Không chỉ ghi dấu ấn năm xưa, từ nơi thành lập tại Tuyên Quang, nơi in ấn tại Thái Nguyên đến “Hang nhà báo” tại Phú Thọ đều đã được tu bổ, “làm xanh” lại những giá trị cội nguồn, để tinh thần cách mạng luôn chảy trong tâm khảm những người làm Báo Nhân Dân hôm nay.
Dấu ấn giữa đại ngàn
Tới Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Bình (xã Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang), những nếp nhà sàn, vách nứa, mái cọ và núi rừng như giữ nguyên không gian của mùa xuân 75 năm về trước. Tháng 2/1951, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng đã diễn ra tại đây. Trong hàng loạt các Nghị quyết quan trọng được Đại hội thông qua, có một Nghị quyết mang đậm dấu ấn của lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Đó là việc xuất bản Báo Nhân Dân, cơ quan Trung ương của Đảng Lao động Việt Nam, tiếp nối sứ mệnh của các tờ báo như Thanh Niên, Sự Thật...
75 mùa xuân đã qua, Bia Di tích địa điểm thành lập Báo Nhân Dân vẫn được tỉnh Tuyên Quang và Báo gìn giữ, tu bổ trang trọng giữa quần thể Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Bình. Hệ thống bia di tích, sân, đường giao thông được tôn tạo. Hệ sinh thái rừng bao quanh di tích cũng được phục hồi. Nhiều thế hệ nhà báo mỗi khi về nguồn tại nơi này đều trồng cây lưu niệm. Những tán cây hòa cùng màu xanh núi rừng Việt Bắc che bóng mát cho bia kỷ niệm.
Cũng trên mảnh đất Tuyên Quang - Thủ đô kháng chiến, từ tháng 9/1953 đến tháng 7/1954, Ban Biên tập Báo Nhân Dân đã ở và làm việc tại thôn Khuôn Điển, xã Kim Quan cũ (hiện là xã Tân Trào). Tại đây, Báo đã phát hành định kỳ các số, phản ánh tình hình thời sự trong nước và quốc tế. Tiếng nói của Đảng, Chính phủ được chuyển tải đến toàn thể cán bộ, đảng viên và chiến sĩ cả nước, góp phần đẩy mạnh công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi.
Sau nhiều năm nỗ lực tìm kiếm, những người con của Báo Nhân Dân đã xác định được vị trí nơi Ban Biên tập từng đóng trụ sở năm xưa. Trên nền những dấu tích cũ, Bảo tàng Tuyên Quang đã dựng bia di tích Ban Biên tập Báo Nhân Dân vào năm 2006. Được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, đến năm 2023, Khu Nhà bia di tích Báo Nhân Dân đã tiếp tục khánh thành. Trên diện tích 1.170 m2, công trình mới ôm trọn những hạng mục như nhà bia truyền thống, hàng rào phân khu, bia đá, lư hương, cây xanh...
Đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định, công trình được xây dựng nhằm tiếp tục khai thác và phát huy giá trị lịch sử của Khu di tích An toàn khu Kim Quan. Đây là nơi tuyên truyền, giáo dục truyền thống ngành báo chí và tri ân các thế hệ đi trước. Đã từ lâu, đây là điểm đến cho cán bộ, công nhân, viên chức đã và đang công tác trong ngành báo chí để nhớ về cội nguồn.
Quá trình xây dựng Khu nhà bia Di tích Báo Nhân Dân còn gắn liền với việc cải tạo hạ tầng cho bà con địa phương với những con đường mới, hệ thống cây xanh quanh khu. Chính quyền địa phương cho biết, sự hiện hữu của công trình Nhà bia di tích Báo Nhân Dân làm sâu sắc thêm những giá trị to lớn của cụm di tích An toàn khu Kim Quan, gắn với quần thể Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, góp phần xây dựng Tân Trào trở thành trung tâm giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng của cả nước, gắn với phát triển du lịch.
Sống lại nơi in những trang báo đầu tiên
Nếu Kim Bình là nơi ra đời quyết sách, thì xóm Khuôn Nhà, xã Quy Kỳ, huyện Định Hóa cũ (nay là xã Kim Phượng), tỉnh Thái Nguyên chính là “xưởng đúc” những con chữ, cho ra đời những trang báo tâm huyết. Ngay tại đây, ngày 11/3/1951, nhà in Lê Hồng Phong đã in, xuất bản Báo Nhân Dân số đầu tiên.
Sau nhiều thập kỷ chịu sự bào mòn của thời gian và thiên nhiên khắc nghiệt của vùng “Thủ đô gió ngàn”, Di tích lịch sử quốc gia Báo Nhân Dân ra số đầu tiên đã có lúc chỉ còn là những dấu tích mờ nhạt. Tuy nhiên, bằng tâm huyết của tập thể Báo, một cuộc trùng tu quy mô đã được triển khai và hoàn thành vào tháng 7/2024.
