Các nghị quyết được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thể hiện khát vọng đưa Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực và châu Á.
Dự thảo của sáu nghị quyết được Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Tài chính và Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp Thành phố Hà Nội xây dựng. Các nghị quyết tập trung vào các trụ cột then chốt để thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó bao gồm: Chính sách đặc thù phát triển công nghệ cao, hỗ trợ doanh nghiệp khoa học, công nghệ với ưu đãi như chi trả 70% chi phí thiết bị ban đầu cho phòng thí nghiệm hoặc miễn tiền thuê đất đến 10 năm. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tạo môi trường pháp lý linh hoạt để thử nghiệm các mô hình kinh doanh và công nghệ mới. Hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo nhằm xây dựng mạng lưới kết nối giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà đầu tư và các tổ chức trung gian. Thành lập sàn giao dịch công nghệ để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, kết nối cung-cầu công nghệ. Thành lập Quỹ Đầu tư mạo hiểm với vốn điều lệ dự kiến từ 2.000 đến 2.500 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước góp tối đa 49%, hoạt động theo mô hình “vốn mồi”. Thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc với mục tiêu xây dựng “Thung lũng Silicon” của Việt Nam với sự đồng bộ về hạ tầng, khu dịch vụ và nhà ở để thu hút nhân tài.
Các nghị quyết này được xây dựng dựa trên nền tảng của Luật Thủ đô 2024, hành lang pháp lý vượt trội nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Trần Anh Tuấn, sáu nghị quyết này sẽ tạo môi trường thể chế thuận lợi, khơi thông nguồn lực tài chính, nhân lực và công nghệ, giúp Hà Nội hội nhập mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.
Sáu nghị quyết được đánh giá cao về tính đồng bộ và chiến lược với các chính sách đặc thù như hỗ trợ 70% chi phí thiết bị hoặc miễn tiền thuê đất. Đây là ưu đãi thiết thực, góp phần giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp khoa học, công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực rủi ro cao như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và công nghệ sinh học. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tạo ra không gian pháp lý linh hoạt để các doanh nghiệp khởi nghiệp thử nghiệm mô hình kinh doanh mới mà không bị ràng buộc bởi các quy định truyền thống.
Với nghị quyết về hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và sàn giao dịch công nghệ, kỳ vọng lớn nhất đó là khắc phục tình trạng phân tán, tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Đối với quỹ đầu tư mạo hiểm, việc đẩy mạnh hợp tác công tư (PPP) và ứng dụng mô hình “fund of funds” (quỹ đầu tư của các quỹ) vừa giảm rủi ro, đồng thời tăng tính chuyên nghiệp.
Mặc dù có nhiều điểm mạnh, nhưng vẫn còn có những ý kiến băn khoăn về các khung chính sách này. Mới, khó và khả năng chấp nhận những rủi ro do hoạt động thử nghiệm là các vấn đề được quan tâm nhiều nhất: Thế nào là “đủ” để tạo cú huých cho đổi mới sáng tạo, đầu tư tư nhân vào khoa học, công nghệ? Và thế nào là “vừa” để không có những khe hở cho trục lợi chính sách, lợi ích nhóm, tham nhũng?
Tiến sĩ Đào Ngọc Nghiêm, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đề xuất, nên quy định cụ thể hơn về miễn trừ trách nhiệm dân sự, hành chính, hình sự theo pháp luật hiện hành; điều chỉnh tần suất giám sát độc lập từ ba năm/lần sang hằng năm. Bà Trịnh Thị Ngân, thành viên Hội đồng Phân tích dư luận xã hội, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố Hà Nội cho rằng, cần có phương án thử nghiệm rõ ràng, có nội dung phân tích và quản trị rủi ro đối với người dùng, cộng đồng, thị trường, các bên liên quan khác; có cam kết bằng văn bản về việc bảo đảm an toàn cho người dùng và cộng đồng trong phạm vi không gian thử nghiệm.
Ông Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Nội vụ lưu ý, cần bổ sung vào cơ chế giám sát, đánh giá kết quả đầu tư của Quỹ đầu tư mạo hiểm, đánh giá rủi ro dựa trên đánh giá hoạt động chuyên môn, công nghệ, các yếu tố khách quan, chủ quan..., và để các chuyên gia, nhà khoa học đánh giá. Nhiều chuyên gia cho rằng, để phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Hà Nội cần phải mạnh dạn chấp nhận những cái mới, cái khó và mạo hiểm. Do đó, những quy định về miễn trừ trách nhiệm cũng cực kỳ quan trọng.
Bên cạnh đó, các nghị quyết còn chưa đề cập đúng mức đến vấn đề đào tạo nhân lực công nghệ cao, đây là yếu tố then chốt để thu hút các doanh nghiệp “đại bàng” trên thế giới.
Một vấn đề mấu chốt cần được quan tâm đó là thực thi chính sách. Việc triển khai đồng bộ sáu nghị quyết đòi hỏi cơ chế điều phối liên ngành chặt chẽ. Tuy nhiên, dự thảo của các nghị quyết còn chưa làm rõ vấn đề này.
