Khoa học xã hội và nhân văn đóng vai trò trụ cột trong tư duy lý luận của Đảng ta suốt hành trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số hiện nay, nghiên cứu khoa học xã hội càng trở nên thiết yếu, vừa góp phần xây dựng đường lối phát triển đất nước vừa giúp nâng cao hiệu quả đấu tranh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Điểm tựa về tư duy lý luận
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, về mặt lý luận, khoa học xã hội và nhân văn cung cấp nền tảng thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho Đảng trong việc nhận thức các vấn đề thực tiễn. Các nghiên cứu lý luận đã làm rõ các vấn đề cơ bản về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, về xây dựng và chỉnh đốn Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền và lãnh đạo của Đảng, về xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam… Đây là những công trình lý luận có giá trị cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc xây dựng, bổ sung, phát triển đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Quang Định, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tri thức khoa học xã hội và nhân văn giúp Đảng nhận diện chính xác quy luật khách quan của sự phát triển xã hội, như quy luật của quan hệ sản xuất, quy luật vận động của các hình thái kinh tế xã hội, quy luật hình thành và biến đổi của cơ cấu giai cấp, cũng như những quy luật tác động của văn hóa và con người trong sự phát triển lịch sử. Đây là cơ sở khoa học để Đảng kiên định con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Bên cạnh đó, khoa học xã hội và nhân văn hỗ trợ Đảng phân tích sâu sắc các vấn đề xã hội nảy sinh từ quá trình phát triển đất nước, nhận diện đúng nguyên nhân, bản chất và mức độ tác động của từng hiện tượng xã hội đối với đời sống. Nhờ đó, Đảng đánh giá đúng tình hình, tránh cực đoan trong nhận định, đồng thời nhìn thấy xu hướng vận động của xã hội trong tương lai.
Nhìn lại lịch sử 50 năm thống nhất đất nước, 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới đã qua, các nhà khoa học trong lĩnh vực xã hội và nhân văn đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu tổng kết có giá trị, nhằm làm rõ các vấn đề trọng đại của đất nước, bổ sung nhiều luận cứ vào hệ thống lý luận Đảng. Trong nhiệm kỳ vừa qua, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã đóng góp 331 báo cáo gửi các lãnh đạo các cơ quan Đảng và Nhà nước, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước.
Xác định nhiệm vụ trọng tâm bảo vệ nền tảng tư tưởng
Trong kỷ nguyên số, việc nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng trở nên khó khăn, phức tạp hơn, đòi hỏi cách thức tiếp cận khoa học và chủ động. Các kết quả nghiên cứu của khoa học xã hội và nhân văn giúp nhận diện chính xác các thủ đoạn xuyên tạc của các thế lực thù địch như cắt ghép thông tin, ngụy tạo lập luận, đánh tráo khái niệm hoặc lợi dụng các vấn đề xã hội để công kích…, giúp Đảng chủ động xây dựng các luận điểm phản bác, đấu tranh rõ ràng và thuyết phục.
Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Dũng, Chủ tịch Hội Tâm lý học Việt Nam cảnh báo về sự gia tăng mạnh mẽ của các hình thức chiến tranh nhận thức, chiến tranh thông tin và chiến tranh tâm lý mà các thế lực thù địch sử dụng nhằm chống phá cách mạng Việt Nam. Sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Youtube, TikTok… và sự phổ biến của trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra nhiều thách thức đối với an ninh tư tưởng và an ninh con người.
Từ góc độ khoa học xã hội và nhân văn, chuyên gia khuyến nghị cần có những nghiên cứu liên ngành cấp thiết như: Tâm lý học giải thích cơ chế con người bị thao túng nhận thức và cảm xúc; Truyền thông học phân tích cách thông tin lan truyền trên mạng xã hội; Xã hội học xem xét sự biến đổi hệ giá trị, mối liên hệ giữa niềm tin, thái độ và hành vi chính trị; Khoa học dữ liệu xã hội cung cấp công cụ nhận dạng tin giả, mô hình hóa các chiến dịch thông tin thù địch; Triết học, Chính trị học cung cấp cơ sở lý luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Các kết quả nghiên cứu liên ngành sẽ là nền móng để xây dựng chiến lược bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cũng như nâng cao năng lực “miễn dịch thông tin” cho người dân.
Tiến sĩ Đỗ Tất Cường, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải bắt nguồn từ sự củng cố và phát triển lý luận nội tại, thông qua việc không ngừng nghiên cứu và làm phong phú thêm kho tàng lý luận của Đảng. Cần triển khai các chương trình nghiên cứu lớn để khái quát tiến trình phát triển lý luận của thế giới và khu vực nhằm làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa hệ thống lý luận của Đảng ta với hệ thống lý luận của thế giới. Bằng cách khuyến khích sự tham gia của giới trí thức và các nhà khoa học, Đảng có thể xây dựng một hệ thống lý luận có khả năng tự vệ trước các trào lưu tư tưởng ngoại lai, từ chủ nghĩa cá nhân cực đoan đến các hình thái dân túy hậu hiện đại, từ đó nâng cao sức thuyết phục và sức hút của nền tảng tư tưởng chính thống.