Nhà bia di tích lịch sử quốc gia Báo Nhân Dân ra số đầu được xây dựng trên diện tích rộng gần 350 m2, bao gồm sân nền, cây xanh, phân khu chức năng được thiết kế đẹp, phù hợp cảnh quan, địa thế. Trong đó, nhà bia rộng 59 m2, được xây dựng 2 tầng, làm bằng đá xanh nguyên khối vững chắc. Màu xanh của đá không chỉ gợi nhắc đến màu áo chiến sĩ, màu của núi rừng Định Hóa mà còn tượng trưng cho sự trường tồn, vĩnh cửu, cho bản lĩnh của người làm báo Đảng trước mọi sóng gió. Báo Nhân Dân còn phối hợp cải tạo đường vào khu di tích, trồng thêm các hàng cây, giúp không gian chung quanh trở nên xanh-sạch-đẹp. Đây là sự tri ân thiết thực nhất đối với bà con địa phương, đền đáp công ơn nhân dân đã đùm bọc, chở che cho tòa soạn trong những ngày tháng gian khó nhất.
Giữ xanh pháo đài trong lòng đá
Nhìn lại chặng đường 75 năm đã đi qua của Báo Nhân Dân, không thể không nhớ đến giai đoạn 1965-1973. Khi đế quốc Mỹ leo thang bắn phá miền bắc, để bảo đảm duy trì mạch máu thông tin, không để báo Đảng phải ngừng xuất bản một ngày nào, được sự đồng ý của Trung ương Đảng, Ban Biên tập Báo Nhân Dân đã chỉ đạo xây dựng tòa soạn và xưởng in dự phòng (cơ sở A2). Địa điểm đặt tại xóm Rổng Vòng, xã Lâm Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình (cũ), nay là xã Lương Sơn, tỉnh Phú Thọ.
Ngày nay, bước qua những thảm cỏ xanh của sân golf Phượng Hoàng, tiến lại gần chân núi đá vôi sừng sững, “Hang nhà báo” hiện ra như một trang sử hào hùng. Ít ai biết rằng, hang đá giữa núi rừng này lại là nơi từng được chuẩn bị để làm nhiệm vụ của một nhà in báo. Kể từ đó đến nay, nơi đây vẫn được giữ gìn, không can thiệp thô bạo vào địa chất. Toàn bộ hệ thống hang động, cây xanh, núi non bao quanh được bảo vệ để có thể giữ đúng hiện trạng thời kháng chiến.
Chính quyền địa phương cho biết, đã đề nghị chủ đầu tư khi san ủi mặt bằng để thi công sân golf, không được lấp cửa hang, không xây dựng công trình trong, trước cửa hang. Từ vòm hang cao nhuốm màu thời gian, cho đến nền lát xi-măng từng đặt hai chiếc máy in, các hốc đá nơi đặt vật dụng, treo đèn bão vẫn như phảng phất không khí làm việc ngày nào. Bên ngoài cửa hang, biển di tích “Cơ sở A2, Báo Nhân Dân” như càng thêm nổi bật giữa các công trình thương mại.
Mỗi bia đá được đặt xuống, mỗi cây xanh được trồng lên chính là cội nguồn được lưu giữ. Trong kỷ nguyên số, đứng trước những tấm bia ở Kim Quan, Quy Kỳ hay hang đá ở Lương Sơn, mỗi người làm báo lại ý thức sâu sắc hơn về cái "gốc" của báo chí cách mạng, chính là giá trị nhân văn và truyền thống.
Thế hệ trẻ Báo Nhân Dân mỗi khi được về nguồn “Hang nhà báo” giữa núi rừng Lương Sơn đều không khỏi thán phục những gì mà ông, cha đã trải qua để làm nên từng trang báo. Từ Hà Nội, nhiều nhà báo trong kháng chiến đã lên đây sống và làm việc trong thiếu thốn, nguy hiểm, nhọc nhằn giữa núi rừng. Di tích không phải là một hang sâu lạnh lẽo, mà là một thực thể sống, một “địa chỉ đỏ” giữa miền Tây Bắc.
Đồng chí Lê Quốc Minh khẳng định, việc trùng tu, tôn tạo các di tích của Báo Nhân Dân là sự tri ân của những người làm báo Đảng hôm nay với các thế hệ đi trước; là nơi tuyên truyền, giáo dục truyền thống vẻ vang của Báo. Qua đó, Báo Nhân Dân tiếp tục nêu cao tinh thần là ngọn cờ chính trị-tư tưởng của Đảng trên mặt trận báo chí, là địa chỉ tin cậy, gần gũi của nhân dân, vì mục tiêu ở đâu có nhân dân, ở đó có Báo Nhân Dân.
