Những thay đổi chưa đồng đều, những điểm cần tiếp tục hoàn thiện vẫn hiện hữu, nhưng bộ máy đã bắt đầu rời khỏi quỹ đạo cũ để bước sang một cách vận hành khác.
Cả nước chuyển mình theo mô hình mới
Năm 2025 đi vào lịch sử cải cách hành chính nhà nước như một dấu mốc đặc biệt quan trọng, khi Việt Nam triển khai đồng thời cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy với quy mô lớn nhất từ trước đến nay và lần đầu tiên vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên phạm vi toàn quốc. Quyết định ấy không đơn thuần là việc sắp xếp lại đơn vị hành chính hay tinh giản biên chế, mà phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy và cách tiếp cận quản trị quốc gia.
Từ ngày 1/7/2025, cả nước hình thành 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã; kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện. Cùng với đó, hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân các cấp được sắp xếp, kiện toàn mạnh mẽ. Tính từ đầu năm đến ngày 15/12/2025, các địa phương đã giảm 709 cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và giảm 8.289 cơ quan chuyên môn cấp huyện. Đồng thời, 467 cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và 9.916 phòng chuyên môn cấp xã được thành lập theo mô hình mới và nhanh chóng đi vào hoạt động…
Việc tinh gọn này giúp bộ máy vận hành thông suốt, giảm khâu trung gian, tăng tính liên thông, trách nhiệm và hiệu quả trong chỉ đạo, điều hành. Đáng chú ý, trong cải cách hành chính và chuyển đổi số, đến cuối năm 2025, Cổng Dịch vụ công quốc gia đã tích hợp hơn 3.300 thủ tục hành chính từ 34 tỉnh, thành phố, trở thành điểm “một cửa số” quốc gia, giúp người dân, doanh nghiệp có thể tra cứu, nộp hồ sơ và theo dõi kết quả trực tuyến một cách thuận tiện, minh bạch, không phụ thuộc không gian và thời gian…
Song hành cùng công cuộc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là những chuyển động có dấu ấn lớn từ Bộ Tài chính - đơn vị tiên phong với các giải pháp quyết liệt, đồng bộ, tạo “điểm tựa” cho tiến trình tinh gọn và thực thi chính sách tài chính công. Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm, sau ba lần sắp xếp bộ máy từ ngày 1/3/2025 đến nay, số đầu mối tổ chức, đơn vị trực thuộc Bộ đã giảm khoảng 37%. Bộ Tài chính phấn đấu bảo đảm 100% người dân, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh, xác thực thông suốt, thống nhất thông qua VNeID trên các nền tảng, hệ thống của ngành.
Làm việc nhiều hơn, kết quả rõ ràng hơn và dân bớt phải chờ
Đến nay, sau gần tám tháng vận hành bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã khẳng định sự đúng đắn của một chủ trương, quyết sách táo bạo, phù hợp xu thế và mang lại hiệu quả thiết thực.
Sau khi sáp nhập năm phường trung tâm gồm: Đồng Tâm, Minh Tân, Yên Ninh, Nguyễn Thạc và Hồng Hà, phường Yên Bái trở thành trung tâm đô thị lớn nhất của tỉnh Lào Cai, với dân số hơn 70.000 người. Bộ máy mới phải vận hành ngay trên nền khối lượng công việc tăng gấp nhiều lần. Tại Trung tâm hành chính công, 11 cán bộ làm việc thường xuyên, tiếp nhận trung bình 180-200 hồ sơ mỗi ngày. Toàn bộ quy trình được vận hành theo nguyên tắc “một cửa-một đầu mối”, tách biệt giữa khâu tiếp nhận và xử lý, tránh tình trạng “xin-cho”. “Giờ phường lớn, dân đông, cán bộ phải đi nhiều hơn, thậm chí phải xuống tận nhà hướng dẫn làm thủ tục”, ông Nguyễn Ngọc Hà - Phó Chủ tịch phường Yên Bái, Giám đốc Trung tâm Hành chính công chia sẻ.
Và đương nhiên, vận hành mô hình hai cấp trong bối cảnh phường sáp nhập sẽ phải đối mặt nhiều khó khăn, thách thức, trong khi hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, một số phần mềm quản lý còn trục trặc. “Cán bộ phải ký, xử lý hồ sơ trong ngày. Nhiều lúc hệ thống mạng bị nghẽn, cán bộ phải nhập lại hồ sơ từ đầu, áp lực rất lớn”. Nhưng cũng từ đó, cán bộ hiểu rằng cải cách hành chính không chỉ nằm trong phần mềm, mà là thay đổi tư duy và cách làm của chính mình. “Cái khó nhất là con người. Không chỉ người dân phải học, cán bộ cũng phải học- học công nghệ, học cách phục vụ. Làm việc nhiều hơn, kết quả rõ ràng hơn và dân bớt phải chờ”, ông Hà nói.
Khác với phường Yên Bái, xã Yên Trung (tỉnh Bắc Ninh) là nơi tập trung lượng công nhân từ nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước đến làm việc cho Samsung Việt Nam tại 2 khu công nghiệp Yên Phong I và II. Thế nên bài toán khó với bộ máy chính quyền mới nơi đây là làm gì để quán xuyến cả khối người khổng lồ đó, và giữ an ninh, trật tự cho địa bàn, cho các khu công nghiệp, các doanh nghiệp?
