Bài mở đầu của tập sách là Người đảng viên Đảng Lao động Việt Nam phải thế nào? Bài cuối cùng, Người viết năm 1969 là Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng.
Cuốn sách gồm 300 bài viết được tuyển chọn, đăng trong gần 20 năm từ số báo Nhân Dân số 2, ra ngày 25/3/1951. Bài cuối cùng trong cuốn sách đăng báo Nhân Dân số 526, ra ngày 1/6/1969. Bài đầu viết năm 1951 và bài cuối năm 1969 khi Người sắp đi xa.
Thời gian, năm tháng cứ trôi không ngừng nghỉ, một dòng chảy thời sự, tư tưởng, chính trị, đạo lý, văn hóa đã in dấu vết bất tử trong các bài viết trên Báo Nhân Dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Thật cảm phục và bất ngờ, Người bận trăm công nghìn việc quan trọng lãnh đạo đất nước về chính trị, quân sự, ngoại giao, kinh tế, xã hội nhưng lại dành thời gian lãnh đạo trên mặt trận tư tưởng, đạo đức, thông tin qua những bài viết văn hóa, trực tiếp góp phần nâng cao đời sống tinh thần, từ trình độ văn hóa của nhân dân đến trình độ văn minh, văn hiến. Những bài viết dựa trên cơ sở am hiểu sâu sắc thực tiễn xã hội, những diễn biến của thời cuộc, những kiến thức về văn hóa, tư tưởng trong và ngoài nước.
Trước tiên, Người khẳng định về phẩm chất của người đảng viên Đảng Lao động mà thực chất là đảng viên Đảng Cộng sản. Tính Đảng là yếu tố hàng đầu của phẩm chất mà đảng viên thể hiện ở tinh thần hy sinh lợi ích cá nhân cho nhiệm vụ của Đảng, có tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt tâm có mặt và xung phong với những công việc được giao phó.
Người đề cao sức mạnh của toàn dân, ý dân là ý trời quyết định mọi công việc lớn của toàn dân.
Người ca ngợi Quốc hội ta vĩ đại thật được tổ chức tháng 1/1946, một Quốc hội của toàn dân, nhân dân tham gia bầu cử người lãnh đạo đất nước.
Người nhấn mạnh “Đạo đức cách mạng phẩm chất hàng đầu của mọi đảng viên, cán bộ với tinh thần cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư”.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sức mạnh của toàn dân làm chủ vận mệnh mình được phát động, mỗi người đều mang trong mình phẩm chất cách mạng, phẩm chất anh hùng. Người đặt câu hỏi “Ai là anh hùng?” và gợi ý trả lời. Người nêu:
“16 tuổi đã là chiến sĩ thi đua toàn quốc
Không có bằng cấp, vẫn lập công to
Anh hùng chế mìn và anh hùng đánh mìn
Anh hùng học tập”.
Người anh hùng đó là Trần Đại Nghĩa trong ngành quân giới, người trí thức yêu nước từ xa xứ trở về tham gia cuộc chiến đấu của dân tộc chống ngoại xâm. Được may mắn gặp Bác Hồ và Người nói: Nước ta thiếu máy móc, thiếu nguyên liệu, thiếu thợ lành nghề. Song giàu về rừng núi, giàu về quyết tâm. Vậy chú phải đưa những cái đã học được ở nước ngoài mà áp dụng vào hoàn cảnh thiết thực của nước ta, để phụng sự Tổ quốc... Kỹ sư Trần Đại Nghĩa trả lời: “Thưa vâng”.
Bài chống chủ nghĩa cá nhân Bệnh cá nhân địa vị là một bài viết có tính chất tự phê bình trong việc tranh giành địa vị trong tổ chức Đảng rất chân tình và sâu sắc.
Trong các bài viết, Bác Hồ nhiều lần nhắc tới nhiệm vụ quan trọng của tự phê bình và phê bình. Người góp ý thẳng thắn cho những sai lầm với tinh thần thẳng thắn pha chút châm biếm... Người đặc biệt yêu thương các cháu thiếu niên nhi đồng thể hiện qua các thư trung thu, ngày tết thiếu nhi, như bài Kính lão đắc thọ và đặc biệt Nam nữ bình quyền…
Để xây dựng và phát triển cuộc sống, một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là chống tham ô, lãng phí. Trong bài Không một kẽ hở, Bác Hồ nêu phải tránh mọi sơ hở về kinh tế tài chính để tránh của công bị đánh cắp.
Nhìn tổng quát 300 bài viết của Bác Hồ trên Báo Nhân Dân (được tuyển chọn in sách), đây là một cuốn bách khoa tự điển sống có tư tưởng để xác định hướng đi, có cơ sở thực tiễn để tin cậy và ước mơ, có tri thức để mở rộng tầm hiểu biết. Cảm ơn Bộ Biên tập Báo Nhân Dân đã gìn giữ, trân trọng và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã tặng quà quý cho bạn đọc hôm nay và mai sau.
