Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía bắc, trên những cao điểm tại xã biên giới Thanh Thủy, những cây chè Shan tuyết cổ thụ vẫn đứng vững trước mưa bom, bão đạn. Sau mỗi trận pháo kích, những chỗ trên thân cây bị đạn pháo phạt đứt lại bật lên búp chè xanh non.
Những người lính giữ chốt thu hái về, rồi sao thủ công tạo nên thứ chè có hương vị riêng biệt, vàng sánh, thơm mùi cốm, ngọt hậu. Họ đặt tên cho sản phẩm đó là chè chốt và gửi về hậu phương làm quà, chè chốt nổi tiếng từ đó. Sau này, đồng bào các dân tộc thiểu số trở về quê hương sinh sống, tiếp tục gìn giữ những gốc chè Shan tuyết cổ thụ.
Nhưng do người dân vẫn sản xuất chè cổ thụ theo hướng manh mún, thủ công, cho nên năng suất, sản lượng, giá trị không cao, thương hiệu chè chốt vì thế dần mai một. Sinh ra ở thôn Nà Toong, xã Thanh Thủy, anh Lý Đức Dân thường nghe kể về thương hiệu chè chốt được sản xuất từ chính những cây chè Shan tuyết cổ thụ quanh nhà.
Nhận thấy tiềm năng, giá trị của rừng chè cổ thụ, năm 2017, anh đứng ra vận động 13 hộ gia đình trong thôn thành lập Hợp tác xã Trồng và chế biến chè Thanh Thủy. “Mục tiêu thành lập hợp tác xã là để hình thành chuỗi liên kết trồng, chăm sóc, thu hái, tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao năng suất, sản lượng và giá trị chè Shan tuyết cổ thụ.
Cùng với đó xây dựng lại thương hiệu chè chốt đã nổi tiếng một thời nhưng đang dần mai một”, Giám đốc Lý Đức Dân chia sẻ. Những năm đầu, hợp tác xã gặp nhiều khó khăn vì thiếu kinh nghiệm quản trị, sản phẩm chưa có thương hiệu. Đến năm 2019, nhờ nguồn hỗ trợ từ chương trình khuyến công quốc gia, hợp tác xã kiện toàn lại bộ máy, hoàn thiện quy trình sản xuất và đặc biệt chú trọng xây dựng thương hiệu.
Cùng với đó đã đầu tư xây dựng nhà xưởng khang trang, mua sắm máy sao, máy sấy, máy vò và hệ thống hút chân không, bao bì, nhãn mác; hướng dẫn người dân thay phân hóa học bằng phân vi sinh, thu hái và sơ chế đúng kỹ thuật; đẩy mạnh quảng bá, giới thiệu sản phẩm chủ lực là Chè chốt 468.
Nhờ đó, chuỗi liên kết trồng và chế biến chè của hợp tác xã ngày một phát triển, thương hiệu Chè chốt 468 dần chiếm được thị trường tiêu thụ. Đến nay, vùng nguyên liệu chè Shan tuyết của hợp tác xã đã mở rộng lên hơn 170 ha; các xã viên nắm chắc quy trình kỹ thuật chăm sóc, thu hái chè theo tiêu chuẩn hữu cơ, cho năng suất, sản lượng cao hơn trước, sản phẩm chè búp tươi cung cấp cho hợp tác xã đạt tiêu chuẩn với giá bán ổn định từ 20.000 đến 25.000 đồng/kg.
Bà Hoàng Thị Chanh, thôn Nà Toong, xã Thanh Thủy cho biết: “Khi tham gia hợp tác xã, tôi đã nắm bắt được kỹ thuật chăm sóc, thu hái theo tiêu chuẩn hữu cơ, lại được hợp tác xã tiêu thụ sản phẩm cho nên đầu ra ổn định, thu nhập khá hơn so với tự làm chè thủ công như trước”.
Mỗi năm, hợp tác xã thu mua của các thành viên khoảng 10 tấn chè búp tươi. Có nguồn nguyên liệu chất lượng, hợp tác xã chế biến sản phẩm chè xanh chủ lực với thương hiệu Chè chốt 468, năm 2020 được chấm điểm sản phẩm OCOP 3 sao, bán ra thị trường có giá 400.000 đồng/kg, dòng cao cấp một tôm một lá có giá 2 triệu đồng/kg.
Đến nay, thu nhập bình quân của các hộ gia đình xã viên lên đến hàng trăm triệu đồng/ năm; hợp tác xã tạo việc làm thường xuyên cho 6 lao động và khoảng 20 lao động thời vụ. Từ khi hợp tác xã thành lập, nhiều cựu chiến binh lên thăm lại chiến trường xưa đã tìm đến trải nghiệm sản xuất chè như để tìm lại ký ức một thời thanh xuân gắn bó với mảnh đất biên cương.
Điều đó đã gợi mở cho Lý Đức Dân hướng đi mới, anh cho biết: “Trong những năm tới, hợp tác xã tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất để tiêu thụ hết sản lượng chè búp tươi cho xã viên và nhân dân nhằm phát huy hết tiềm năng của vùng chè Shan tuyết cổ thụ.
Kết hợp với đó, hợp tác xã mở mô hình du lịch cho cựu chiến binh, thế hệ trẻ trải nghiệm một ngày chế biến chè chốt. Đây sẽ là sản phẩm du lịch đặc thù, lan tỏa giá trị văn hóa vùng biên, tăng thu nhập cho người dân”. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thanh Thủy cho biết, mô hình liên kết trồng, chế biến chè của Hợp tác xã Trồng và chế biến chè Thanh Thủy đã phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống cho người dân vùng cao và từng bước khai thác được tiềm năng, giá trị của vùng chè Shan tuyết cổ thụ tại địa phương.
Chính quyền sẽ tiếp tục hỗ trợ và đồng hành trong việc mở rộng quy mô sản xuất, xây dựng thương hiệu, mô hình du lịch trải nghiệm, góp phần thúc đẩy sự phát triển của hợp tác xã. Với những thành tích và đóng góp nổi bật, anh Lý Đức Dân vừa được Trung ương Đoàn tuyên dương là một trong 36 gương thanh niên tiêu biểu, có uy tín và gương khởi nghiệp thành công vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2025.
