Nhiều học sinh, sinh viên khi bị lừa đảo trực tuyến, một phần vì xấu hổ, phần thì bị thao túng tâm lý cho nên chọn cách thỏa hiệp với các đối tượng dẫn đến mất tài sản, đời sống bị đảo lộn.
Thiếu kỹ năng nhận diện nguy cơ lừa đảo
Mới đây, Công an phường Diên Hồng đã giải cứu thành công một nạn nhân bị “bắt cóc online” là T.T.H. (20 tuổi, sinh viên). Khi được tìm thấy, H. đang ở một mình trong khách sạn trên địa bàn phường. Trước đó, H. nhận cuộc gọi từ người tự xưng là cán bộ Viện kiểm sát, yêu cầu ra nơi vắng để “làm việc” vì bị cho là liên quan đường dây rửa tiền. Bị thao túng tâm lý, H. làm theo hướng dẫn, di chuyển qua nhiều địa điểm và tham gia ứng dụng chat do nhóm này cung cấp. Trong thời gian bị lừa, H. đã chuyển cho các đối tượng 129 triệu đồng. Làm việc với công an, H. cho biết nhóm lừa đảo yêu cầu thêm 600 triệu đồng để “giải quyết vụ việc”. Trớ trêu, dù từng được nhà trường tuyên truyền về chiêu trò “bắt cóc online”, H. vẫn trở thành nạn nhân.
Đây là một trong nhiều vụ việc mà nạn nhân là học sinh, sinh viên. Theo ông Trần Văn Đông, Phó Trưởng phòng An ninh Chính trị nội bộ (PA03), Công an thành phố, từ năm 2020 đến giữa tháng 6/2025, các cơ quan chức năng đã xử lý hơn 1.000 vụ vi phạm trật tự xã hội liên quan đến hơn 2.700 học sinh, sinh viên. Riêng sáu tháng đầu năm 2025, đã ghi nhận 69 vụ “bắt cóc online” nhằm vào đối tượng này. Nhiều vụ khiến các bậc cha mẹ và nạn nhân hoang mang, chuyển hàng trăm triệu đồng trước khi trình báo. Thủ đoạn của các đối tượng thường là giả danh giáo viên, công an, bạn bè hoặc người quen, gọi điện cho phụ huynh báo tin con bị bắt cóc, kèm hình ảnh hoặc giọng nói cắt ghép tinh vi; hoặc trực tiếp thao túng tâm lý khiến nạn nhân sợ hãi, làm theo mọi yêu cầu.
Theo Phòng An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an thành phố), tội phạm công nghệ cao đang trở thành vấn nạn toàn cầu với phương thức ngày càng tinh vi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tại nhiều quốc gia. Ở Việt Nam, chỉ riêng năm 2024, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến ước tính lên tới 18.900 tỷ đồng, tăng gần gấp đôi so với năm 2023. Đáng chú ý, 70% người dân từng tiếp xúc với ít nhất một cuộc gọi hoặc tin nhắn lừa đảo mỗi tháng; trung bình cứ 220 người dùng điện thoại thông minh thì có một người trở thành nạn nhân.
Cơ quan chức năng cho biết “bắt cóc online” là biến tướng mới trong hoạt động lừa đảo, nhắm vào học sinh, sinh viên - nhóm dễ bị tác động tâm lý và thiếu kỹ năng nhận diện rủi ro. Nguyên nhân chính là các em sớm tiếp xúc với công nghệ nhưng thiếu kinh nghiệm sống. Hiện nay có khoảng 300 hình thức lừa đảo trực tuyến khác nhau, song về bản chất tương đồng, nên việc chủ động nhận diện thủ đoạn là yếu tố then chốt để phòng tránh.
Cần đổi mới cách tuyên truyền
Phòng An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khuyến cáo người dân hạn chế tiếp xúc với người lạ trên không gian mạng, không nhấp vào đường link lạ, không tải phần mềm ngoài kho ứng dụng chính thống như CH Play hoặc App Store…
Thời gian qua, Công an thành phố và các đơn vị chức năng đã đẩy mạnh tuyên truyền qua nhiều kênh, nhất là trên mạng xã hội và báo chí. Tuy nhiên, giới trẻ hiện nay ít tiếp xúc với hình thức tuyên truyền truyền thống, như: sách, báo, truyền hình, cho nên cần đổi mới phương thức tiếp cận trên các nền tảng số. Thực tế cho thấy, một clip tuyên truyền nếu được chia sẻ bởi người nổi tiếng hoặc có ảnh hưởng trên mạng xã hội sẽ lan tỏa mạnh mẽ hơn nhiều so với phát sóng trên truyền hình. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa nhà trường, công an và các bậc cha mẹ cần được tăng cường để chủ động xử lý các tình huống phát sinh. Trang bị kỹ năng phát hiện, xử lý và bảo mật thông tin cá nhân cho học sinh được xem là biện pháp phòng ngừa lâu dài và bền vững.
Mới đây, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố đã ra thông báo khẩn, yêu cầu các trường học phối hợp triển khai Chiến dịch chống “bắt cóc trực tuyến”. Theo đó, các trường cần chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm lợi dụng không gian mạng để lừa đảo học sinh, sinh viên; đồng thời phối hợp với công an địa phương tuyên truyền về các nguy cơ, thủ đoạn của tội phạm mạng và kỹ năng xử lý khi gặp tình huống bất thường. Các trường cũng được khuyến khích tổ chức hoạt động trải nghiệm, mô phỏng tình huống thực tế để học sinh hiểu rõ và nâng cao nhận thức. Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huỳnh Lê Như Trang cho biết: Ngành giáo dục đang triển khai nhiều giải pháp phối hợp cùng gia đình và xã hội nhằm giúp học sinh thay đổi nhận thức, chủ động tự bảo vệ mình trước các nguy cơ trên không gian mạng.
