Mùa thu cách mạng và những tác phẩm lịch sử

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một dấu mốc chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Thắng lợi này không chỉ làm thay đổi vận mệnh dân tộc, mà còn là nguồn cảm hứng khơi dậy làn sóng sáng tạo mạnh mẽ trong giới văn nghệ sĩ.

Mít-tinh Tổng khởi nghĩa tại Quảng trường Nhà hát Lớn, 19/8/1945. (Ảnh: VŨ NĂNG AN)
Mít-tinh Tổng khởi nghĩa tại Quảng trường Nhà hát Lớn, 19/8/1945. (Ảnh: VŨ NĂNG AN)

Ngay trong thời khắc ấy, có những tác phẩm nghệ thuật đã ra đời để lại dấu ấn vang dội và trở thành những chứng nhân lịch sử còn nguyên sức lay động cho đến tận hôm nay.

Trong thời kỳ kháng chiến của dân tộc, âm nhạc luôn là tiếng nói nhanh nhạy và bám sát mọi sự kiện lịch sử. Ngay trong ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, khi cờ đỏ sao vàng phủ kín các nẻo đường, giữa dòng người hừng hực khí thế, một ca khúc đặc biệt ra đời và nhanh chóng trở thành “bản tin” bằng âm nhạc của cả dân tộc, đó chính là ca khúc Mười chín tháng Tám của nhạc sĩ Xuân Oanh.

Ngày Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội, nhạc sĩ Xuân Oanh khi ấy mới ngoài đôi mươi, mang trong mình nhiệt huyết sục sôi của một người chứng kiến thời khắc dân tộc vùng lên giành chính quyền.

Nói về sự ra đời của ca khúc Mười chín tháng Tám, nhạc sĩ Xuân Oanh từng chia sẻ: Mới 3-4 giờ sáng ngày 19/8, từng đoàn người từ khắp nơi kéo vào trung tâm thành phố. Ông cùng đồng đội từ phía nam Hà Nội tiến thẳng về Quảng trường Nhà hát Lớn trong biển người náo nức, sôi động, hừng hực khí thế cách mạng. Mọi người cầm cờ, biểu ngữ, vừa đi vừa hô to các khẩu hiệu.

Được hòa mình trong không khí cách mạng đó, được chứng kiến những giờ phút thiêng liêng, hào hùng của đất nước, người thanh niên 23 tuổi Xuân Oanh không kìm được xúc động và trong đầu bật lên những ý nhạc, lời ca. Ông nghĩ ra hai câu đầu tiên “Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày. Thề đem xương máu quyết lòng chiến đấu cho tương lai...”, và cứ thế, ông vừa đi theo đoàn người vừa nghĩ ra những câu tiếp theo.

Sáng tác được câu nào, ông hát to lên cho mọi người cùng hát theo. Đến quảng trường Nhà hát Lớn thì bài hát cũng kịp hoàn thành. Sau đó ít ngày, bài hát được Đài Tiếng nói Việt Nam thu âm và phát sóng liên tục.

Ngay lập tức, bài hát lan truyền mạnh mẽ trong nhân dân. Mười chín tháng Tám như là lời tuyên ngôn chiến thắng, thông báo cho mọi người rằng đất nước đã sang trang mới.

Nói về sự lan tỏa của ca khúc lúc bấy giờ, Nghệ nhân Ưu tú Ngô Văn Đảm cho biết: Năm đó, tôi mới 16 tuổi. Bài hát ấy đi đâu người ta cũng hát, từ đường phố, bến sông đến những cánh đồng đang vào vụ. Bài hát phổ cập rộng rãi trong mọi tầng lớp, lứa tuổi, nhất là tầng lớp thanh niên. Bài hát góp phần động viên tinh thần cho nhân dân rất lớn. Khí thế mà ca khúc mang lại rất tuyệt vời.

