Ngành xây dựng Việt Nam thay đổi tư duy và hợp lực chuyển đổi xanh để kiến tạo tương lai Net Zero

Tại phiên thảo luận, Thạc sĩ, kiến trúc sư Vũ Linh Quang, Trưởng ban Phát triển bền vững-Hiệp hội xây dựng và vật liệu xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh (SACA), đã nhấn mạnh rằng để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050, ngành xây dựng cần một hệ sinh thái đồng bộ bao gồm các đơn vị sản xuất vật liệu, đơn vị thi công, tư vấn chứng chỉ và kiểm kê carbon.

Kiến trúc sư Vũ Linh Quang khẳng định chuyển đổi xanh không phải là câu chuyện riêng lẻ của bất kỳ doanh nghiệp nào mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái, từ các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Xây dựng đến các tổ chức quốc tế và định chế tài chính. Do đó, sự hợp lực để tìm ra những “mắt xích” quan trọng là một điều cần thiết nhằm giúp ngành xây dựng Việt Nam phát triển bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu trong kỷ nguyên mới.

Với nhiều năm kinh nghiệm làm việc tại Chương trình định cư con người Liên hợp quốc (UN-Habitat), Tiến sĩ Nguyễn Quang mang đến cái nhìn tổng thể về mối liên hệ giữa đô thị hóa và tăng trưởng xanh. Ông chỉ ra thách thức lớn khi đô thị dù chỉ chiếm 3% diện tích toàn cầu nhưng lại tiêu thụ tới 75% năng lượng và đóng góp phần lớn vào phát thải khí nhà kính.

Tiến sĩ Nguyễn Quang khẳng định tăng trưởng xanh không chỉ là chính sách môi trường mà là chiến lược quốc gia để nâng cao năng lực cạnh tranh. Do vậy, chuyên gia đã đề xuất 4 trụ cột chính cho ngành xây dựng trong giai đoạn mới, bao gồm áp dụng kinh tế tuần hoàn; phát triển hệ thống đô thị xanh, thông minh và có khả năng chống chịu; cải cách chế định về thị trường vật liệu xanh và tài chính xanh; và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm quản lý tài nguyên hiệu quả và giảm chi phí.

Đại diện cho doanh nghiệp hàng đầu thế giới về các giải pháp vật liệu nhẹ và bền vững, ông Nguyễn Trường Hải, Phó Chủ tịch SACA và Tổng Giám đốc Tập đoàn Saint-Gobain Việt Nam, chia sẻ quan điểm rằng một công trình xanh thực thụ phải bắt đầu từ vật liệu xanh và nhà máy sản xuất xanh thay vì chỉ tập trung tại công trường.

Ông Nguyễn Trường Hải cũng nhấn mạnh chuyển đổi xanh không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế thực tế. Mặt khác, chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp ổn định năng lượng và nâng cao vị thế trách nhiệm trong quá trình hiện đại hóa đất nước.

Đến từ một doanh nghiệp có bề dày 52 năm phát triển, ông Nguyễn Quốc Huy, đại diện Công ty Viglacera, khẳng định trong 5-10 năm tới, sản phẩm xanh phải đi kèm với dữ liệu minh bạch về giảm phát thải và hiệu quả vận hành.

Ông cũng giới thiệu một số giải pháp xanh thông minh mà doanh nghiệp có thể ứng dụng từ kinh nghiệm thực tiễn của Viglacera,trong đó có ứng dụng kính tiết kiệm năng lượng giúp giảm 51% chi phí điện điều hòa và phát triển gạch siêu chịu lực để ứng phó với ngập úng do biến đổi khí hậu thông qua cơ chế tự thẩm thấu.

Về phía mình, ông Tô Thanh Sơn, Giám đốc Phát triển bền vững SGS Việt Nam thuộc Tập đoàn quốc tế giám định, thử nghiệm, thẩm định và chứng nhận SGS Group, đưa ra cảnh báo về các rào cản thương mại mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, yêu cầu sản phẩm xuất khẩu phải có dữ liệu carbon minh bạch. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy với mọi công bố xanh liên quan tới vật liệu thấp carbon, hàm lượng tái chế đều phải có số liệu cụ thể và được bên thứ ba xác nhận theo tiêu chuẩn quốc tế như EPD hoặc LCA.

Để vượt qua các rào cản này, doanh nghiệp cần xây dựng bốn năng lực cốt lõi, bao gồm kiểm kê khí nhà kính cấp tổ chức, tính toán dấu chân carbon sản phẩm, quản trị minh bạch chuỗi cung ứng và luôn sẵn sàng cho các hoạt động thẩm tra độc lập.

Chia sẻ cùng các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực xây dựng, ông Douglas Lee Snyder, Giám đốc điều hành Hội đồng công trình xanh Việt Nam (VGBC), khẳng định Việt Nam đã xây dựng nền tảng công trình xanh vững chắc với hơn 800 dự án đạt chứng nhận Lotus, cùng LEED (347) và Green Mark (23). Năm 2025, hệ thống Lotus lọt vào Nhóm 1 (Tier 1) khu vực châu Á-Thái Bình Dương, thuộc top 3 tiêu chuẩn hàng đầu cùng Singapore và Australia. Vị thế này minh chứng sự tương thích cao của lĩnh vực xây dựng tại Việt Nam trên trường quốc tế, có đủ năng lực để thu hút dòng vốn đầu tư.

Bên cạnh đó, ông Douglas Lee Snyder chỉ rõ lộ trình giảm phát thải phải tiếp cận song song từ hai phía vật liệu vốn chiếm một phần ba lượng carbon tích lũy và vận hành hằng ngày chiếm toàn bộ phần còn lại. Để xử lý carbon từ vật liệu, VGBC đang hợp tác với Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) xây dựng tiêu chuẩn đánh giá dấu chân carbon cho xi-măng và bê-tông. Đồng thời, chứng nhận Zero Carbon dự kiến ra mắt vào cuối mùa hè 2026 sẽ giúp kiểm soát triệt để phát thải trong giai đoạn vận hành.

