Cung không theo kịp cầu
Theo thống kê về nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các dự án trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026, nguồn cung hiện tại vẫn thiếu hụt nghiêm trọng so với nhu cầu thực tế của thị trường. Cụ thể, nhu cầu đá xây dựng lên tới hơn 28 triệu mét khối, trong khi công suất khai thác chỉ đạt hơn 23 triệu mét khối. Đối với cát xây dựng, mức thiếu hụt còn nghiêm trọng hơn khi nhu cầu cần là 15,56 triệu mét khối, nhưng nguồn cung chỉ đạt 0,69 triệu mét khối, thiếu tới 14,87 triệu mét khối.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra với cát san lấp và đất san lấp khi lần lượt thiếu gần 26 triệu mét khối và 11 triệu mét khối. Không chỉ thiếu hụt, giá vật liệu cũng biến động nhanh trên thị trường từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Cụ thể, giá cát đã tăng từ 450.000 đồng/m³ lên đến 560.000 đồng/m 3, đá xây dựng tăng từ 500.000 đồng lên 780.000 đồng/m 3 , thậm chí, có thời điểm còn rơi vào tình trạng khó đặt hàng, đơn vị phân phối không nhận tiền cọc trước.
Tương tự, giá gạch cũng tăng đáng kể tùy loại, trong đó có loại tăng từ 1.300 đồng lên tới gần 2.000 đồng/viên. Thép xây dựng liên tục điều chỉnh giá, có thời điểm tăng khoảng 600 đồng/kg hoặc hàng trăm nghìn đồng mỗi tấn chỉ sau vài tuần. Anh Lê Văn Tuấn, chủ cửa hàng vật liệu xây dựng tại phường Phước Long cho biết: “Nhiều tuần gần đây, do giá vật liệu biến động rất nhanh cho nên chúng tôi báo giá theo thời điểm khách đặt mua hàng chứ không báo giá cố định như trước”.
Giá vật liệu tăng cao và nguồn cung khan hiếm đã đẩy nhiều doanh nghiệp xây dựng vào tình thế khó khăn khi nhiều chủ thầu đang lo lắng sẽ rơi vào cảnh “lấy công làm lãi” vì hợp đồng đã chốt các điều khoản về mức giá nhưng trong quá trình thi công thì giá nguyên vật liệu lại tăng liên tục. Ông Nguyễn Đình Quân, Giám đốc một công ty xây dựng chia sẻ: “Giá vật liệu xây dựng hiện tăng từ 50%-60% so với năm ngoái, riêng từ đầu năm đến nay đã tăng thêm từ 30%- 40%. Chúng tôi đang nhận thi công 5 công trình, nếu việc đàm phán với chủ nhà không thành công thì rất khó để tính đến bài toán lợi nhuận. Theo lý giải, khi ký hợp đồng, giá cát và đá chỉ bằng khoảng từ 40%-50% so với hiện tại. Mặc dù chúng tôi đã tính yếu tố trượt giá, nhưng mức dự phòng chỉ khoảng từ 10%- 20%, không đủ bù đắp mức tăng thực tế”.
Không chỉ doanh nghiệp, người dân cũng chịu tác động trực tiếp từ đợt tăng giá này. Chi phí xây dựng nhà ở tăng cao khiến cho giấc mơ an cư của nhiều gia đình, nhất là các cặp vợ chồng trẻ cũng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Nhiều công trình dân dụng phải tạm hoãn hoặc điều chỉnh quy mô để giảm chi phí vì giá vật liệu đã “đội” lên quá cao so với khả năng tài chính đã lên kế hoạch. Chị Phạm Thị Anh, ngụ phường Bình Trưng cho biết: “Tháng 3 vừa qua, chúng tôi đã có kế hoạch khởi công xây dựng nhà, nhưng do giá vật liệu tăng nhanh khiến chi phí trượt giá lên tới hơn 400 triệu đồng cho nên đành phải hoãn để chờ thị trường ổn định lại rồi mới tính tiếp”.
Cần các giải pháp đồng bộ
Ở góc độ thị trường, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, thị trường đang chịu “tác động kép” từ chi phí đầu vào tăng mạnh làm “đội” vốn đầu tư, trong khi thiếu hụt nguồn cung, nhất là cát và đá, gây gián đoạn tiến độ hàng loạt công trình. Các hiệp hội ngành xây dựng cũng chỉ ra rằng, biến động giá xăng dầu do yếu tố địa chính trị là nguyên nhân sâu xa, kéo theo chi phí sản xuất và vận chuyển tăng mạnh. Trước tình trạng này, nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho thị trường đã được đề xuất, kiến nghị.
Về nguồn cung, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất nâng công suất khai thác tại các mỏ đá, cát; đẩy nhanh tiến độ nạo vét các tuyến sông, hồ để bổ sung các nguồn vật liệu, đồng thời nghiên cứu sử dụng cát biển, đá nghiền thay thế. Đối với đất san lấp, giải pháp được đưa ra là cấp phép khai thác khoáng sản nhóm IV cho nhiều khu đất và tận dụng nguồn vật liệu từ các công trình. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Toàn Thắng kiến nghị, thành phố cần có cơ chế linh hoạt trong việc nâng công suất khai thác mỏ, đồng thời điều phối nguồn vật liệu, ưu tiên cho các công trình sử dụng vốn ngân sách.
Ở góc độ doanh nghiệp, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Cần đẩy nhanh thủ tục cấp phép mỏ, điều phối liên vùng và công bố giá vật liệu với tần suất dày hơn để phản ánh sát thị trường. Trong bối cảnh hiện nay, sử dụng vật liệu tái chế và cát nhân tạo cũng được đề cập như một giải pháp thay thế hiệu quả.
Đại diện Hiệp hội cho biết, tại Liên minh châu Âu, vật liệu tái chế chiếm đến 50%, tại Nhật Bản lên tới 80%. Trong khi đó, Việt Nam đang bỏ ngỏ nguồn tài nguyên lớn từ rác thải xây dựng. Hiệp hội đề xuất quy hoạch các bãi xử lý tái chế tập trung để thu gom và tái sử dụng rác thải xây dựng, vừa giải quyết thiếu hụt vật liệu, đồng thời giải quyết bài toán về bảo vệ môi trường. Ngoài ra, thành phố cần có cơ chế điều chỉnh chỉ số giá xây dựng phù hợp với thực tế, cho phép bù trừ chi phí nhiên liệu và vật liệu trong hợp đồng, đồng thời xem xét gia hạn tiến độ đối với các dự án bị ảnh hưởng nặng.
Biến động giá và thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng không còn là hiện tượng cục bộ mà đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống, tác động sâu rộng đến chuỗi giá trị sản xuất, từ thi công đến tiêu dùng. Trong bối cảnh đó, việc nhanh chóng hoàn thiện cơ chế điều hành, minh bạch hóa thị trường và đa dạng hóa nguồn vật liệu là yêu cầu cấp thiết. Nếu không có giải pháp kịp thời và đồng bộ, không chỉ doanh nghiệp xây dựng mà cả tiến độ phát triển hạ tầng và an sinh đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh cũng sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng.