Không chỉ là tác phẩm âm nhạc, Mười chín tháng Tám còn là một văn bản lịch sử bằng giai điệu, nơi người nghe cảm nhận rõ nhịp bước hối hả, tiếng reo hân hoan và niềm tin sắt đá vào tương lai của đất nước. Trải qua 80 năm, bài hát vẫn vẹn nguyên sức sống.

Mỗi dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám, những nốt nhạc hào hùng ấy lại vang lên, đưa người nghe trở lại mùa thu năm 1945, mùa thu của niềm vui trọn vẹn và khát vọng vươn tới độc lập, tự do. Nếu âm nhạc đưa người nghe hòa mình vào nhịp bước của mùa thu cách mạng, thì nhiếp ảnh lại mang đến những hình ảnh chân thực của thời khắc lịch sử.

Giữa dòng người sục sôi hôm ấy, có nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An. Khi ấy, là một người thợ chụp ảnh tại Hà Nội, ông đã có mặt tại những điểm nóng nhất của cuộc Tổng khởi nghĩa, cùng người dân Thủ đô hưởng trọn vẹn bầu không khí sục sôi của lịch sử. Với niềm say mê của một người yêu nhiếp ảnh, ông đã chụp lại được nhiều khoảnh khắc quý giá.

Trong hàng loạt bức ảnh khi ấy, nổi bật nhất là Đánh chiếm Phủ Khâm sai và Mít-tinh Tổng khởi nghĩa tại Quảng trường Nhà hát Lớn. Hai tác phẩm đã đi vào lịch sử nhiếp ảnh và lịch sử cách mạng Việt Nam đến mãi sau này.

Ngoài ra, ông cũng có những bức ảnh khác có giá trị lịch sử sâu sắc là bức ảnh ghi lại khoảnh khắc Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra mắt nhân dân năm 1945, bức ảnh Quốc hội họp lần đầu tiên. Những tác phẩm của ông được đánh giá là mang đậm dấu ấn của nghệ thuật, tính chính xác của lịch sử cùng kỹ thuật tạo hình xuất sắc.

Theo Nghệ sĩ nhiếp ảnh Chu Chí Thành, nguyên Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An là một người gắn liền với những bức ảnh mang tính lịch sử, tháng 8/1945, không chỉ ông có mặt ở những điểm nóng đó, nhưng lại chỉ có ông mới có những bức ảnh đắt giá đến như vậy. Điều đó thể hiện tố chất đặc biệt, sự nhạy bén, bám sát sự kiện và tài năng nhiếp ảnh của ông.

Sau sự kiện ngày 19/8/1945, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An đi theo cách mạng. Ông đã cho ra đời nhiều tác phẩm nhiếp ảnh có giá trị lịch sử, nghệ thuật ghi lại cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

Năm 1996, ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật đợt đầu tiên. Dù ở những hình thức nghệ thuật khác nhau, nhưng ca khúc Mười chín tháng Tám của nhạc sĩ Xuân Oanh và những bức ảnh của nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An lại cùng ra đời ngay trong thời khắc lịch sử, thấm đẫm hơi thở thời đại và cảm xúc của mùa thu cách mạng. Một bên là giai điệu rộn rã, thôi thúc hàng vạn con tim hòa chung nhịp bước; một bên là hình ảnh chân thực, lưu dấu khoảnh khắc chiến thắng vào vĩnh cửu.

Các tác phẩm đã vượt lên giá trị nghệ thuật thông thường để trở thành những chứng nhân trường tồn, minh chứng cho một giai đoạn lịch sử hào hùng, thiêng liêng của dân tộc; góp phần kết nối quá khứ với hiện tại, nhắc nhở thế hệ hôm nay biết trân trọng độc lập, gìn giữ hòa bình và luôn luôn sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc.

Có thể bạn quan tâm

Bìa cuốn sách "Trạm dừng sinh tử". (Ảnh: Linh Bảo)

Những bài học từ “Trạm dừng sinh tử”

Khi biết thời gian còn lại không nhiều, nhiều người bệnh không còn nhắc đến tiền bạc hay địa vị nữa. Thay vào đó, điều họ quan tâm thường là những mối quan hệ, những người thân yêu, những ký ức đã đi qua và những điều chưa kịp nói.

