Nâng cao chất lượng hệ thống cảnh báo sớm trước thiên tai

Diễn biến thời tiết cực đoan ngày càng nghiêm trọng, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc đầu tư, nâng cao hơn nữa chất lượng hệ thống cảnh báo sớm trước thiên tai.

Mưa lũ gây ảnh hưởng nặng nề tới đời sống, sinh hoạt của người dân tại tỉnh Sơn La. (Ảnh: Quốc Tuấn)
Mưa lũ gây ảnh hưởng nặng nề tới đời sống, sinh hoạt của người dân tại tỉnh Sơn La. (Ảnh: Quốc Tuấn)

Những trận mưa dồn dập, lũ quét bất ngờ, đồi núi sạt lở trong đêm… luôn là nỗi ám ảnh của người dân ở nhiều tỉnh miền núi phía bắc. Thiên tai đã cướp đi sinh mạng, cuốn trôi nhà cửa, phá hủy hạ tầng, ảnh hưởng xấu đến đời sống người dân. Thực trạng này phản ánh diễn biến thời tiết cực đoan ngày càng nghiêm trọng, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc đầu tư, nâng cao hơn nữa chất lượng hệ thống cảnh báo sớm trước thiên tai.

Thiên tai ngày càng khó lường

Với địa hình đồi núi dốc, thổ nhưỡng dễ phong hóa, khí hậu nhiệt đới gió mùa và mật độ dân cư phân bố dọc các sườn đồi, ven suối, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề khi hàng chục vụ lũ quét, sạt lở đất xảy ra mỗi năm, cướp đi sinh mạng và tài sản của người dân.

Năm 2024, cơn lũ đất đá ùn ùn đổ xuống, vùi lấp toàn bộ thôn Làng Nủ tại xã Phúc Khánh, tỉnh Lào Cai. Không gây thiệt hại về người nhưng mới đây vụ sạt lở nghiêm trọng xảy ra vào đầu tháng 8/2025, đoạn qua địa phận tỉnh Lào Cai cũng gây ách tắc giao thông. Nguyên nhân gây sạt lở là do mưa lớn kéo dài khiến nước ngấm sâu, làm mất liên kết kết cấu đất đá tại taluy dương.

2b3cebea-3491-45de-a71e-38840777054f.jpg
Mưa lũ gây ảnh hưởng nặng nề tới đời sống, sinh hoạt của người dân tại tỉnh Sơn La. (Ảnh: Quốc Tuấn)

Hai vụ việc diễn ra tuy khác nhau về tính chất, cường độ nhưng chung một điểm đó là dù cơ quan khí tượng có cảnh báo mưa lớn, nhưng thông tin cụ thể về nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại từng điểm chưa đến kịp tới người dân, cơ quan, địa phương.

Ngành khí tượng thủy văn Việt Nam đã có những bước tiến rõ rệt trong việc xây dựng hệ thống thông tin cảnh báo, tuy nhiên, để công nghệ thật sự cứu người, cần phải giải quyết những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm.

Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng - Thủy văn quốc gia, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng mạnh mẽ các hiện tượng thời tiết cực đoan cả về cường độ, tần suất lẫn phạm vi ảnh hưởng. “Tại Việt Nam, thiên tai không chỉ xuất hiện với tần suất cao hơn mà còn ngày càng khó lường, không có quy luật rõ ràng. Thí dụ như mưa lớn có thể xuất hiện ngay cả trong mùa khô, các tổ hợp rủi ro mưa lớn đi kèm lũ quét và sạt lở đất”, ông Khiêm nhấn mạnh.

Ngành khí tượng thủy văn Việt Nam đã có những bước tiến rõ rệt trong việc xây dựng hệ thống thông tin cảnh báo, tuy nhiên, để công nghệ thật sự cứu người, cần phải giải quyết những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm.

Trước hết là hạn chế về dữ liệu và mạng lưới quan trắc. Ở nhiều vùng núi cao vẫn có “vùng trống” quan trắc, cảm biến độ ẩm đất, thiết bị đo dịch chuyển địa chất còn thưa thớt, radar thời tiết chưa phủ hết, dữ liệu vệ tinh đôi khi bị mây dày che khuất. Nhiều điểm nóng sạt lở nằm ngoài vùng phủ radar hoặc thiếu thiết bị đo mưa tại chỗ, khiến mô hình cảnh báo phải dựa vào ước lượng từ vệ tinh và các trạm lân cận, làm giảm độ chính xác.

