Tuy nhiên, nhiều năm qua, dược liệu và các sản phẩm chế biến chủ yếu tiêu thụ tại chỗ, chưa tiếp cận sâu các thị trường lớn và xuất khẩu, khiến giá trị gia tăng và nguồn thu cho địa phương chưa tương xứng với tiềm năng.
Nỗ lực tiếp cận thị trường lớn
Hơn 30 năm gắn bó với nghề mua bán, sản xuất nhang trầm hương, những năm gần đây, ông Nguyễn Xuân Giao, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và xây dựng Đăk Nông bắt đầu mở rộng quy mô sản xuất và thị trường tiêu thụ trong nước, hướng tới xuất khẩu.
Sinh sống ở vùng biên giới huyện Ngọc Hồi (tỉnh Kon Tum cũ), ông Giao thấu hiểu giá trị của trầm hương và các loại dược liệu ở núi cao. Nhiều năm sản xuất, khai thác và chế biến trầm hương tại xã Dục Nông và vùng lân cận, ông nhận ra nếu chỉ bán lẻ theo cách truyền thống thì thị trường nhỏ hẹp, doanh thu khó bứt phá. Năm 2023, ông thành lập Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và xây dựng Đăk Nông, chuyên sản xuất các sản phẩm từ trầm hương. Hơn một năm sau, hợp tác xã tham gia các chuỗi thương mại, mở rộng phân phối sản phẩm ở nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước.
Thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, gần 10 sản phẩm trầm hương của hợp tác xã từng bước chinh phục những thị trường khó tính như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Ông Giao cho biết: “Trước đây, tôi chủ yếu bán qua mối quen cho nên thị trường hạn chế. Khi thành lập hợp tác xã, tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, chúng tôi có cơ hội tiếp cận đa dạng khách hàng, mở rộng thị trường lớn hơn. Hiện nay, các kênh thông tin, kết nối rất thuận lợi để mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao doanh thu”.
Không chỉ trầm hương, “quốc bảo” sâm Ngọc Linh cũng đang được các doanh nghiệp miền núi Quảng Ngãi tính bài toán vươn ra thị trường quốc tế. Sau tám năm thành lập, Công ty cổ phần Sâm Tu Mơ Rông ở xã Đăk Tô đã xây dựng được hệ thống hơn 10 sản phẩm phân phối ổn định tại thị trường trong nước. Với lợi thế vùng nguyên liệu tập trung tại các xã Tu Mơ Rông, Đăk Tô, công ty đặt mục tiêu mở rộng sản xuất, hướng đến xuất khẩu trong những năm tới. Giám đốc Nguyễn Thị Duyên cho biết: “Sau nhiều năm khẳng định chất lượng, sản phẩm của công ty đã có mặt tại các thị trường lớn trong nước. Thời gian tới, chúng tôi định hướng xuất khẩu để đưa sâm Ngọc Linh và dược liệu của địa phương sang các nước trong khu vực”.
Huy động nguồn lực, xây dựng chuỗi liên kết cho sản phẩm
Với lợi thế về khí hậu, điều kiện sinh thái và thổ nhưỡng, các xã, phường phía tây tỉnh Quảng Ngãi được đánh giá có đủ điều kiện để phát triển thành vùng dược liệu trọng điểm khu vực miền trung-Tây Nguyên và cả nước. Hiện, khu vực miền núi của tỉnh ghi nhận hơn 800 loài cây thuốc và nấm làm thuốc có giá trị cao, như sâm Ngọc Linh, lan kim tuyến, hồng đẳng sâm, đương quy... có giá trị kinh tế cao trong lĩnh vực y học, thực phẩm cao cấp. Nguồn tài nguyên dược liệu phong phú này sẽ phát huy giá trị cao hơn nếu được đầu tư bài bản, ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao và tiếp cận được thị trường lớn trong nước và xuất khẩu.
Tại các xã Măng Ri, Ngọc Linh, Tu Mơ Rông, Măng Đen tập trung nhiều dược liệu và đang hình thành các vùng nguyên liệu lớn. Sau nhiều nỗ lực thu hút đầu tư và khuyến khích phát triển dược liệu, toàn xã Măng Đen hiện có hơn 50 doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, với tổng vốn đăng ký khoảng 1.300 tỷ đồng.
Tuy nhiên, phần lớn nông sản dược liệu vẫn phân phối nhỏ lẻ, manh mún và chưa nâng tầm giá trị của dược liệu đặc trưng ở rừng sinh thái Măng Đen. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Măng Đen Phạm Văn Thắng, định hướng những năm tới, địa phương tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, lấy sâm và các loại dược liệu quý làm sản phẩm chủ lực. Trong đó người dân là trung tâm của chuỗi giá trị, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, Nhà nước đồng hành hỗ trợ để thúc đẩy phát triển bền vững.
Là vùng trọng điểm dược liệu, đến nay xã Tu Mơ Rông đã hình thành vùng nguyên liệu hơn 4 ha sâm Ngọc Linh và khoảng 360 ha cây dược liệu khác. Toàn xã có 11 doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia chuỗi sản xuất, chế biến, với 15 sản phẩm dược liệu cung ứng cho nhiều thị trường. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tu Mơ Rông Trần Quốc Huy, trong không gian phát triển mới, chính quyền địa phương mở rộng vùng chuyên canh dược liệu và tiếp cận thị trường theo nhiều hướng để tiêu thụ sản phẩm, phát triển kinh tế địa phương.
Để nâng cao giá trị kinh tế dược liệu cho vùng cao, tỉnh Quảng Ngãi triển khai nhiều giải pháp, như quảng bá tiềm năng nông nghiệp-dược liệu vùng Tây Nguyên, xúc tiến thương mại, hình thành các địa chỉ giao thương ổn định, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đa dạng thị trường, người tiêu dùng. Các địa phương đã chủ động huy động nguồn lực, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất-chế biến-tiêu thụ; đồng thời mở rộng vùng nguyên liệu, thu hút doanh nghiệp có năng lực đầu tư chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị dược liệu.