Phải cảm tính rồi hẵng khách quan

Phải cảm tính rồi hẵng khách quan

Có những "đề bài" mà đòi hỏi của xã hội rất rõ ràng: Một lá đơn, một lời kêu cứu, một hành vi vi phạm pháp luật được phát hiện, một sự kiện hiển hiện nguy cơ gây hại cho cộng đồng... Nhưng cũng có những đề tài, chẳng một bên liên quan nào muốn nhà báo xuất hiện.

Nhà báo Nguyễn Thị Lương (đứng giữa) tác nghiệp ở xã Ka Đô sau cơn bão số 13, tháng 11/2025.

Tác nghiệp ở vùng đất mới

Sáp nhập tỉnh không chỉ làm thay đổi những đường ranh trên bản đồ, mà với nhiều nhà báo địa phương, đó còn là cuộc chuyển cư lặng lẽ: Rời nơi gắn bó nhiều năm, xa gia đình, làm quen với những con đường và nguồn tin mới. Sau mỗi bản tin lên sóng, mỗi bài báo được gửi về tòa soạn là câu chuyện về những nỗ lực vượt lên chính mình…

Một tiết mục biểu diễn phục vụ nhân dân trong dịp đón Xuân của Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị.

Sức sống mới từ Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị

Việc hợp nhất hai đoàn nghệ thuật của Quảng Bình và Quảng Trị thành Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị sau khi hai tỉnh về chung một mái nhà không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy, mà còn mở ra một không gian sáng tạo mới cho nghệ thuật biểu diễn trên vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng.

Các diễn giả trao đổi tại sự kiện.

Làm sinh động hơn hệ sinh thái truyện tranh cho người Việt

Nhà xuất bản Kim Đồng vừa tổ chức tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt" và workshop "Chuyển thể văn học sang truyện tranh". Nhiều ý kiến thẳng thắn chỉ rõ cơ hội cũng như những nút thắt cần tháo gỡ để truyện tranh nội địa phát triển sinh động hơn.

Cuộc thi sáng tạo "Theo bước di sản cộng đồng" năm 2026 chính thức phát động.

Phát động cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng” năm 2026

Tiếp nối mùa giải trước, cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng” năm 2026 chính thức phát động, khuyến khích cá nhân, cộng đồng, nhà thiết kế trẻ tham gia hành trình tái hiện và làm mới di sản. Cuộc thi tìm kiếm những ý tưởng, giải pháp sáng tạo vừa bảo tồn tinh thần nguyên bản của di sản vừa phù hợp đời sống hiện đại. 

Du khách tham quan Lễ hội Sen trong đêm bế mạc. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

Dấu ấn một mùa hội sen

Sau 4 ngày diễn ra, Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ 3 năm 2026 đã khép lại với nhiều hoạt động văn hóa, du lịch và trải nghiệm. Với chủ đề “Về nghe Sen kể chuyện”, sự kiện thu hút khoảng 500.000 lượt khách đến tham quan, mua sắm và trải nghiệm.

"Ngày hội Gia đình Việt Nam năm 2026” với chủ đề “Gia đình hạnh phúc-Quốc gia thịnh vượng”. Ảnh: BTC

Khánh Hòa đăng cai tổ chức Ngày hội Gia đình Việt Nam

“Ngày hội Gia đình Việt Nam năm 2026” sẽ diễn ra từ ngày 25-29/6 tại Trung tâm Hội nghị và Nhà khách tỉnh Khánh Hòa (số 46 Trần Phú, phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa). Với chủ đề “Gia đình hạnh phúc-Quốc gia thịnh vượng”, Ngày hội hướng tới mục tiêu xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh.

