Nắm 5 nguyên tắc này để tránh xảy ra biến cố sức khỏe khi trời lạnh sâu

Chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo những thời điểm dễ xảy ra biến cố về sức khỏe khi thời tiết lạnh sâu và chia sẻ 5 nguyên tắc "vàng" để phòng ngừa đột quỵ.

Thứ Tư, ngày 07/01/2026 - 10:00

Phản ứng cơ thể khi trời lạnh sâu dễ mắc đột quỵ

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Tiến Dũng - Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, khi nhiệt độ môi trường giảm xuống thấp, cơ thể con người có phản ứng mạch máu "co mình" giữ nhiệt, huyết áp tăng vọt.

Theo đó, khi gặp lạnh, phản xạ tự nhiên của cơ thể là co mạch máu ngoại vi để hạn chế mất nhiệt. Chính sự co thắt này khiến lòng mạch hẹp lại, áp lực dòng máu tăng lên đột ngột (tăng huyết áp). Đây là yếu tố hàng đầu dẫn đến vỡ mạch máu (chảy máu não) hoặc bong tróc các mảng xơ vữa gây bít tắc.

Máu trở nên "đặc" hơn nhiệt độ thấp làm tăng độ nhớt của máu, khiến máu lưu thông khó khăn hơn (giống như dầu máy bị đông lại khi trời lạnh). Nếu cục máu đông này di chuyển lên não và mắc kẹt thì sẽ xảy ra nhồi máu não.

Đặc biệt, bác sĩ Dũng cảnh báo, nhiều người có thói quen uống rượu bia vì nghĩ rằng sẽ làm ấm người nhưng đây là quan niệm sai lầm.

"Cồn chỉ làm giãn mạch gây cảm giác ấm giả tạo, sau đó khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và huyết áp dao động dữ dội. Cộng thêm thói quen ít vận động, ăn nhiều đồ béo mùa lạnh... tất cả tạo thành một 'cơn bão hoàn hảo' cho đột quỵ", bác sĩ Dũng nói.

Những mốc thời gian dễ gây đột quỵ và cách phòng tránh

Bác sĩ Dũng lưu ý người dân, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh lý nền (cao huyết áp, tiểu đường, tim mạch,…), cần cẩn trọng vào các mốc thời gian để phòng tránh đột quỵ.

Sáng sớm khi vừa thức dậy là lúc cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động, do chênh lệch nhiệt độ quá lớn giữa trong và ngoài phòng, cơ thể sẽ phản ứng thích nghi gây huyết áp thường tăng cao. Việc bật dậy quá nhanh và tiếp xúc ngay với luồng khí lạnh có thể gây biến cố nghiêm trọng.

Khi đi vệ sinh đêm, việc thay đổi môi trường từ chăn ấm ra nhà vệ sinh lạnh lẽo mà không mặc đủ ấm có thể là tác nhân gây co mạch đột ngột.

Việc tắm nước quá lạnh hoặc tắm quá muộn vào ban đêm cũng là yếu tố nguy cơ cao.

Để bảo vệ sức khỏe khi trời chuyển lạnh, bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng khuyến cáo người dân phải giữ ấm cơ thể đúng cách. Mọi người lưu ý luôn mặc đủ ấm, đặc biệt là các vị trí quan trọng như đầu, cổ, ngực và bàn chân. Khi ra ngoài, đừng quên đội mũ, quàng khăn và đeo khẩu trang.

Đặc biệt lưu ý nguyên tắc "chậm lại 3 phút". Khi thức dậy vào buổi sáng, mọi người không nên bước xuống giường ngay. Hãy nằm lại trên giường khoảng 3-5 phút, cử động tay chân, xoa mặt để cơ thể thích nghi, sau đó mới từ từ ngồi dậy và mặc thêm áo ấm trước khi bước ra khỏi phòng.

Người có tiền sử cao huyết áp cần tuân thủ tuyệt đối việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều lượng. Nên có máy đo huyết áp tại nhà để theo dõi thường xuyên.

Mọi người cần chú ý chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học: Hạn chế tối đa rượu bia và thuốc lá (rượu gây giãn mạch ảo, sau đó co mạch mạnh, rất nguy hiểm); giảm muối trong khẩu phần ăn; uống đủ nước (nước ấm), tránh ăn thức ăn quá lạnh.

Mọi người lưu ý nên tập thể dục nhẹ nhàng trong nhà thay vì ra ngoài trời quá sớm khi sương muối còn nhiều.

Đột quỵ là một cấp cứu y tế tối khẩn cấp. Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não sẽ bị chết đi nếu không được tái thông mạch máu kịp thời.

Vì thế, bác sĩ Dũng đặc biệt khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý chữa trị bằng các phương pháp dân gian như chích máu đầu ngón tay, ngón chân, cạo gió, cho uống nước chanh, hay uống các loại thuốc chưa được chứng minh hiệu quả,…. Những việc làm này chỉ làm mất đi thời gian vàng của bệnh nhân.

Lắng nghe cơ thể để nhận diện dấu hiệu FAST:

F (Face): Mặt có bị lệch, nhân trung bị lệch, khi cười một bên mặt bị xệ xuống?

A (Arm): Tay chân có bị yếu, tê bì, không nâng lên được?

S (Speech): Nói năng khó khăn, líu lưỡi, nói không rõ câu?

T (Time): Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên, hãy gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị đột quỵ.

THIÊN LAM