Bên cạnh đó còn thiếu liên thông dữ liệu liên ngành. Tình trạng sạt lở là hệ quả của tổ hợp nhiều yếu tố: Lượng mưa, địa chất, độ dốc, độ che phủ rừng, cách sử dụng đất. Thế nhưng, dữ liệu này phân tán ở nhiều cơ quan khác nhau như khí tượng, viễn thám, lâm nghiệp, địa chất, quy hoạch sử dụng đất của địa phương… Hiện nay, lực lượng nhân sự có chuyên môn về phân tích dữ liệu và kiến thức địa chất còn thiếu.

5fc9a240-369f-4ff2-998a-29b1e541a4ec.jpg
Mưa lũ gây hậu quả nặng nề tại Sơn La. (Ảnh: Quốc Tuấn)

Chưa kể, dù có hệ thống cảnh báo, nhưng nếu thông tin không đến kịp người dân hoặc đến nhưng thông tin mang nhiều yếu tố chuyên môn kỹ thuật thì hiệu quả vẫn hạn chế. Ở nhiều bản vùng cao, sóng điện thoại chập chờn, loa truyền thanh không phủ hết khu vực...

Ở góc độ kỹ thuật, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Hải, Phó Cục trưởng Viễn thám quốc gia, lũ quét, sạt lở đất là thách thức do liên quan tới thời điểm, khi vệ tinh bay liên tục không dừng tại một điểm sẽ không thể chụp được hình ảnh cụ thể. Do đó, việc sử dụng ảnh vệ tinh trong thiên tai hiện nay mới chỉ đáp ứng việc đánh giá, quan sát thiệt hại trong và sau thiên tai.

Các giải pháp tháo gỡ

Theo ông Hoàng Văn Đại, Cục Khí tượng - Thủy văn, từ năm 2023, ngành khí tượng thủy văn triển khai Hệ thống thông tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất thời gian thực có thể cảnh báo chi tiết đến cấp xã. Hệ thống tích hợp dữ liệu đa nguồn với hơn 3.500 trạm quan trắc mưa tự động với tần suất 10 phút/lần; phản hồi từ 10 radar thời tiết, ước lượng mưa radar, vệ tinh và sản phẩm dự báo mưa hạn cực ngắn đến 6 giờ trên cơ sở ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI); dữ liệu dự báo mưa từ mô hình số độ phân giải cao.

Hệ thống cũng tích hợp công nghệ mô phỏng trường độ ẩm đất bão hòa phục vụ cho công tác theo dõi, cảnh báo lũ quét, sạt lở đất. Hiện nay, trang thông tin luquetsatlo.nchmf.gov. vn cung cấp cho các địa phương và người dân thông tin cảnh báo chi tiết đến cấp xã, cũng như các vị trí xung yếu với tần suất cập nhật 1 giờ/lần để các địa phương có thể tích hợp vào các nền tảng số phục vụ truyền tin thiên tai đến cộng đồng được hiệu quả hơn. Tuy vậy, vẫn cần phải tiếp tục tăng mật độ và hiện đại hóa mạng lưới quan trắc là ưu tiên hàng đầu, với việc lắp thêm trạm đo mưa, cảm biến độ ẩm đất tại các điểm nóng.

Ông Phạm Minh Hải, Phó Cục trưởng Viễn thám quốc gia cho rằng: Việc phát hiện lũ quét, sạt lở đất có khó khăn nhưng khi các cơ quan tổ chức, đơn vị, địa phương có nhu cầu ở những chỗ có dấu hiệu, tần suất xảy ra sạt lở, đơn vị viễn thám sẽ khu trú khu vực và sử dụng dữ liệu để đánh giá sự thay đổi của bề mặt rồi sẽ đưa ra bài toán cảnh báo. Dựa vào đó, địa phương có phương án cho từng khu vực.

