Mùa thu cách mạng và những tác phẩm lịch sử

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một dấu mốc chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Thắng lợi này không chỉ làm thay đổi vận mệnh dân tộc, mà còn là nguồn cảm hứng khơi dậy làn sóng sáng tạo mạnh mẽ trong giới văn nghệ sĩ.

Mít-tinh Tổng khởi nghĩa tại Quảng trường Nhà hát Lớn, 19/8/1945. (Ảnh: VŨ NĂNG AN)
Mít-tinh Tổng khởi nghĩa tại Quảng trường Nhà hát Lớn, 19/8/1945. (Ảnh: VŨ NĂNG AN)

Ngay trong thời khắc ấy, có những tác phẩm nghệ thuật đã ra đời để lại dấu ấn vang dội và trở thành những chứng nhân lịch sử còn nguyên sức lay động cho đến tận hôm nay.

Trong thời kỳ kháng chiến của dân tộc, âm nhạc luôn là tiếng nói nhanh nhạy và bám sát mọi sự kiện lịch sử. Ngay trong ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, khi cờ đỏ sao vàng phủ kín các nẻo đường, giữa dòng người hừng hực khí thế, một ca khúc đặc biệt ra đời và nhanh chóng trở thành “bản tin” bằng âm nhạc của cả dân tộc, đó chính là ca khúc Mười chín tháng Tám của nhạc sĩ Xuân Oanh.

Ngày Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội, nhạc sĩ Xuân Oanh khi ấy mới ngoài đôi mươi, mang trong mình nhiệt huyết sục sôi của một người chứng kiến thời khắc dân tộc vùng lên giành chính quyền.

Nói về sự ra đời của ca khúc Mười chín tháng Tám, nhạc sĩ Xuân Oanh từng chia sẻ: Mới 3-4 giờ sáng ngày 19/8, từng đoàn người từ khắp nơi kéo vào trung tâm thành phố. Ông cùng đồng đội từ phía nam Hà Nội tiến thẳng về Quảng trường Nhà hát Lớn trong biển người náo nức, sôi động, hừng hực khí thế cách mạng. Mọi người cầm cờ, biểu ngữ, vừa đi vừa hô to các khẩu hiệu.

Được hòa mình trong không khí cách mạng đó, được chứng kiến những giờ phút thiêng liêng, hào hùng của đất nước, người thanh niên 23 tuổi Xuân Oanh không kìm được xúc động và trong đầu bật lên những ý nhạc, lời ca. Ông nghĩ ra hai câu đầu tiên “Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày. Thề đem xương máu quyết lòng chiến đấu cho tương lai...”, và cứ thế, ông vừa đi theo đoàn người vừa nghĩ ra những câu tiếp theo.

Sáng tác được câu nào, ông hát to lên cho mọi người cùng hát theo. Đến quảng trường Nhà hát Lớn thì bài hát cũng kịp hoàn thành. Sau đó ít ngày, bài hát được Đài Tiếng nói Việt Nam thu âm và phát sóng liên tục.

Ngay lập tức, bài hát lan truyền mạnh mẽ trong nhân dân. Mười chín tháng Tám như là lời tuyên ngôn chiến thắng, thông báo cho mọi người rằng đất nước đã sang trang mới.

Nói về sự lan tỏa của ca khúc lúc bấy giờ, Nghệ nhân Ưu tú Ngô Văn Đảm cho biết: Năm đó, tôi mới 16 tuổi. Bài hát ấy đi đâu người ta cũng hát, từ đường phố, bến sông đến những cánh đồng đang vào vụ. Bài hát phổ cập rộng rãi trong mọi tầng lớp, lứa tuổi, nhất là tầng lớp thanh niên. Bài hát góp phần động viên tinh thần cho nhân dân rất lớn. Khí thế mà ca khúc mang lại rất tuyệt vời.

Không chỉ là tác phẩm âm nhạc, Mười chín tháng Tám còn là một văn bản lịch sử bằng giai điệu, nơi người nghe cảm nhận rõ nhịp bước hối hả, tiếng reo hân hoan và niềm tin sắt đá vào tương lai của đất nước. Trải qua 80 năm, bài hát vẫn vẹn nguyên sức sống.

Mỗi dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám, những nốt nhạc hào hùng ấy lại vang lên, đưa người nghe trở lại mùa thu năm 1945, mùa thu của niềm vui trọn vẹn và khát vọng vươn tới độc lập, tự do. Nếu âm nhạc đưa người nghe hòa mình vào nhịp bước của mùa thu cách mạng, thì nhiếp ảnh lại mang đến những hình ảnh chân thực của thời khắc lịch sử.

Giữa dòng người sục sôi hôm ấy, có nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An. Khi ấy, là một người thợ chụp ảnh tại Hà Nội, ông đã có mặt tại những điểm nóng nhất của cuộc Tổng khởi nghĩa, cùng người dân Thủ đô hưởng trọn vẹn bầu không khí sục sôi của lịch sử. Với niềm say mê của một người yêu nhiếp ảnh, ông đã chụp lại được nhiều khoảnh khắc quý giá.

Trong hàng loạt bức ảnh khi ấy, nổi bật nhất là Đánh chiếm Phủ Khâm sai và Mít-tinh Tổng khởi nghĩa tại Quảng trường Nhà hát Lớn. Hai tác phẩm đã đi vào lịch sử nhiếp ảnh và lịch sử cách mạng Việt Nam đến mãi sau này.

Ngoài ra, ông cũng có những bức ảnh khác có giá trị lịch sử sâu sắc là bức ảnh ghi lại khoảnh khắc Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra mắt nhân dân năm 1945, bức ảnh Quốc hội họp lần đầu tiên. Những tác phẩm của ông được đánh giá là mang đậm dấu ấn của nghệ thuật, tính chính xác của lịch sử cùng kỹ thuật tạo hình xuất sắc.

Theo Nghệ sĩ nhiếp ảnh Chu Chí Thành, nguyên Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An là một người gắn liền với những bức ảnh mang tính lịch sử, tháng 8/1945, không chỉ ông có mặt ở những điểm nóng đó, nhưng lại chỉ có ông mới có những bức ảnh đắt giá đến như vậy. Điều đó thể hiện tố chất đặc biệt, sự nhạy bén, bám sát sự kiện và tài năng nhiếp ảnh của ông.

Sau sự kiện ngày 19/8/1945, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An đi theo cách mạng. Ông đã cho ra đời nhiều tác phẩm nhiếp ảnh có giá trị lịch sử, nghệ thuật ghi lại cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

Năm 1996, ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật đợt đầu tiên. Dù ở những hình thức nghệ thuật khác nhau, nhưng ca khúc Mười chín tháng Tám của nhạc sĩ Xuân Oanh và những bức ảnh của nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An lại cùng ra đời ngay trong thời khắc lịch sử, thấm đẫm hơi thở thời đại và cảm xúc của mùa thu cách mạng. Một bên là giai điệu rộn rã, thôi thúc hàng vạn con tim hòa chung nhịp bước; một bên là hình ảnh chân thực, lưu dấu khoảnh khắc chiến thắng vào vĩnh cửu.

Các tác phẩm đã vượt lên giá trị nghệ thuật thông thường để trở thành những chứng nhân trường tồn, minh chứng cho một giai đoạn lịch sử hào hùng, thiêng liêng của dân tộc; góp phần kết nối quá khứ với hiện tại, nhắc nhở thế hệ hôm nay biết trân trọng độc lập, gìn giữ hòa bình và luôn luôn sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc.

Có thể bạn quan tâm

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.