Năm 1990, ông Đỗ Khắc Thỏa cùng một số gia đình quê gốc ở tỉnh Hà Tây đến vùng đất ven sông Gâm, thôn Soi Hà, xã Xuân Vân lập nghiệp. Trong hành trang đến vùng đất mới, ông mang theo vài giống cây bưởi đường.
Khi đó, ông nghĩ đơn giản là trồng để phục vụ nhu cầu gia đình, có quả bày trong những ngày Tết chứ không nghĩ giống bưởi này sẽ trở thành thương hiệu đặc sản nổi tiếng sau này. Những năm đầu lập nghiệp, gia đình ông Thỏa trồng mía bán ra thị trường, cuộc sống tạm ổn.
Trong vườn nhà, cây bưởi hợp đất, hợp khí hậu cho nên sinh trưởng, phát triển tốt, quả sai, múi dài, tép dày, vị ngọt thanh và ít the đắng hơn so với trồng ở nơi khác. “Ngày đó, tôi chỉ trồng vài cây để ăn, ai đến chơi ăn thử cũng khen ngon. Rồi lái buôn đi thuyền trên sông Gâm mỗi lần qua đây đều lên bờ mua bưởi về bán dưới xuôi.
Cứ thế, bưởi được nhiều người biết đến”, ông Thỏa nhớ lại. Đến những năm 2000, giống bưởi đường nơi đây có tiếng, được thương lái tìm đến tận nơi thu mua, giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần so với các loại cây trồng khác.
Người trồng và thương lái cũng từ đó đặt tên cho giống bưởi đường gắn liền với tên gọi vùng đất ven sông: Bưởi Soi Hà. Khi thấy nhu cầu thị trường ngày càng tăng, ông Thỏa bắt đầu nhân giống để mở rộng diện tích trồng. Những cây bưởi đầu tiên cho quả tốt trở thành nguồn giống để nhân rộng.
Không những vậy, ông còn cấp giống, hướng dẫn bà con trong thôn, xã kỹ thuật trồng, chăm sóc. Diện tích bưởi Soi Hà trong xã từ vài cây ban đầu, đến nay đã tăng lên vài trăm ha với hàng trăm hộ dân trồng. Riêng gia đình ông Thỏa có 3 ha với khoảng 900 gốc, cho thu hoạch ổn định.
Mỗi năm, sản lượng đạt từ 70 đến 80 tấn, doanh thu khoảng 900 triệu đồng, trừ chi phí, lợi nhuận khoảng 500 triệu đồng. Nhằm đa dạng hóa sản phẩm, kéo dài thời vụ thu hoạch, ông còn trồng thêm bưởi da xanh, bưởi nhăn, bưởi cát quế, giúp vụ thu hoạch trải dài từ tháng 8 đến tháng 12 âm lịch.
Từ năm 2021, ông Thỏa cùng nhiều hộ dân trong xã đã chuyển đổi phần lớn diện tích trồng bưởi sang trồng, chăm sóc theo quy trình VietGAP, bảo đảm an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, bưởi Soi Hà đã vào được hệ thống siêu thị lớn trong nước và tiếp cận thị trường xuất khẩu. Năm 2024, lô bưởi đầu tiên xuất khẩu sang Vương quốc Anh.
Năm nay, gia đình ông và nhiều hộ dân tiếp tục liên kết với doanh nghiệp tại Hà Nội để xuất khẩu bưởi ra nước ngoài. Bưởi xuất khẩu bảo đảm tiêu chuẩn, mẫu mã đẹp được thu mua với giá 20.000 đồng/ quả, mở ra hướng đi mới đầy triển vọng cho người trồng. Ông Thỏa vui mừng cho biết: “Đó là niềm tự hào không chỉ của gia đình mà của cả người dân trong xã.
Bưởi Soi Hà nay đã có tên trên bản đồ nông sản xuất khẩu, chúng tôi càng có thêm động lực chăm cây, giữ gìn thương hiệu bưởi quê hương”. Đến nay, bưởi Soi Hà đã trở thành cây trồng chủ lực ở Xuân Vân, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu ngành nông nghiệp.
Nhiều hộ gia đình thoát nghèo, vươn lên làm giàu nhờ cây bưởi. Để giữ gìn thương hiệu và phát triển bền vững, xã đang tích cực phối hợp các cơ quan chuyên môn xây dựng vùng trồng bưởi tập trung đạt chuẩn VietGAP, đẩy mạnh chuyển đổi số trong nông nghiệp.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hà Mạnh Linh cho biết: “Ông Đỗ Khắc Thỏa là tấm gương sáng trong phong trào phát triển kinh tế địa phương, người đã góp phần tạo nên thương hiệu bưởi Soi Hà, sản phẩm nông sản có giá trị cao.
Thời gian tới, hướng đi của xã hình thành vùng trồng cây ăn quả tập trung, trong đó có bưởi Soi Hà; gắn với áp dụng khoa học-kỹ thuật, xây dựng thương hiệu để nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm”.
