổi mới đã tạo cho chúng ta các tiền đề để khẳng định, đánh giá lại, làm sống lại Văn Cao vốn đã được khẳng định từ thời kỳ tiền chiến.

Ý kiến này đúng một nửa. Vì Đổi mới dù rất vĩ đại cũng không thể phù phép biến không thành , biến dở thành hay được!

Thứ hai: cho rằng không cần Đổi mới thì Văn Cao vẫn là Văn Cao như những gì mà ông có, vẫn là nghệ sĩ tài hoa và tác phẩm của ông mặc nhiên đã có sức sống rồi.

Ý kiến này có phần cực đoan nhưng đúng hoàn toàn. Vì tác phẩm nghệ thuật chân chính, nhất là tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, thì nó luôn luôn có sức sống vượt thời gian, bất chấp thách thức thời đại để đến với giá trị tự thân, giá trị tuyệt đối khách quan. Và quan trọng hơn là nó luôn tự tìm được con đường để đến với công chúng của mình.

Tác phẩm nghệ thuật chân chính, nhất là tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, luôn tự tìm được con đường để đến với công chúng của mình.

PGS, TS Phan Trọng Thưởng

Từ trường hợp Văn Cao có thể mang lại nhiều bài học về tài năng, về nhân cách nghệ sĩ, về con đường chiếm lĩnh các đỉnh cao, về lộ trình chinh phục công chúng, về quá trình nhận thức, đánh giá và tiếp nhận các giá trị nghệ thuật,… Trên đây là một vài ý kiến góp vào Tọa đàm. Có thể còn những ý kiến khác.

Mong được trao đổi.

Hà Nội, tháng 11 năm 2023

Có thể bạn quan tâm

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Mạch nguồn Kinh Bắc - Vươn cao thời đại”. (Ảnh: VH)

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Mạch nguồn Kinh Bắc - Vươn cao thời đại” chào mừng thành lập thành phố Bắc Ninh

Tối 19/9, tại Quảng trường 3/2, phường Bắc Giang diễn ra chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Mạch nguồn Kinh Bắc - Vươn cao thời đại”, chào mừng Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Bắc Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất.

Các đại biểu nghe giới thiệu về cây xanh Hà Nội qua nhiều tư liệu ảnh quý.

Đánh thức trách nhiệm mỗi người về cây xanh Hà Nội

Những bức ảnh về cây xanh Hà Nội qua năm tháng, từ những cây cổ thụ gắn với các di tích lịch sử, những hàng cây đặc trưng cho các con phố hay sự mong manh của cây xanh trong đời sống... không chỉ cho mỗi người cảm nhận về vẻ đẹp, mà còn đánh thức trách nhiệm với cây xanh Hà Nội.

MC Tuấn Tú và Quán quân Thiên An. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Thiên An, Quán quân 5 tuổi của cuộc thi Tìm kiếm Gương mặt MC Nhí Truyền hình mùa 2

Mới 5 tuổi, chưa bước vào lớp 1 nhưng Thiên An đã gây ấn tượng bởi khả năng đọc chữ vanh vách, sự tự tin trên sân khấu và tư duy dẫn dắt tự nhiên. Với phần thi “Nắng nóng: Lời cảnh báo từ thiên nhiên”, cô bé xuất sắc giành ngôi Quán quân MC Nhí Tiếng Việt tại Tìm kiếm Gương mặt MC Nhí Truyền hình mùa 2.

Gốc đa của Báo Nhân Dân sẽ trở thành sân khấu của chuỗi hoạt động văn hóa nghệ thuật "Tán Đa". (Ảnh: BÁO NHÂN DÂN)

Báo Nhân Dân ra mắt không gian nghệ thuật cộng đồng với chương trình âm nhạc “Tán Đa”

Ngày 19/9, Báo Nhân Dân phối hợp cùng BEAT Network tổ chức số đầu tiên của Show “Tán Đa” tại 71 Hàng Trống, Hà Nội. Chương trình mở đầu cho chuỗi hoạt động được định hướng trở thành một điểm hẹn văn hóa-sáng tạo, nơi âm nhạc, nghệ thuật và những chất liệu ký ức của Hà Nội được kể lại bằng ngôn ngữ gần gũi với thế hệ trẻ.

Sắp diễn ra Ngày hội ngôn ngữ châu Âu 2026 tại Hà Nội

Sắp diễn ra Ngày hội ngôn ngữ châu Âu 2026 tại Hà Nội

Ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là nhịp cầu văn hóa bền chặt kết nối các cộng đồng. Với thông điệp đầy cảm hứng “Ngôn ngữ kết nối”, Ngày hội Ngôn ngữ châu Âu 2026 sẽ chính thức khai mạc 26/9 tới đây tại Hà Nội, hứa hẹn một hành trình khám phá đa sắc màu ngay giữa lòng thủ đô.

Ảnh thiết kế có sử dụng AI.

Giữ hồn Việt trong Tết Trung thu thời hiện đại

Trung thu đang cận kề, Hà Nội những ngày này đã rộn ràng sắc màu mùa trăng tháng Tám. Trên phố Lương Văn Can, Hàng Mã..., dòng người tấp nập mua sắm, chụp ảnh giữa những gian hàng ngập tràn đồ chơi và bánh Trung thu.

Tác phẩm nhiếp ảnh ghi lại hình ảnh gia đình người Xơ Đăng chăm sóc sâm Ngọc Linh. (Ảnh KIM LIÊN)

Nhiếp ảnh kể chuyện núi rừng

Ở vùng núi cao tây nam Đà Nẵng, nơi sinh sống từ bao đời của đồng bào: Xơ Đăng, Ca Dong, Mơ Nông, Cơ Tu... nghệ thuật nhiếp ảnh đang được sử dụng như một phương thức kể chuyện về đất và người.

Trẻ em đọc sách tại Bệnh viện Nhi đồng 1, Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Phương Huyền)

Mở rộng không gian tiếp cận sách

Bên cạnh đổi mới nội dung, chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền, những mô hình đưa sách đến gần cộng đồng đang mở thêm không gian cho văn hóa đọc và đặt ra yêu cầu đổi mới thị trường xuất bản, phát hành Thành phố Hồ Chí Minh để xuất bản từng bước trở thành ngành công nghiệp văn hóa hiện đại.

Nghệ nhân Sầm Văn Đạo hướng dẫn các thành viên Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Cao Lan xã Phú Lương đánh trống sành.

Lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc

Nghệ nhân Sầm Văn Đạo ở thôn Mãn Hóa, xã Phú Lương (Tuyên Quang) đã dành gần 20 năm gìn giữ văn hóa Cao Lan. Từ những giá trị được tiếp nhận trong cộng đồng, anh lặng lẽ học hỏi, sưu tầm và tìm cách trao truyền để những nét văn hóa của dân tộc mình không bị lãng quên theo thời gian.

Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm và Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam Ngô Phương Lan trao giải nhất cho tác giả Hoàng Hà Lê. (Ảnh: VIỆT HÙNG/MCST)

Trao giải cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay”

Tối 17/9, tại Viện Phim Hà Nội đã diễn ra lễ trao giải cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam phối hợp cùng Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám tổ chức.