Từ năm 2023, ngành khí tượng thủy văn triển khai Hệ thống thông tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất thời gian thực có thể cảnh báo chi tiết đến cấp xã. Hệ thống tích hợp dữ liệu đa nguồn với hơn 3.500 trạm quan trắc mưa tự động với tần suất 10 phút/lần; phản hồi từ 10 radar thời tiết, ước lượng mưa radar, vệ tinh và sản phẩm dự báo mưa hạn cực ngắn đến 6 giờ trên cơ sở ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI); dữ liệu dự báo mưa từ mô hình số độ phân giải cao.

Ông Hoàng Văn Đại, Cục Khí tượng - Thủy văn

Theo ông Mai Văn Khiêm, điều quan trọng là nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi trong dự báo khí tượng thủy văn bằng việc tập trung vào phát triển các mô hình tổ hợp dự báo thời tiết và khí hậu có tích hợp AI và học máy (machine learning). Nghiên cứu các thiết bị quan trắc phục vụ cảnh báo sạt lở đất tại điểm như thiết bị đo mưa, đo mực nước, đo độ ẩm đất, cảm biến dây rung (wire sensor), camera giám sát và thiết bị âm thanh, nhằm tích hợp thành một hệ thống cảnh báo tự động, kết nối thời gian thực.

Đây là điều kiện tiên quyết để chuyển từ dự báo định tính sang cảnh báo định lượng và theo thời gian thực. Đồng thời, đổi mới truyền thông và cảnh báo đa nền tảng khi tích hợp trên nhiều phương tiện, từ tin nhắn điện thoại, ứng dụng di động, mạng xã hội, đến loa truyền thanh cơ sở, bảo đảm thông tin đến đúng người, đúng lúc, đúng ngữ cảnh.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

Hôm nay, đới gió Đông Nam ẩm gây tình trạng mưa phùn, nồm ẩm và sương mù dày đặc cho khu vực Bắc Bộ vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung thời tiết cải thiện rõ rệt với nắng hửng về chiều, còn tại Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ, nắng nóng cục bộ bắt đầu xuất hiện trên diện rộng khi mùa khô bước vào giai đoạn cao điểm.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

Hôm nay, không khí ẩm từ biển gây hiện tượng sương mù và mưa nhỏ cho miền Bắc vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung vẫn duy trì trạng thái nhiều mây, mưa rào do tác động của gió Đông Bắc và địa hình. Khu vực phía Nam thời tiết ổn định hơn với nắng gián đoạn, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

Các tỉnh Bắc Bộ đón đới gió ẩm gây hiện tượng sương mù dày và mưa nhỏ rải rác; trong khi đó, không khí lạnh kết hợp địa hình tiếp tục gây mưa dông tại miền Trung. Khu vực Nam Bộ và Cao Nguyên duy trì trạng thái nắng ráo ổn định nhưng cần lưu ý các diễn biến gió mạnh trên biển.

(Ảnh: THẾ ĐẠI)

Cập nhật dự báo thời tiết các khu vực trên cả nước dịp bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI

Dự báo thời tiết phục vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, từ ngày 13-16/3/2026, nhiều khu vực trên cả nước phổ biến ít mưa, trời rét về đêm và sáng ở miền bắc; Nam Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng. Trên biển có gió đông bắc mạnh, biển động.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

Hôm nay, thời tiết nước ta có sự phân hóa rõ rệt do tác động của không khí lạnh tăng cường yếu. Trong khi miền Bắc và miền Trung đón mưa rào rải rác, thì khu vực Nam Bộ tiếp tục nắng mạnh, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long vẫn diễn biến phức tạp.

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử. (Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân)

Chủ động ứng phó thiên tai trong thời gian diễn ra bầu cử

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia vừa có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

Khối không khí lạnh suy yếu khiến nền nhiệt miền Bắc tăng nhẹ, tuy nhiên khu vực Tây Bắc Bộ cần đề phòng mưa rào và dông vào chiều tối do hội tụ gió. Tại miền Trung, mưa có xu hướng quay trở lại tập trung từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi. Trong khi đó, miền Đông Nam Bộ bắt đầu xuất hiện nắng nóng cục bộ.

Tăng cường kiểm soát khí thải động cơ phương tiện giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050. (Ảnh KHÁNH AN)

Đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh

Trong lộ trình trung hòa carbon, hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050 cũng như hạn chế nguồn ô nhiễm không khí tại đô thị, bên cạnh giải pháp tổng thể, việc kiểm soát khí thải động cơ của phương tiện tham gia giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả.