Ngăn ngừa nguy cơ lệ thuộc nicotine ở người trẻ
Nicotine là chất có khả năng gây nghiện mạnh, trong khi việc cai thuốc lá thường gặp nhiều khó khăn. Đây cũng là vấn đề được các tổ chức y khoa đặc biệt quan tâm khi góp ý sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Trong tài liệu kiến nghị, Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam dẫn nghiên cứu của Lopez-Quintero và cộng sự, công bố năm 2011, cho thấy xác suất tích lũy chuyển từ sử dụng sang lệ thuộc nicotine là 67,5%, cao hơn so với rượu (22,7%), cocaine (20,9%) và cần sa (8,9%) trong quần thể được nghiên cứu.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí BMJ Open ước tính người hút thuốc có thể cần khoảng 30 lần cố gắng mới cai thành công.
Những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc phòng ngừa hút thuốc ngay từ đầu, nhất là đối với thanh thiếu niên.
Theo Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc lá và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá năm 2022 ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng.
Từ những cơ sở khoa học và thực tiễn trên, Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam kiến nghị bổ sung quy định cấm sử dụng và cấm bán thuốc lá đối với người sinh từ năm 2010 trở đi, nhằm hạn chế nguy cơ người trẻ bắt đầu hút thuốc.
Bên cạnh thuốc lá truyền thống, các sản phẩm thuốc lá điện tử cũng làm gia tăng những lo ngại về nguy cơ lệ thuộc nicotine ở người trẻ.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, cảnh báo nicotine đặc biệt nguy hiểm đối với thanh thiếu niên khi não bộ vẫn đang phát triển.
Theo đại diện WHO, nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử được thiết kế với hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt, thậm chí có hình dạng giống đồ chơi nhằm thu hút người trẻ. Những sản phẩm này không an toàn cho sức khỏe và tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện nicotine.
Cân nhắc giải pháp ngăn ngừa người hút thuốc mới
Chính sách cấm thuốc lá theo năm sinh đã được Bộ Y tế nghiên cứu, đánh giá tác động trong quá trình xây dựng dự án luật.
Theo Báo cáo số 852/BC-BYT ngày 20/5/2026, nếu phương án cấm mua, sử dụng và bán thuốc lá đối với người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi được thực hiện với mức độ tuân thủ cao, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới có thể giảm từ 38,4% năm 2028 xuống 21,3% năm 2045 và còn 5,5% vào năm 2074.
Báo cáo cũng dự báo, đến năm 2074, số nam giới hút thuốc có thể giảm khoảng 6,55 triệu người so với trường hợp tiếp tục áp dụng chính sách hiện hành. Đây là kết quả dự báo đối với phương án có phạm vi rộng hơn kiến nghị của Bệnh viện Bạch Mai.
Chính sách cấm thuốc lá theo năm sinh là một trong những phương án đã được Bộ Y tế nghiên cứu, đánh giá tác động trong quá trình xây dựng dự án luật.
Bệnh viện Bạch Mai đề xuất cấm bán, cung cấp và mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi, kể cả khi đủ 18 tuổi.
Tuy nhiên, bệnh viện không đề xuất xử phạt người mua hoặc sử dụng thuốc lá chỉ vì thuộc nhóm năm sinh này, mà tập trung quy định trách nhiệm đối với người bán, người cung cấp và người mua hộ.
Từ góc độ chuyên môn, Bệnh viện Bạch Mai kiến nghị tiếp tục xem xét giải pháp này khi hoàn thiện dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi.
Bệnh viện cũng đề xuất nghiên cứu lộ trình áp dụng phù hợp, có thể thực hiện chậm nhất vào năm 2030, đồng thời bổ sung các biện pháp hỗ trợ cai nghiện và quy định cụ thể trách nhiệm của người bán thuốc lá.
