Lưu giữ “hồn cốt” vùng đất, con người

Người dân vạn chài tỉnh Quảng Ngãi qua bao thăng trầm vẫn bám làng, gìn giữ nét văn hóa, trong đó hát bả trạo là loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian đặc trưng của ngư dân vùng ven biển.

Ông Nguyễn Tấn Sâm (Bình Sơn, Quảng Ngãi) đảm nhận vai Tổng Tiền trong hát bả trạo. Ảnh: Như Đồng
Ông Nguyễn Tấn Sâm (Bình Sơn, Quảng Ngãi) đảm nhận vai Tổng Tiền trong hát bả trạo. Ảnh: Như Đồng

Ở các làng chài ven biển tỉnh Quảng Nam (cũ), Quảng Ngãi mới, hát bả trạo gắn với lễ hội Cầu ngư, tín ngưỡng thờ Cá Ông như một vị thần bảo hộ, mang lại bình an, may mắn và giúp đỡ ngư dân vượt qua khó khăn trên biển. Mỗi dịp lễ Cầu ngư, lễ Nghinh thần Nam Hải, ngư dân vạn chài Hải Ninh, xã Bình Sơn (xã Bình Thạnh cũ) lại tề tựu về lăng Vạn Hải Ninh, cầu cho trời yên biển lặng, chuyến ra khơi thuận lợi, mùa cá đầy khoang. Nét độc đáo của Lễ hội còn được thể hiện qua các loại hình diễn xướng dân gian như hát bả trạo, bài chòi, đua thuyền… vừa mang ý nghĩa tâm linh, vừa là cách người dân gửi gắm ước vọng an lành, no ấm. Chính những sinh hoạt ấy đã tạo nên “hồn cốt” của vùng đất và con người nơi cửa biển.

Gắn bó trọn đời với vạn chài Hải Ninh, Nghệ nhân Ưu tú Vũ Huy Bình, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn nghệ dân gian Bình Thạnh, dành nhiều năm miệt mài sưu tầm, phục dựng lời ca, điệu múa bả trạo, bài chòi…, ông cùng các bậc cao niên khôi phục và duy trì nghệ thuật hát múa bả trạo ở xứ biển Sa Cần. Câu lạc bộ hiện có hơn 20 thành viên, không chỉ giữ lửa văn hóa làng chài mà còn lan tỏa cảm hứng cho nhiều cộng đồng ngư dân ven biển Quảng Ngãi.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Vũ Huy Bình, hát múa bả trạo không đơn thuần là một hình thức diễn xướng dân gian. “Bả trạo thể hiện lòng tôn kính, tri ân của ngư dân đối với Cá Ông - vị thần hộ mệnh đã giúp họ vượt qua sóng gió, hiểm nguy. Sâu xa hơn, đó còn là lời hò, nhịp chèo đưa những linh hồn phiêu dạt giữa biển khơi mênh mông về nơi an nghỉ. Các lễ hội dân gian miền biển chính là điểm tựa tinh thần để ngư dân vững tâm vươn khơi”, ông Bình trầm ngâm chia sẻ.

Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, cho hay: “Văn hóa miền biển Quảng Ngãi thể hiện đậm đặc qua các di tích hàng trăm năm tuổi dọc ven bờ, trong đó có vùng biển Bình Sơn. Đó là minh chứng cho đời sống văn hóa, tâm linh của cư dân từ ngàn xưa, được gìn giữ và bồi đắp cho các thế hệ mai sau”.

Hát bả trạo không chỉ là lời ca tiếng hát mà còn có nhạc cụ kèm theo như trống, đàn cò, chiêng, kèn, sênh và đòi hỏi phải có sự hòa quyện nhịp nhàng giữa âm nhạc, lời ca và động tác trình diễn, cùng với đó là các nghi lễ trang trọng.