“Chúng tôi chưa đầy 40 người. Anh chị em hành chính công làm đến 7 giờ tối mới về. Tuần nào, chúng tôi cũng họp với công an, nghe báo cáo tình hình các địa bàn để xử lý những phát sinh mới và điều chỉnh theo thực tế”, Chủ tịch xã Yên Trung Nguyễn Văn Hợi cho biết.
Từ khi vận hành chính quyền xã mới, theo anh Hợi, các ủy viên Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Đảng bộ được phân công dự sinh hoạt chi bộ của 14 thôn, có trách nhiệm về tình hình an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn đó. Bởi, có gần dân mới làm được việc vì dân…
Tám tháng tuy quãng thời gian chưa dài nhưng bộ máy vận hành cải cách hành chính đã bắt đầu “vào guồng”. Ở phường Yên Bái hay ở xã Yên Trung tinh thần kỷ luật và chuyển đổi số đã hình thành tác phong hành chính chuyên nghiệp, hiệu quả. “Cán bộ hành chính công giờ vừa phải thạo việc, vừa phải có tâm. Mỗi hồ sơ được ký sớm là một người dân bớt vất vả”, ông Nguyễn Ngọc Hà nói.
Còn với những cán bộ xã Yên Trung, “chúng tôi không chỉ quản lý nhà nước, mà phải học cách quản trị mục tiêu, làm sao để mỗi chính sách khi ban hành đều hướng đến người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của địa phương”, Chủ tịch Nguyễn Văn Hợi khẳng định.
Tái định hình nền quản trị quốc gia
Theo đánh giá của Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, việc chuyển sang chính quyền địa phương 2 cấp là một cuộc cải cách toàn diện, từ quản lý hành chính sang quản trị kiến tạo, từ bị động sang chủ động - đó là sự dịch chuyển không chỉ trên giấy tờ, mà trong chính cách nghĩ, cách làm của đội ngũ công chức. Bức tranh nhân lực cấp xã cũng vì thế không bi quan như nhiều lo ngại ban đầu. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc bố trí đúng người, đúng việc; tạo điều kiện đào tạo lại và xây dựng cơ chế đánh giá gắn với hiệu quả phục vụ.
Đơn cử như ở Hà Nội, việc đổi mới phương thức quản lý, điều hành trong bộ máy chính quyền được triển khai thông qua ứng dụng các công cụ quản trị hiện đại, phương pháp đánh giá, đo lường hiệu quả theo OKR/KPI (mục tiêu và kết quả then chốt/chỉ số đánh giá kết quả thực hiện công việc), ứng dụng công nghệ thông tin. Việc triển khai thí điểm OKR/KPI tại Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Ban Tổ chức Thành ủy và phường Hoàn Kiếm không nhằm “chấm điểm cán bộ” mà hướng tới biến công tác đánh giá cán bộ trở thành một “đòn bẩy quản trị” phục vụ hiệu quả hơn công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của thành phố và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phục vụ nhân dân.
Bước sang năm 2026, cải cách chính quyền địa phương 2 cấp đi đến thời điểm đòi hỏi sự kiểm chứng rõ ràng hơn từ thực tiễn, và mô hình mới bắt đầu được nhìn nhận bằng khả năng vận hành trong đời sống hàng ngày. Từ đây, giá trị của cải cách không còn nằm ở quyết tâm thay đổi, mà ở mức độ chuyển hóa quyết tâm ấy thành hiệu quả ổn định, lâu dài và có thể cảm nhận được.
Đó có lẽ cũng là lý do mà trong các chuyến làm việc với Cao Bằng, Quảng Ninh mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã làm rõ hơn yêu cầu then chốt: Tổ chức bộ máy chính quyền sau tinh gọn phải thật sự hiệu quả, kỷ luật công vụ phải nghiêm, trách nhiệm phải gắn với kết quả cụ thể. Bởi, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chỉ phát huy tác dụng khi mỗi nhiệm vụ được giao rõ người, rõ việc, rõ thời hạn; chấm dứt tình trạng né tránh, đùn đẩy; lấy sự hài lòng và niềm tin của nhân dân làm thước đo cao nhất.
Và theo Tổng Bí thư, giá trị của chính quyền địa phương 2 cấp không nằm ở việc bộ máy đã được tinh gọn đến đâu, mà ở chỗ người dân cảm nhận được gì từ sự thay đổi ấy. Khi thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, khi chính quyền hiện diện gần hơn trong đời sống, khi trách nhiệm được xác lập rõ ràng, cải cách mới thật sự đi vào lòng xã hội.
Đó cũng chính là đích đến sâu xa nhất của hành trình tái định hình nền quản trị quốc gia mà Việt Nam đang theo đuổi trong kỷ nguyên mới ■
Theo Bộ Nội vụ, trên cơ sở hướng dẫn của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, và thực hiện Kết luận số 163, 174 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ban Thường vụ các Tỉnh ủy, Thành ủy đã chủ động quyết định, bố trí biên chế làm việc tại các cơ quan thuộc khối chính quyền và đảng, đoàn thể ở địa phương trong tổng số biên chế năm 2025 đã được Ban Tổ chức Trung ương giao. Nguyên tắc chung là bảo đảm không vượt quá tổng số biên chế được cấp có thẩm quyền giao đến hết năm 2026.
