Từ nghề chài lưới chuyển sang nuôi trồng thủy sản, những năm gần đây người dân mưu sinh quanh lòng hồ đã có bước chuyển căn bản trong tư duy làm ăn, đổi mới sinh kế. Trước đây, cuộc sống người dân trong vùng chủ yếu dựa vào trồng trọt, đánh bắt cá tự nhiên, thu nhập bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Khi mặt nước lòng hồ rộng lớn hình thành, nguồn nước ổn định quanh năm, nghề nuôi cá lồng dần phát triển, mở ra hướng đi mới cho hàng trăm hộ dân.
Có những hộ đầu tư lớn, hình thành mô hình nuôi cá hàng hóa quy mô công nghiệp. Tiêu biểu như hộ anh Nguyễn Văn Tùng, hiện sở hữu gần 300 lồng cá, tập trung nuôi cá tầm và một số loài cá đặc sản. Mỗi lồng cá là một “tài sản nổi”, được chăm sóc kỹ lưỡng từ con giống, thức ăn đến môi trường nước. Theo ông Hoàng Văn Minh - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Nà Tông, nghề này đòi hỏi vốn lớn, kỹ thuật cao, nhưng nếu làm bài bản thì hiệu quả kinh tế rõ rệt, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương.
Bên cạnh đó, nhiều hộ quy mô nhỏ vẫn bám nghề với cách làm thận trọng. Ông Nguyễn Văn Sửu, một hộ nuôi cá lồng lâu năm trên lòng hồ, hiện duy trì khoảng 60 lồng cá. Với ông, nuôi cá lồng không chỉ là sinh kế mà còn là sự gắn bó với mặt nước đã nuôi sống gia đình suốt nhiều năm. “Không làm lớn được thì làm chắc, từng lồng cá là mồ hôi công sức của cả nhà”, ông Sửu chia sẻ.
Theo đồng chí Ma Công Khâm, Chủ tịch UBND xã Thượng Lâm, nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi cá lồng trên lòng hồ Na Hang, đang chứng minh tính hiệu quả rõ rệt. Toàn xã hiện có trên 700 lồng cá, trong đó hơn 430 lồng nuôi cá đặc sản như cá chiên, cá lăng chấm, cá tầm. Tổng sản lượng thủy sản đạt trên 500 tấn mỗi năm, doanh thu ước tính hơn 50 tỷ đồng. “Nuôi cá lồng không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tạo nền tảng gắn sản xuất với du lịch sinh thái”, đồng chí Ma Công Khâm nhấn mạnh.
Tuy vậy, nghề nuôi cá lồng trên lòng hồ cũng đối mặt không ít khó khăn. Biến động thời tiết, mưa lũ bất thường, nguy cơ dịch bệnh trên cá, giá thức ăn tăng cao và đầu ra sản phẩm chưa thật sự ổn định là những thách thức thường trực. Với các hộ nuôi quy mô lớn, chỉ một đợt thời tiết cực đoan cũng có thể gây thiệt hại hàng tỷ đồng. Còn với hộ nhỏ, vốn mỏng khiến khả năng chống chịu rủi ro hạn chế hơn.
Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đang từng bước hỗ trợ người dân thông qua hướng dẫn kỹ thuật nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, quản lý môi trường nước, khuyến khích liên kết tiêu thụ sản phẩm và gắn nuôi cá với phát triển du lịch trải nghiệm lòng hồ.
Không chỉ tạo sinh kế, “làng nổi” trên lòng hồ đã trở thành điểm nhấn trong bức tranh du lịch sinh thái Na Hang - Lâm Bình.
