Đột phá trong quản lý, giám sát và bảo vệ rừng (Bài 2)

Kiến tạo hệ sinh thái số toàn diện, hiện đại, bền vững

Chuyển đổi số góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng, nhưng thực tế tại nhiều địa phương vẫn còn không ít rào cản về hạ tầng, nhân lực và thể chế. Để vượt qua thách thức này, ngành lâm nghiệp cần những giải pháp đồng bộ nhằm kiến tạo hệ sinh thái số toàn diện, hiện đại và bền vững.

Lực lượng kiểm lâm tỉnh Cao Bằng phát huy tốt hiệu quả của thiết bị bay không người lái trong quản lý và bảo vệ rừng. (Ảnh: MINH TUẤN)
Lực lượng kiểm lâm tỉnh Cao Bằng phát huy tốt hiệu quả của thiết bị bay không người lái trong quản lý và bảo vệ rừng. (Ảnh: MINH TUẤN)

Rào cản từ hạ tầng và nhân lực

Ông Hoàng Phượng Vỹ, Quyền Chi cục trưởng Kiểm lâm tỉnh Cao Bằng cho biết, địa phương có hơn 376 nghìn ha rừng, song lực lượng kiểm lâm chỉ có 164 người. “Bình quân một kiểm lâm địa bàn phải quản lý tới 3.360 ha rừng. Trong điều kiện địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, nếu không có công nghệ, gần như không thể hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng để tiếp cận công nghệ lại vướng kinh phí, thiết bị, thiếu đào tạo đồng bộ”, ông Vỹ nói.

Hạn chế về nguồn lực tài chính là rào cản đầu tiên. Trong bối cảnh diện tích rừng lớn, thiết bị hiện đại là “cánh tay nối dài” nhưng thực tế, nhiều địa phương chỉ mới tiếp cận ở mức thí điểm. Tại Cao Bằng, với hơn 376 nghìn ha rừng, nhưng toàn tỉnh mới có một chiếc flycam chuyên dụng. Quyền Chi cục trưởng Kiểm lâm Hoàng Phượng Vỹ chia sẻ: “Chiếc flycam trị giá tới 70 triệu đồng, cho nên việc trang bị rộng rãi rất khó khăn”. Còn ở Sơn La, dù đã triển khai hệ thống FRMS, GIS hay viễn thám, nhưng kinh phí duy trì, cập nhật dữ liệu và đầu tư thiết bị đầu cuối cho cán bộ cơ sở vẫn là gánh nặng.

Thiếu thiết bị kéo theo việc ứng dụng phần mềm viễn thám, bản đồ số hay cảnh báo cháy sớm chưa thể triển khai rộng khắp. Cùng với đó, hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ càng tạo khoảng cách. Nhiều vùng lõi, vùng đệm của Vườn quốc gia Tà Đùng hay Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung của tỉnh Lâm Đồng hoàn toàn không có sóng điện thoại, không có internet, thậm chí thiếu điện lưới. Dữ liệu thu thập tại thực địa khó truyền về trung tâm kịp thời, khiến hệ thống cảnh báo sớm bị chậm, làm giảm giá trị của công nghệ số.

Nhân lực chưa theo kịp yêu cầu số hóa cũng là bài toán nan giải. Một bộ phận cán bộ kiểm lâm tuổi cao, quen tác nghiệp thủ công, khó tiếp cận công nghệ mới.

Một rào cản sâu xa hơn là thiếu khung pháp lý cụ thể cho chuyển đổi số trong lâm nghiệp. Giám đốc Vườn quốc gia Tà Đùng Khương Thanh Long cho rằng, Luật Lâm nghiệp chưa đề cập sâu đến chuyển đổi số, chưa có nội dung cụ thể liên quan đến ứng dụng khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI)… trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng dẫn đến thiếu cơ sở pháp lý cho đầu tư công nghệ mới.

Chuyển đổi số trong lâm nghiệp tuy đã tạo dấu ấn nhưng chưa đạt độ bứt phá như kỳ vọng. Đó là trang thiết bị công nghệ phục vụ giám sát rừng chưa được đầu tư đồng bộ, đầy đủ trên phạm vi toàn quốc, dẫn đến việc triển khai ứng dụng ở nhiều địa phương còn hạn chế, thiếu nhất quán, ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát và quản lý.

Ông Nguyễn Hữu Thiện, Phó Cục trưởng Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Theo ông Nguyễn Hữu Thiện, Phó Cục trưởng Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chuyển đổi số trong lâm nghiệp tuy đã tạo dấu ấn nhưng chưa đạt độ bứt phá như kỳ vọng. Đó là trang thiết bị công nghệ phục vụ giám sát rừng chưa được đầu tư đồng bộ, đầy đủ trên phạm vi toàn quốc, dẫn đến việc triển khai ứng dụng ở nhiều địa phương còn hạn chế, thiếu nhất quán, ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát và quản lý. Nguồn dữ liệu viễn thám chất lượng cao, như ảnh SPOT6/7 hoặc tương đương, hiện chưa được cung cấp rộng rãi, khiến nhiều địa phương gặp khó khăn trong công tác điều tra, kiểm kê rừng theo quy định của Luật Lâm nghiệp. Trong bối cảnh tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và phối hợp trong triển khai các hệ thống phần mềm, thu thập và sử dụng dữ liệu lâm nghiệp chưa được làm rõ, thống nhất.

