Nằm ở cửa ngõ phía bắc của Nghệ An, Hoàng Mai là “yết hầu” hội tụ, kết nối các huyết mạch giao thông quan trọng đường bộ, đường sắt, đường thủy vào nam ra bắc. Đây cũng là vùng núi đá vôi tốt, trữ lượng lớn có thể khai thác, sản xuất vật liệu phục vụ cho việc san lấp, hàn gắn các tuyến đường trong thời chiến.
Với lợi thế về giao thông thủy, bộ và sản xuất nguyên liệu, trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ để cứu nước, Hoàng Mai được đánh giá là một vị trí quan trọng trong công tác chi viện cho chiến trường miền nam nên được tăng cường các lực lượng quân đội, dân quân tự vệ, Thanh niên xung phong để quyết tâm bảo vệ huyết mạch này.
Những địa danh như: Ga Hoàng Mai, cầu Hoàng Mai, cầu Rí, mỏ đá Hoàng Mai, khe Dũ đã trở thành nơi đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ; nhiều đường sá, cầu cống bị san bằng, hố bom chồng lên hố bom.
Trước yêu cầu nhiệm vụ cấp bách, ngày 27/4/1965, Bộ Giao thông Vận tải đã thành lập đơn vị C271 đội 27 “ba sẵn sàng” gồm 150 đồng chí, chuyển giao cho Tổng cục Đường sắt để đáp ứng nhu cầu bảo vệ tuyến đường sắt huyết mạch và sản xuất nguyên liệu đá đáp ứng kịp thời cho công tác bảo đảm giao thông khu vực Thanh Hóa-Vinh, đặc biệt tập trung tăng cường cho mặt trận Hoàng Mai.
Trong đó, Tổ 4 đơn vị C271 có 36 đồng chí với nhiệm vụ khai thác đá để xây dựng đoạn đường vào ga Hoàng Mai và san lấp, sửa chữa, khắc phục kịp thời các sự cố trên tuyến đường sắt khi bom Mỹ đánh phá, bảo vệ huyết mạch giao thông tại khu vực này. Họ là những thanh niên nhiệt huyết còn ở độ tuổi mười tám đôi mươi, xuất thân từ những vùng quê nghèo ở các tỉnh miền bắc và Bắc Trung Bộ.
Cuộc sống kham khổ, lao động nặng nhọc, khó khăn chồng chất khó khăn, nhưng với nhiệt huyết của tuổi trẻ, họ đã luôn sẵn sàng cống hiến, vượt qua mưa bom, bão đạn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, với một lý tưởng cao đẹp: “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”.
Ngày 28/4/1966, máy bay Mỹ đã bắn hỏa tiễn làm 33 chiến sĩ Thanh niên xung phong Tổ 4, đơn vị C271, đội 27 hy sinh khi đang trú ẩn trong hang đá. Máu của các anh chị đã thấm vào lòng đất, kết thành lửa thiêng trong đá, dệt nên hùng thiêng sông núi. Kể từ đó, hang được mang tên Hang Hỏa Tiễn.
Sự kiện hy sinh tại Hang Hỏa Tiễn đã đi vào lịch sử như một bản anh hùng ca về quyết tâm sắt đá "Tất cả vì miền nam ruột thịt", " Vì độc lập, tự do, thống nhất đất nước".
Năm 2011, Cụm Di tích Hang Hỏa Tiễn và Nghĩa trang liệt sĩ Đường Sắt đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử quốc gia, gồm 3 hạng mục công trình: Hang Hỏa Tiễn, Nghĩa trang liệt sĩ Đường Sắt, Nhà tưởng niệm 33 liệt sĩ thanh niên xung phong - nơi hy sinh, an nghỉ và thờ tự 33 liệt sĩ Thanh niên xung phong đường sắt.
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành nhấn mạnh: "Các anh, các chị đã mãi mãi ra đi, nhưng sự hy sinh anh dũng đó đã trở thành động lực, sức mạnh để cho tuyến đường không bao giờ tắc, góp phần quyết định vào chiến thắng trên chiến trường miền nam, bẻ gãy ý chí xâm lược của kẻ thù.
Sự kiện hy sinh tại Hang Hỏa Tiễn đã đi vào lịch sử như một bản anh hùng ca về quyết tâm sắt đá "Tất cả vì miền nam ruột thịt", "Vì độc lập tự do thống nhất đất nước", trở thành hồn thiêng sông núi.
60 năm đã đi qua, Hang Hỏa Tiễn và sự hy sinh của các anh, các chị đã trở thành hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ Thanh niên xung phong sẵn sàng hy sinh tuổi thanh xuân cho Tổ quốc, với quyết tâm “sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, “đường chưa thông không tiếc máu xương”.
Hỏa Tiễn.
Tự hào, tri ân quá khứ, đại diện lãnh đạo tỉnh Nghệ An khẳng định, sẽ tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, nỗ lực phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị di tích Hang Hỏa Tiễn trở thành địa chỉ đỏ quan trọng trong đời sống tâm linh của nhân dân tỉnh Nghệ An và đồng bào cả nước, giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau.
Tại chương trình, hoạt động giao lưu với các nhân chứng lịch sử đã tái hiện chân thực những năm tháng chiến tranh khốc liệt, khắc họa rõ nét tinh thần quả cảm và sự hy sinh cao cả của lực lượng Thanh niên xung phong.
Qua đó, nâng cao nhận thức về giá trị của hòa bình, khơi dậy ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ, phát huy những thành quả cách mạng đã được đánh đổi bằng xương máu.
Tại chương trình, Ban Tổ chức cũng đã trao tặng nhiều phần quà ý nghĩa tới thân nhân các gia đình liệt sĩ và các cựu Thanh niên xung phong, thể hiện sự quan tâm, tri ân sâu sắc của cấp ủy, chính quyền và toàn xã hội đối với những cống hiến, hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước.