Có thể bạn quan tâm

Việt Nam có nhiều làng biển lâu đời, gìn giữ được những nét văn hóa độc đáo. Ảnh: Huỳnh Phương

Phát huy giá trị của những vùng trầm tích

Quá trình đô thị hóa, phát triển du lịch đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến không gian làng chài, làng biển. Việc bảo tồn, gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa làng biển trở nên cấp thiết trong đời sống đương đại. Nếu được gìn giữ, đây cũng là vốn quý để các địa phương gia tăng giá trị trong phát triển văn hóa, du lịch.

Nghi lễ rước nghinh thần trước biển tại lễ Cầu ngư, làng Nam Ô (thành phố Đà Nẵng). Ảnh: Trần Lê Lâm

Nơi gìn giữ, trao truyền niềm tin và ước vọng

Đối với ngư dân Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ, tục thờ Cá Ông, lễ hội Cầu ngư là những hoạt động văn hóa, tín ngưỡng gắn bó với nhiều sinh hoạt đời sống. Đặc biệt, lễ hội Cầu ngư hằng năm diễn ra với niềm tin và kỳ vọng vào một mùa bội thu, sóng yên biển lặng.

Gian hàng trong cuộc thi “Ý tưởng, dự án khởi nghiệp trong thanh niên tỉnh Nghệ An” . Ảnh: Thanh Quỳnh

Những ý tưởng đã đi vào thực tiễn

Những năm qua, các tỉnh Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, làm giàu. Rất nhiều người trẻ đã tận dụng tốt cơ hội này, xây dựng thành công mô hình phát triển kinh tế tại địa phương.

Anh Nguyễn Thanh Bình (đứng giữa), Giám đốc Công ty TNHH Begen, giới thiệu về dây chuyền sản xuất bít-tất xuất khẩu.

Không ngại thử thách

Nhiều thanh niên ở Nghệ An rời quê hương, mang theo hoài bão lập nghiệp ở những thành phố lớn, đô thị sầm uất. Thế nhưng, cũng có không ít người chọn con đường nỗ lực lập nghiệp ngay tại mảnh đất nơi mình sinh ra.

Anh Nguyễn Mạnh Tường, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Hatisa (bên phải) giới thiệu sản phẩm. Ảnh: Ngọc Khánh

OCOP mang thương hiệu tuổi trẻ

Hà Tĩnh hiện có nhiều mô hình thanh niên khởi nghiệp sáng tạo, tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Các chủ thể đã tích cực thực hiện chuyển đổi số, nâng cao chất lượng, quảng bá thương hiệu, đồng thời giải quyết việc làm cho hàng nghìn người khác.

Bão số 10 và mưa lũ sau bão đã gây thiệt hại rất nặng nề về sinh kế tài sản, cơ sở hạ tầng tại các địa phương khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

Gánh nặng sau thiên tai

Trong chưa đầy hai tháng, hai cơn bão số 5 (Kajiki) và số 10 (Bualoi) quét qua Bắc Trung Bộ đã gây thiệt hại khủng khiếp về người, nhà cửa, nông sản và hạ tầng, đẩy hàng chục nghìn hộ dân ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh vào cảnh mất trắng sinh kế.

Nông dân Hà Tĩnh nhanh chóng khôi phục đồng ruộng, gieo trồng lại để kịp vụ đông. (Ảnh: Ánh Nguyệt)

Từ khôi phục đến nâng cao năng lực chống chịu

Lũ rút, người dân Hà Tĩnh và Thanh Hóa tất bật khôi phục đồng ruộng, ao nuôi và lồng bè thủy sản... Những mô hình sản xuất bền vững, hợp tác xã hỗ trợ kỹ thuật, kết nối thị trường đang giúp nông dân không chỉ trồng lại cây, nuôi lại cá tôm, mà còn giữ vững sinh kế lâu dài, sẵn sàng ứng phó với thiên tai.

Người dân miền Tây Nghệ An bị thiệt hạ về lúa nặng do lũ lớn. (Ảnh: Nguyễn Phê)

Chủ động thích ứng

Nhà có thể dựng lại, nhưng sinh kế thì khó có thể phục hồi trong chốc lát. Sau bão, Bắc Trung Bộ đối diện khoảng trống dài hạn: làm thế nào để tiếp tục sống trên mảnh đất luôn xảy ra thiên tai.