Cần nhiều giải pháp đồng bộ hóa

Ông Nguyễn Hữu Thiện, Phó Cục trưởng Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở ra hành lang quan trọng, song cần nhanh chóng thể chế hóa bằng các quy định pháp luật cụ thể về chuyển đổi số trong lâm nghiệp. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tham mưu xây dựng hệ thống văn bản kỹ thuật về thu thập, xử lý dữ liệu viễn thám, quy định sử dụng thiết bị bay không người lái, cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành. Đây là nền tảng pháp lý để công nghệ không bị “treo” trên giấy, mà thật sự đi vào công việc quản lý.

Ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Viễn thám quốc gia chia sẻ: Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về viễn thám, đặc biệt là xây dựng, ban hành các quy định liên quan đến thu nhận, xử lý, tích hợp và sử dụng dữ liệu viễn thám trong quản lý rừng. Đồng thời, cần lồng ghép mục tiêu chuyển đổi số vào các chiến lược phát triển rừng bền vững, chương trình quốc gia như REDD+ và các chương trình bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Song song đó, đầu tư phát triển hạ tầng công nghệ, hiện đại hóa trạm thu ảnh viễn thám, xây dựng cơ sở dữ liệu rừng số hóa toàn quốc và phát triển các nền tảng phần mềm quản lý rừng thông minh, tích hợp dữ liệu từ ảnh viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS), AI và thiết bị bay không người lái. Việc áp dụng các công nghệ hiện đại này không chỉ nâng cao khả năng giám sát rừng theo thời gian thực mà còn giúp tự động hóa quy trình phát hiện mất rừng, cháy rừng, cảnh báo sớm và ra quyết định chính sách kịp thời.

Cần đầu tư hạ tầng công nghệ đồng bộ, hiện đại; ưu tiên phát triển hạ tầng mạng lưới internet và các thiết bị phù hợp đáp ứng được yêu cầu công việc như máy tính bảng, điện thoại thông minh có tích hợp GPS và các phần mềm chuyên dụng. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng Nông Quốc Hùng chia sẻ: “Nếu mỗi Hạt kiểm lâm có ít nhất hai flycam và cán bộ được đào tạo đồng bộ về kỹ năng số, tư duy số thì hiệu quả quản lý sẽ tăng lên gấp nhiều lần”.

Ứng dụng AI và học máy (machine learning) để phân tích ảnh viễn thám là xu hướng tất yếu. Nhưng công nghệ sẽ chỉ là công cụ hỗ trợ nếu thiếu con người làm chủ.

Ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Viễn thám quốc gia

Ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Viễn thám quốc gia nhấn mạnh: “Ứng dụng AI và học máy (machine learning) để phân tích ảnh viễn thám là xu hướng tất yếu. Nhưng công nghệ sẽ chỉ là công cụ hỗ trợ nếu thiếu con người làm chủ”. Do đó, các khóa đào tạo về kỹ năng số, GIS, viễn thám, an toàn dữ liệu cần được tổ chức thường xuyên, gắn với chuẩn nghề nghiệp của kiểm lâm thế hệ mới. Đồng thời, cần khuyến khích hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để chuyển giao công nghệ, tạo nguồn cung nhân lực số cho ngành lâm nghiệp.

Song song với đó là nâng cao vai trò cộng đồng bởi chuyển đổi số chỉ bền vững khi có sự tham gia của cộng đồng, những người sống cùng rừng. Đây sẽ là nguồn lực xã hội quan trọng, bổ sung cho lực lượng kiểm lâm vốn mỏng hiện nay. Chuyển đổi số trong lâm nghiệp là một quá trình kiến tạo hệ sinh thái số toàn diện, nơi công nghệ, dữ liệu, nhân lực và chính sách phải được tiến hành đồng thời. Việc triển khai các giải pháp này sẽ giúp ngành lâm nghiệp đóng góp hiệu quả vào phát triển kinh tế số, xã hội số và bảo vệ “lá phổi xanh” của đất nước…

Có thể bạn quan tâm

Vườn sầu riêng của ông Trần Văn Hè (áo trắng), ấp Mỹ Tường A, xã Hậu Mỹ, tỉnh Đồng Tháp.

