Ngoại giao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới với tư duy đột phá, hành động quyết liệt

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyễn Thanh Nghị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; Lê Hoài Trung, Bộ trưởng Ngoại giao; Trần Đức Thắng, Bí thư Thành ủy Hà Nội; đồng chí Nguyễn Thị Hồng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương, các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp…

Phát biểu ý kiến khai mạc Phiên họp, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ, Hội nghị Ngoại giao lần này xác định rõ nhiệm vụ là quán triệt sâu sắc, tạo thống nhất về nhận thức, phương hướng hành động để triển khai hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết, văn kiện của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, của Chính phủ và Quốc hội. Đồng thời, tổ chức thực hiện thật tốt, bảo đảm đúng, nhanh và có kết quả cụ thể.

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, công tác ngoại giao phục vụ phát triển đã có những bước phát triển quan trọng, ngày càng đi vào chiều sâu, đóng góp thiết thực vào thành công chung của đất nước:

Thứ nhất, nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của ngoại giao phục vụ phát triển đã có chuyển biến rõ nét. Ngoại giao phục vụ phát triển, trọng tâm là ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ, đã trở thành một nhiệm vụ cơ bản, trung tâm của ngoại giao Việt Nam.

Thứ hai, quán triệt sâu sắc phương châm lấy người dân, doanh nghiệp và địa phương làm trung tâm. Công tác hỗ trợ doanh nghiệp, địa phương thực chất hơn, đồng hành cả trong tìm kiếm thị trường, thẩm định đối tác, xử lý tranh chấp và kết nối nguồn lực, góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Giai đoạn 2024-2025, các Cơ quan đại diện đã triển khai hơn 1.200 hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch; hỗ trợ hơn 550 hoạt động kết nối, xúc tiến của địa phương; hỗ trợ ký kết khoảng 230 thỏa thuận hợp tác với các đối tác.

Thứ ba, ngoại giao phục vụ phát triển ngày càng đóng góp thực chất hơn cho tăng trưởng, bảo đảm an ninh kinh tế, và ứng phó các tình huống khủng hoảng. Ngoại giao vaccine, ngoại giao năng lượng đã phát huy hiệu quả cục diện đối ngoại và vị thế quốc tế của Việt Nam, huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, ổn định vĩ mô. Ngoại giao khoa học công nghệ thiết lập và làm sâu sắc hơn các khuôn khổ hợp tác chiến lược, giúp các viện, trường, bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực.

Từ đầu 2025 đến nay, đã có hơn 150 cam kết, thỏa thuận hợp tác về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo được ký nhân dịp các hoạt động đối ngoại của lãnh đạo cấp cao. Các Cơ quan đại diện đã giúp kết nối hơn 50 địa phương, tổ chức trong nước với các đối tác quốc tế, trong đó có 12 tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, mở ra các cơ hội đầu tư, nghiên cứu, đào tạo, hợp tác công nghệ tại Việt Nam.

Bên cạnh các kết quả nêu trên, công tác ngoại giao phục vụ phát triển vẫn còn những mặt hạn chế, cần làm tốt hơn.

Một là, cần chuyển hóa hiệu quả hơn cục diện đối ngoại thuận lợi và quan hệ ngoại giao tốt đẹp giữa Việt Nam với các đối tác thành dự án hợp tác kinh tế cụ thể, kết quả thực chất và đan xen lợi ích chiến lược. Đặc biệt, việc thúc đẩy thực thi các cam kết, thỏa thuận quốc tế phải quyết liệt và thực chất hơn.

Hai là, cơ chế phối hợp, cần bảo đảm tính đồng bộ, chặt chẽ hơn giữa trong và ngoài nước, gắn với các hệ thống chỉ tiêu định lượng. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài còn có nơi chưa phát huy đầy đủ vai trò cầu nối, truyền tải và triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước tại địa bàn.

Ba là, công tác nghiên cứu, dự báo, tham mưu chiến lược cần kịp thời, nhạy bén hơn.

Trước tình hình quốc tế và mục tiêu phát triển của đất nước giai đoạn mới, ngành ngoại giao nhận thức sâu sắc yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy và cách làm, bám sát hơn nhu cầu phát triển của đất nước, chủ động hơn trong đồng hành và hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp, và quyết liệt hơn trong hành động nhằm đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng hai con số, xây dựng mô hình phát triển mới, nâng cao năng lực nội sinh, tự chủ, tự cường và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Theo đó, công tác ngoại giao phục vụ phát triển sẽ ưu tiên ba nội dung chính sau:

Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ tư duy từ hỗ trợ sang kiến tạo năng lực phát triển; từ “hội nhập thị trường” sang “kiến tạo thị trường”; từ “tham gia luật chơi” sang “định hình luật chơi”. Ngành ngoại giao xác định phải làm tốt: Vai trò tiên phong trong bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định; đa dạng hóa thị trường, đan xen lợi ích, kết nối chiến lược với các đối tác; Chuyển hóa sức mạnh mềm, uy tín và vị thế quốc tế của đất nước thành nguồn lực phát triển, biến lòng tin chính trị thành niềm tin của nhà đầu tư, biến quan hệ ngoại giao thành các cơ hội hợp tác kinh tế, khoa học công nghệ; Đi trước một bước trong nghiên cứu, dự báo và tham mưu, nhận diện sớm rủi ro, xu thế mới; kiến nghị đúng và trúng để bảo đảm thế chủ động, kịp thời nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức.

Thứ hai, tập trung vào thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số lấy người dân, địa phương và doanh nghiệp làm trung tâm. Bám sát tinh thần chính phủ kiến tạo và hành động, “nói đi đôi với làm”, Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài sẽ phối hợp chặt chẽ cùng các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp xác định các thị trường, đối tác, công nghệ; kết nối, thúc đẩy triển khai và theo đuổi cho đến khi đạt được kết quả, sản phẩm cuối cùng. Xin báo cáo thêm, là thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Hội nghị Ngoại giao lần này có các phiên họp chuyên đề với địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và về ngoại giao khoa học công nghệ.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ công cụ, cơ chế và năng lực tổ chức thực thi. Chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy kinh tế hiện đại, am hiểu thị trường, luật pháp quốc tế, giỏi kết nối, xông pha và có năng lực tổ chức thực thi hiệu quả; đồng thời bảo đảm nguồn lực tương xứng phục vụ công tác nghiên cứu, dự báo, vận động, kết nối, xây dựng mạng lưới đối tác sở tại.

Bộ Ngoại giao sẽ đặc biệt ưu tiên: hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc và đánh giá việc thực hiện các cam kết, thỏa thuận quốc tế trên nguyên tắc sáu rõ; xây dựng hệ thống KPIs cho các cơ quan đại diện, các đơn vị của Bộ trên nguyên tắc làm rõ công việc cần làm, đối tác là ai, thời gian thực hiện, và sản phẩm/kết quả đo đếm được; hoàn thiện cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và phản hồi nhanh giữa Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để kịp thời xử lý, tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, nhất là trong triển khai thỏa thuận, cam kết quốc tế. Rất mong các bộ, ngành, địa phương cùng vào cuộc, thông tin và phối hợp, đúng như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên Khai mạc Hội nghị ngoại giao ngày 1/8 vừa qua.