Đến các xã Vĩnh Thủy, Cửa Tùng ở bờ bắc và Cồn Tiên, Bến Hải ở bờ nam sông Bến Hải-Vĩ tuyến 17 (tỉnh Quảng Trị) những ngày tháng 4 lịch sử, không khí vui tươi, phấn khởi hiện rõ trên nét mặt từng người dân khi đồng hành cùng chính quyền phát triển kinh tế.
Mạnh dạn chuyển đổi số phù hợp
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Cửa Tùng Võ Đức Diện cho biết, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ năng động, quyết liệt hơn trong công việc. Xác định du lịch-dịch vụ là thế mạnh, với bãi biển Cửa Tùng nổi tiếng, địa phương tổ chức khai trương mùa du lịch biển năm 2026, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Trên địa bàn xã hiện có gần 40 khách sạn và cơ sở lưu trú đạt chuẩn. Trước đây, những lễ hội này đều do cấp tỉnh tổ chức, nay được phân cấp về cơ sở, tạo sự chủ động cho địa phương.
Tại bờ nam sông Bến Hải, cùng với phát triển trồng rừng và cây cao su, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Cồn Tiên Trần Thị Oanh cho biết, địa phương chọn du lịch gắn với hệ thống giếng cổ Gio An và sản xuất, xuất khẩu hồ tiêu hữu cơ là điểm nhấn trong giai đoạn mới.
Ông Lê Xuân Thanh ở thôn Tân Văn cho biết, canh tác tiêu theo phương pháp hữu cơ giúp kéo dài tuổi thọ cây, hạn chế sâu bệnh so với sản xuất truyền thống. Nhờ liên kết bao tiêu sản phẩm, giá tiêu của ông Thanh bán cao hơn thị trường. Với diện tích gần 1ha, mỗi vụ gia đình ông thu lãi từ 80-100 triệu đồng. Toàn xã hiện có hơn 60ha tiêu hữu cơ do Công ty Organics More liên kết thực hiện, thu hút 215 hộ dân tham gia sản xuất ổn định. Đây là vùng hồ tiêu hữu cơ đầu tiên của tỉnh Quảng Trị được cấp các chứng nhận quốc tế uy tín, đạt tiêu chuẩn Mỹ, châu Âu và Nhật Bản; sản phẩm được chế biến sâu và xuất khẩu sang các thị trường khó tính này.
Ở thượng nguồn bờ bắc sông Bến Hải, chính quyền xã Vĩnh Thủy chọn phát triển nông nghiệp hữu cơ làm khâu đột phá để khai thác hiệu quả vùng gò đồi rộng lớn. Địa phương đã chủ động phối hợp Tập đoàn Quế Lâm phát triển mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn gắn với liên kết chuỗi giá trị. Ở khu vực ven biển, chính quyền xã Bến Hải chọn phát triển kinh tế biển với các ngành khai thác, nuôi trồng, chế biến thủy sản và dịch vụ hậu cần nghề cá. Đáng chú ý, mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng hai giai đoạn, mở ra hướng đi hiệu quả trong khai thác tiềm năng vùng cát.
Dấu ấn của chính quyền địa phương hai cấp ở vùng đất đôi bờ sông Bến Hải thể hiện rõ nét, không chỉ ở lĩnh vực cải cách hành chính, mà còn ở các mô hình phát triển kinh tế, văn hóa phù hợp.
Động lực phát triển
Đôi bờ sông Bến Hải hôm nay không chỉ là điểm sáng về kinh tế, mà còn là miền di sản cách mạng đặc biệt. Phía bờ bắc có địa đạo Vịnh Mốc, bến đò B Cửa Tùng, Di tích Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải; phía bờ nam với các di tích Hàng rào điện tử Mc Namara, Cồn Tiên, Dốc Miếu, đường Hồ Chí Minh, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, hệ thống giếng cổ Gio An, là những tài nguyên vô giá. Trong đó, Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải vừa là ký ức, vừa là biểu tượng thiêng liêng của bản lĩnh khát vọng thống nhất, ý chí kiên cường và niềm tin son sắt về hòa bình, độc lập của dân tộc Việt Nam.
Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải vừa là ký ức, vừa là biểu tượng thiêng liêng của bản lĩnh khát vọng thống nhất, ý chí kiên cường và niềm tin son sắt về hòa bình, độc lập của dân tộc Việt Nam.
Trong tổng thể các di sản, Di tích Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải giữ vị trí trung tâm, là trục ký ức kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa của cả vùng. Để hệ thống các di tích, di sản thật sự phát huy giá trị tương xứng, cần một cách tiếp cận mới, sâu sắc và bền vững hơn. Đây cũng là trăn trở của lãnh đạo các xã ở đôi bờ sông.
Nhà nghiên cứu văn hóa-lịch sử, Tiến sĩ Nguyễn Khắc Thái cho rằng, cần nâng tầm công tác bảo tồn theo hướng vừa gìn giữ nguyên trạng, vừa làm sống động di sản. Không gian cần được tổ chức theo hướng tăng tính trải nghiệm, giúp du khách không chỉ tham quan mà còn cảm nhận, thấu hiểu lịch sử một cách trực quan, sinh động. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù gắn với Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải là yêu cầu cấp thiết.
Những chương trình như tái hiện lịch sử, trình diễn âm thanh-ánh sáng, hành trình qua cầu Hiền Lương về miền ký ức… nếu được đầu tư bài bản sẽ tạo sức hút mạnh mẽ. Khi đó, mỗi chuyến tham quan là một hành trình tri ân, giáo dục, kết nối quá khứ với hiện tại.
Đáng chú ý, cần đặt di tích trong mối liên kết vùng, hình thành tuyến du lịch lịch sử xuyên suốt đôi bờ sông Bến Hải, gắn với biển Cửa Tùng, địa đạo Vịnh Mốc, giếng cổ Gio An… để kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao giá trị trải nghiệm cho du khách. Ứng dụng công nghệ số trong thuyết minh, trưng bày nhằm tái hiện lịch sử cũng góp phần làm mới di tích, phù hợp xu hướng tiếp cận của du khách hiện đại.
Phát huy giá trị vùng di tích, di sản đôi bờ sông Bến Hải không chỉ phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế-du lịch, mà còn là trách nhiệm chính trị, văn hóa sâu sắc. Đây là cách để thế hệ hôm nay và mai sau hiểu rõ hơn về sự hy sinh anh dũng, trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập, thống nhất đất nước, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã phê duyệt Dự án xây dựng Bảo tàng “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” tại bờ bắc sông Bến Hải, thôn Hiền Lương, xã Cửa Tùng, với tổng mức đầu tư 1.000 tỷ đồng từ nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa.
Cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã phê duyệt Dự án xây dựng Bảo tàng “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” tại bờ bắc sông Bến Hải, thôn Hiền Lương, xã Cửa Tùng, với tổng mức đầu tư 1.000 tỷ đồng từ nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa. Dự án triển khai trên diện tích khoảng 10-11 ha, dự kiến thi công từ năm 2026-2028, hoàn thành vào năm 2030. Công trình được kỳ vọng trở thành điểm nhấn văn hóa-lịch sử tầm vóc quốc gia, góp phần hoàn thiện không gian di sản đôi bờ sông Bến Hải.
Từ một giới tuyến chia cắt năm xưa, vùng đất cách mạng đôi bờ sông Bến Hải hôm nay đã trở thành không gian hội tụ của hòa bình, ký ức và khát vọng phát triển. Khi tiềm năng được khai thác đúng cách, sẽ tạo nguồn lực nội sinh quan trọng, thúc đẩy sự phát triển bền vững của Quảng Trị trong thời kỳ mới.