Cải thiện độ phì nhiêu của đất

Hiện nay, lượng sử dụng phân bón của Việt Nam cao gấp ba lần trung bình thế giới, nhưng hiệu suất sử dụng không cao. Trong bối cảnh giá phân bón “leo thang”, việc sử dụng phân bón cân đối, hợp lý không những tiết kiệm chi phí đầu vào, mà còn bảo vệ môi trường, hướng đến một nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Phó Giám đốc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng Đinh Huy Trí giám sát việc thả chim Hồng Hoàng về môi trường tự nhiên. (Ảnh: HN)

Quảng Trị: Thả gần 170 cá thể động vật hoang dã về môi trường tự nhiên

Ngày 2/4, Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật thuộc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị phối hợp Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội tổ chức thả gần 170 cá thể động vật hoang dã trở lại rừng. Đây là số động vật hoang dã được thả về môi trường tự nhiên lớn nhất từ trước đến nay.

Năm 2025, tỉnh Nghệ An hứng chịu thiệt hại nặng nề do mưa lũ gây ra.

Nghệ An chủ động ứng phó mùa mưa bão năm 2026

Chiều 1/4, báo cáo tại Hội nghị toàn quốc về công tác phòng, chống thiên tai năm 2026 theo hình thức trực tiếp tại Trụ sở Chính phủ và trực tuyến đến 34 tỉnh, thành phố, đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An kiến nghị Chính phủ có cơ chế đặc thù hỗ trợ các địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 2/4/2026: Nắng nóng tạm hạ nhiệt ở Bắc Bộ và Trung Bộ, miền Đông Nam Bộ vẫn chạm ngưỡng 37 độ

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 2/4/2026: Nắng nóng tạm hạ nhiệt ở Bắc Bộ và Trung Bộ, miền Đông Nam Bộ vẫn chạm ngưỡng 37 độ

Đêm nay và ngày mai 2/4, khối không khí lạnh suy yếu giúp thời tiết Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trở nên dịu mát, nắng xuất hiện với cường độ vừa phải. Trong khi đó, khu vực Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ vẫn đang trong giai đoạn cao điểm mùa khô với nắng nóng duy trì trên diện rộng. 

Hạt Kiểm lâm số 3 cùng người dân tuần tra, kiểm tra hiện trạng rừng. (Ảnh: TUẤN SƠN)

Hỗ trợ, huy động người dân bảo vệ rừng ở Thái Nguyên

Với hơn 557.000ha rừng, trong đó có nhiều rừng tự nhiên, rừng đặc dụng nằm ở 4 Vườn quốc gia và Khu bảo tồn, việc huy động sự vào cuộc bảo vệ của cộng đồng ở Thái Nguyên có vai trò quyết định trong bảo vệ rừng. Thái Nguyên đã và đang triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ thiết thực, hiệu quả cho người dân tham gia giữ rừng.

[Infographic] Bức tranh toàn cảnh về thực trạng rừng tại Việt Nam

[Infographic] Bức tranh toàn cảnh về thực trạng rừng tại Việt Nam

Những năm qua, diện tích rừng tăng chủ yếu nhờ rừng trồng, trong khi rừng tự nhiên đa tầng tán, hệ rễ đan xen gần như không tăng, thậm chí có xu hướng giảm nhẹ từ sau năm 2020. Thực tế này cho thấy năng lực phòng hộ của “lá chắn xanh” quốc gia đang bộc lộ những hạn chế trước thiên tai ngày càng khốc liệt.

(Ảnh minh họa: THÀNH ĐẠT)

Thời tiết ngày 1/4: Không khí lạnh yếu gây mưa dông tại Bắc Bộ, Đông Nam Bộ duy trì nắng nóng

Dự báo, sáng 1/4, do chịu ảnh hưởng của không khí lạnh nén rãnh áp thấp, khu vực Bắc Bộ (trừ Điện Biên, Lai Châu) có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to trên 40mm. Các khu vực khác ngày nắng, có mưa vài nơi, riêng miền Đông Nam Bộ duy trì thời tiết nắng nóng, nhiệt độ từ 34-36 độ C.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 1/4/2026: Bắc Bộ dịu mát nhờ mưa dông, Nam Bộ tiếp tục nắng nóng cao điểm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 1/4/2026: Bắc Bộ dịu mát nhờ mưa dông, Nam Bộ tiếp tục nắng nóng cao điểm

Ngày 1/4, khu vực Bắc Bộ ghi nhận sự chuyển biến thời tiết rõ rệt khi mưa rào và dông xuất hiện giúp nền nhiệt giảm đáng kể. Trong khi đó, các tỉnh miền Trung nắng nóng bắt đầu thu hẹp phạm vi ảnh hưởng. Riêng khu vực Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ vẫn duy trì trạng thái nắng mạnh và khô hanh đặc trưng của cao điểm mùa khô.

Khu vực ven biển thuộc phường Hiệp Thành (tỉnh Cà Mau) phát triển mạnh về điện gió.

Thêm doanh nghiệp lớn đề xuất đầu tư dự án năng lượng sạch tại vùng ven biển Cà Mau

Ngày 31/3, Bí thư Tỉnh ủy và Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau có buổi tiếp và làm việc với Công ty Cổ phần Tập đoàn Năng lượng Việt Sin nhằm trao đổi, tìm hiểu cơ hội đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi - một trong những tiềm năng lớn của Cà Mau sau sáp nhập tỉnh.