Ông Douglas nhấn mạnh công trình xanh không chỉ tiết kiệm tài nguyên mà bắt buộc phải có khả năng chống chịu trước thiên tai. Thực tế, trung tâm thương mại Aeon Mall nhờ áp dụng tiêu chuẩn chống lũ của Lotus đã an toàn, khô ráo trong trận ngập nặng năm 2025. Do đó, các dự án tham gia Lotus đều phải đánh giá rủi ro thiên tai (như bão, lụt, gió lớn) và đưa ra giải pháp thiết kế phù hợp.

Ông cho biết thêm VGBC đang thực hiện các bước nền tảng để phát triển hệ thống Lotus cho Cộng đồng (Lotus for Communities) nhằm hỗ trợ quy hoạch bền vững, dự kiến ra mắt vào cuối năm nay.

Trong khi đó, báo cáo của ông Ludovic Weber, Giám đốc điều hành khu vực châu Á-Thái Bình Dương thuộc Tập đoàn Saint-Gobain, đã phác họa một lộ trình cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero thông qua sự kết hợp giữa đổi mới công nghệ và thấu hiểu đặc thù thị trường địa phương.

Theo khảo sát của Saint-Gobain, ông bày tỏ sự ấn tượng khi có đến 86% người dân Việt Nam coi xây dựng bền vững là ưu tiên hàng đầu. Đây được coi là động lực mạnh mẽ thúc đẩy các doanh nghiệp vật liệu phải chủ động chuyển đổi.

Nhằm đáp ứng nhu cầu đó, Saint-Gobain đã mang các công nghệ hàng đầu thế giới về Việt Nam để hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon từ sản phẩm đến quy trình sản xuất. Điểm nhấn nổi bật là bước đột phá sản xuất thành công dòng kính trung hòa carbon đầu tiên trên thế giới, xử lý trực tiếp bài toán “carbon tích lũy”. Đây là yếu tố vốn chiếm tới một phần tổng phát thải của một công trình.

Đồng thời, tập đoàn Saint-Gobain đẩy mạnh xanh hóa vận hành với 6 nhà máy tại Việt Nam đạt chuẩn trung hòa carbon (phạm vi 1 và 2) nhờ chuyển đổi mạnh mẽ sang sử dụng năng lượng sạch và sinh khối, hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển các khu công nghiệp sinh thái hiện nay.

Bên cạnh cải tiến công nghệ, ông Ludovic Weber nhấn mạnh ngành xây dựng cần một bước chuyển dịch quan trọng về tư duy từ cung cấp “sản phẩm đơn lẻ” sang xây dựng “giải pháp hệ thống”.

Việc tập trung vào các hệ thống giải pháp toàn diện ngay từ khâu thiết kế sẽ giúp các thành phần vật liệu tương tác hiệu quả nhất. Nhờ đó, công trình không chỉ tiết kiệm tài nguyên mà còn nâng cao độ bền bỉ trước các biến động khắc nghiệt của thời tiết.

Ông Ludovic nhấn mạnh các thực hành tốt và sáng kiến xanh được triển khai thành công tại Việt Nam không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn đang được Saint-Gobain nhân rộng ra toàn khu vực, khẳng định vị thế “ngọn hải đăng” của Việt Nam trên bản đồ xây dựng bền vững thế giới.

Chia sẻ với các doanh nghiệp tại phiên thảo luận, Tiến sĩ Nguyễn Trâm Anh, Quản lý dự án quốc gia chương trình Khu công nghiệp sinh thái toàn cầu tại Việt Nam kết hợp với Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), cho biết: Tại Việt Nam, chương trình đã bước sang giai đoạn thứ hai (từ năm 2020 đến nay) và đang hỗ trợ trực tiếp cho 10 khu công nghiệp trên cả nước.

Với mục tiêu cốt lõi của chương trình là thúc đẩy mô hình khu công nghiệp sinh thái thông qua việc nâng cao hiệu suất sử dụng tài nguyên, giảm thiểu chất thải và ứng dụng kinh tế tuần hoàn, giúp các doanh nghiệp không chỉ giảm tác động đến môi trường mà còn tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tính hiệu quả của khung chính sách này đã thể hiện rõ qua thực tiễn triển khai. Chương trình đã hỗ trợ 10 KCN với 159 doanh nghiệp, áp dụng hơn 2.000 giải pháp khu công nghiệp sinh thái, giúp tiết kiệm hơn 17 triệu USD và cắt giảm khoảng 200.000 tấn CO2 mỗi năm. Theo Tiến sĩ Nguyễn Trâm Anh, các khu công nghiệp như Amata, Hiệp Phước hay Tiền Phong nổi lên như một hình mẫu bứt phá mức đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế từ 40% lên đến 76-86% sau 4 năm.

Thông qua, phiên thảo luận, các diễn giả và chuyên gia một lần nữa khẳng định vị thế tiên phong của Việt Nam trong làn sóng chuyển đổi xanh trong khu vực, thể hiện qua nỗ lực quốc tế hóa hệ thống công trình bền vững và thúc đẩy các giải pháp vật liệu trung hòa carbon nhằm ứng phó biến đổi khí hậu.

Hướng tới mục tiêu Net Zero và nền kinh tế tuần hoàn, sự chủ động đồng hành của các tập đoàn, doanh nghiệp chính là lực lượng nòng cốt mở ra chu kỳ phát triển mới, xanh và bền vững hơn cho ngành xây dựng Việt Nam.