Các cuộc khai quật khảo cổ tại miền nam Iran đã phát hiện những bằng chứng mới cho thấy Đế chế Parthia từng xây dựng một căn cứ hải quân chiến lược gần eo biển Hormuz cách đây khoảng 2.000 năm.
Phát hiện này góp phần làm sáng tỏ vai trò lịch sử của Iran trong việc kiểm soát và bảo vệ một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Nhà khảo cổ học Hossein Hosseinzadeh-Shahabi, tác giả của nghiên cứu cho biết, các cuộc khai quật và khảo sát thực địa gần đây tại huyện Minab, tỉnh Hormozgan ở miền nam Iran, đã phát hiện tàn tích của một pháo đài có niên đại từ thời Parthia.
Các dấu tích cho thấy công trình này nhiều khả năng từng được sử dụng như một căn cứ hải quân nhằm giám sát hoạt động giao thương qua eo biển Hormuz.
Nhà nghiên cứu cho biết phát hiện mới đã cung cấp thêm bằng chứng về vai trò của Iran trong việc bảo đảm an ninh và quản lý các tuyến vận tải thương mại gắn liền với Con đường Tơ lụa cổ đại - mạng lưới giao thương rộng lớn kết nối phương Đông và phương Tây trong thời kỳ cổ đại.
Theo các nhà khảo cổ, Con đường Tơ lụa không chỉ bao gồm các tuyến đường bộ mà còn có hệ thống giao thương trên biển. Tuyến đường bộ bắt đầu từ Trung Quốc, đi qua cao nguyên Iran, thành cổ Rhagae (Ray ngày nay, gần Tehran), rồi tiếp tục tới Mesopotamia, Anatolia và Đế chế La Mã.
Trong khi đó, các tuyến hàng hải kết nối Trung Quốc và Ấn Độ với vịnh Persian, tạo điều kiện cho hàng hóa từ châu Á được vận chuyển tới các thị trường phương Tây.
Di tích vừa được xác định nằm tại khu vực Nakhl-e Ebrahimi thuộc huyện Minab. Các nhà khảo cổ cũng ghi nhận sự tồn tại của một lạch nước cổ có tên Kahur Langar-e Chini, kéo dài từ vùng Tiyab của Minab đến khu vực pháo đài. Cấu trúc địa lý này được cho là từng đóng vai trò hỗ trợ hoạt động neo đậu và điều động tàu thuyền.
Ông Hosseinzadeh-Shahabi cho biết các kết quả khai quật, khảo sát thực địa và nghiên cứu so sánh đều cho thấy pháo đài này có chức năng vượt xa một khu định cư thông thường. Những bằng chứng thu thập được cho thấy đây là một căn cứ hải quân chiến lược, nơi trang bị, chuẩn bị và điều động các hạm đội của Iran tới eo biển Hormuz.
Các nhà nghiên cứu nhận định cơ sở này được xây dựng nhằm theo dõi các tuyến hàng hải và giám sát những đoàn tàu thương mại hoạt động trên tuyến Con đường Tơ lụa trên biển. Đây là những tàu vận chuyển hàng hóa từ các trung tâm sản xuất lớn ở châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, tới các thị trường phía Tây.
Theo giới chuyên gia, phát hiện mới cho thấy chính quyền Iran thời cổ đại đã sớm nhận thức được tầm quan trọng về kinh tế và địa chính trị của eo biển Hormuz.
Từ gần 2 thiên niên kỷ trước, họ đã đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng quân sự nhằm duy trì khả năng kiểm soát một hành lang thương mại chiến lược.
Trong bối cảnh đó, Đế chế La Mã - đối thủ kinh tế và chính trị lớn của Iran thời bấy giờ - luôn tìm cách tiếp cận trực tiếp các nguồn tơ lụa, gia vị và đá quý từ phương Đông mà không phải phụ thuộc vào các tuyến đường đi qua lãnh thổ Iran.
Vì vậy, việc thiết lập các căn cứ hải quân và giám sát các tuyến đường biển chiến lược được xem là một phần trong chính sách bảo vệ lợi ích kinh tế và duy trì vị thế của Iran trong mạng lưới thương mại quốc tế.
Các phát hiện tại Minab tiếp tục bổ sung vào kho tư liệu về lịch sử hàng hải của Iran trong thời kỳ Parthia (thế kỷ 247 trước Công nguyên đến thế kỷ 224 sau Công nguyên), đồng thời làm nổi bật vai trò lâu dài của eo biển Hormuz như một điểm nút thương mại quan trọng nối vịnh Persian với các tuyến vận tải toàn cầu. Đây cũng là minh chứng cho thấy khu vực này đã giữ vị trí chiến lược trong thương mại quốc tế suốt hàng nghìn năm qua.