Năm của truyền thông có chủ đích

Năm của truyền thông có chủ đích

Sau một thập kỷ chạy theo lượt nhấp chuột (clicks), cuộn trang (scrolls) và thông báo (alerts), ngành xuất bản kỹ thuật số đang vấp phải bức tường cản trở. Mọi người tỏ ra bị quá tải, lo âu, phân tán bởi quá nhiều nền tảng và bận rộn đối phó với tác động của AI. Họ thay đổi cách tương tác với nội dung.

Những người kể chuyện văn hóa buôn làng

Những người kể chuyện văn hóa buôn làng

Người trên núi nói chuyện giản dị, nói với khách cũng không khác gì với người trong nhà, trong buôn. Nhiều người ít vốn kiến thức, có người còn không biết chữ. Họ chỉ biết, ngày xưa cha ông từng có như vậy, từng làm như vậy; con cháu tiếp nối thấy hay, thấy quý nên giữ lại và nhận sự trao truyền một cách tự nhiên.

Sự cạnh tranh từ các nhà sáng tạo nội dung

Sự cạnh tranh từ các nhà sáng tạo nội dung

Sự trỗi dậy của các nhà sáng tạo nội dung (creators) và người có sức ảnh hưởng (influencers) đang tạo ra một cuộc tái cấu trúc trong hệ sinh thái thông tin. Trong kỷ nguyên số, họ không chỉ làm giải trí mà đã trực tiếp định hình cách công chúng, đặc biệt là giới trẻ khám phá và tiêu thụ tin tức.

Sức mạnh của một dân tộc luôn bắt đầu từ con người

Sức mạnh của một dân tộc luôn bắt đầu từ con người

Công nghệ ngày càng chi phối đời sống và nghệ thuật không ngừng mở rộng biên độ biểu đạt, song với những chương trình nghệ thuật quy mô quốc gia về Tổ quốc, người lính, chủ quyền và khát vọng phát triển đất nước, điểm tựa được lựa chọn luôn là con người!

Ở đâu có Nhân dân…

Ở đâu có Nhân dân…

Khi cầm lá thư viết tay với những nét chữ nguệch ngoạc nhưng đầy chân tình của đồng chí Bí thư kiêm Trưởng bản Pá Hậu, xã Chiềng Lao, tỉnh Sơn La vừa gửi về tòa soạn, tôi đã lặng người khá lâu.

Nhạc số: Thời của nền tảng và thuật toán

Nhạc số: Thời của nền tảng và thuật toán

Kỷ lục 200 nghìn phút nghe nhạc mỗi năm hay 16 tiếng đeo tai nghe mỗi ngày mà một vài cá nhân nằm trong tốp đầu của năm 2025 hãnh diện lan tỏa đã khiến nhiều người phải đặt ra câu hỏi nghiêm túc.

Giữa khoảng trống không-thời gian

Giữa khoảng trống không-thời gian

Hiên nhà là một khoảng trống dịu dàng, nơi con người vẫn được che nắng, che mưa, được đỡ gió lạnh mà vẫn đủ đầy cảm giác đang ở giữa thiên nhiên, thấy nắng chạm vào tay, gió vờn trên tóc và bụi mưa vương nhẹ mi mắt. Nó là điểm kết giao thật thú vị giữa nhà, con người và tự nhiên.

Tọa đàm về bản quyền tác giả tại Báo Nhân Dân. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Kết luận của Bộ Chính trị về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội trong tình hình mới

Theo thông tin từ Cục Bản quyền tác giả, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thay mặt Bộ Chính trị, vừa ký ban hành Kết luận của Bộ Chính trị về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội trong tình hình mới (Kết luận số 51-KL/TW, ngày 17/6/2026).

Làm nghề trên không gian số

Làm nghề trên không gian số

Thời gian gắn bó với nghề báo đã tôi rèn bản lĩnh và kỹ năng nghề nghiệp, giúp những người làm sáng tạo nội dung xây dựng thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội, tạo được sức hút hấp dẫn của kênh, lan tỏa giá trị hữu ích và truyền cảm hứng, cùng khám phá và kết nối với cộng đồng.