Trong khi đó, năng lực dự trữ quốc gia còn hạn chế, chỉ đáp ứng khoảng 7-9 ngày tiêu dùng ròng. Đây được cho là “vùng đệm” mỏng manh trước các cú sốc thị trường.
Trước tình hình đó, việc hình thành hệ thống dự trữ xăng dầu chiến lược không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn mang ý nghĩa lâu dài về ổn định vĩ mô, đặc biệt đối với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam. Theo kinh nghiệm từ Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), hầu hết các quốc gia thành viên của tổ chức này đều xây dựng mô hình dự trữ đa tầng, với vai trò mỗi tầng được phân định rõ ràng. Nhà nước nắm giữ lượng dự trữ chiến lược để ứng phó khủng hoảng, trong khi doanh nghiệp duy trì dự trữ thương mại nhằm bảo đảm tính thanh khoản thị trường. Đây được xem là mô hình phù hợp để vừa bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn, vừa duy trì hiệu quả vận hành.
Đối với Việt Nam, trong điều kiện ngân sách còn hạn chế, phương án kết hợp giữa đầu tư công và quản trị tư, hoặc triển khai theo hình thức đối tác công - tư (PPP), được đánh giá là khả thi. Hiện Chính phủ đã quyết định triển khai dự án xây dựng kho dự trữ quốc gia dầu thô tại Nghi Sơn (Thanh Hóa). Xét về vị trí, Nghi Sơn được đánh giá là địa điểm có nhiều lợi thế chiến lược. Đây là trung tâm lọc hóa dầu lớn của cả nước, sở hữu hệ thống cảng nước sâu và hạ tầng logistics đồng bộ. Việc đặt kho dự trữ tại đây không chỉ giúp tối ưu chi phí vận chuyển mà còn cho phép cung ứng trực tiếp nguyên liệu cho nhà máy trong trường hợp gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế.
Bên cạnh những ưu điểm, theo PGS, TS Đinh Công Hoàng, Trưởng phòng nghiên cứu Trung Đông và Tây Á, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội), dự án xây dựng kho dự trữ dầu thô này cũng tồn tại nhiều thách thức. Để xây dựng tổng kho quy mô đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn, cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về an toàn, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường biển, đòi hỏi phải có giải pháp công nghệ tiên tiến và cơ chế tài chính dài hạn, tránh đầu tư dàn trải, kém hiệu quả. Về lâu dài, các chuyên gia cho rằng, quy mô kho dự trữ cần được tính toán phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng. Mục tiêu hợp lý là đạt mức dự trữ tương đương 75-90 ngày nhập ròng theo khuyến nghị quốc tế, đồng thời thiết kế hạ tầng linh hoạt để có thể chuyển đổi sang lưu trữ các dạng năng lượng mới như nhiên liệu sinh học, amoniac xanh hay nhiên liệu tổng hợp.
Nếu được khai thác hiệu quả, hệ thống kho dự trữ tại Nghi Sơn được nhìn nhận không chỉ dừng ở vai trò “lá chắn” an ninh năng lượng, mà còn có thể trở thành đòn bẩy kinh tế. Với lợi thế về vị trí địa lý và hệ thống cảng biển, Việt Nam có tiềm năng phát triển thành trung tâm dự trữ, trung chuyển và điều phối xăng dầu của khu vực.
Theo các tính toán, nếu xảy ra gián đoạn nguồn cung năng lượng, tác động sẽ lan rộng tới toàn nền kinh tế, cụ thể, khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, lạm phát sẽ tăng 0,3-0,4 điểm phần trăm, đồng thời kéo giảm tăng trưởng GDP khoảng 0,2 điểm phần trăm. Áp lực tỷ giá, chi phí nhập khẩu và logistics gia tăng cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của các ngành xuất khẩu chủ lực.
