Sau chuyến đi mua sắm tại làng lụa Vạn Phúc, chị Nguyễn Minh Châu (ở phường Hồng Hà, Hà Nội) chia sẻ: “Lúc đầu, tôi rất hào hứng khi bước vào cửa hàng đầu tiên, nhưng sự hào hứng này bớt dần khi qua tiếp cửa hàng thứ hai, thứ ba. Nguyên nhân bởi hầu hết các cửa hàng đều trưng bày, giới thiệu các sản phẩm giống nhau, không có nhiều sự khác biệt”. Đây cũng là cảm nhận chung của nhiều người khi đến tìm mua các sản phẩm làng nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống trên địa bàn. Không khó để nhận thấy, tại một khu vực làng nghề, các cửa hàng, cơ sở sản xuất hầu hết đều trưng bày, giới thiệu những sản phẩm na ná nhau.
Họa sĩ, chuyên gia thủ công mỹ nghệ Vũ Hy Thiều nhận định, điểm yếu chung của các làng nghề thủ công mỹ nghệ hiện nay là thiếu đổi mới trong thẩm mỹ và ý tưởng thiết kế. Nhiều sản phẩm chỉ thay đổi phần trang trí, giữ nguyên hình dáng truyền thống, dẫn đến giá trị sáng tạo chưa được phát huy. Một số nghệ nhân còn chạy theo xu hướng cầu kỳ, tạo hình nặng nề, thiếu tính ứng dụng. Đáng chú ý, không ít nghệ nhân tuy có tay nghề cao, nhưng lại thiếu định hướng sáng tạo, dẫn đến lãng phí công sức và kỹ thuật. “Đây là điểm cần khắc phục để nghệ nhân phát huy đúng thế mạnh, tạo ra sản phẩm có giá trị, đáp ứng nhu cầu thị trường hiện đại”, ông Vũ Hy Thiều nhấn mạnh.
Nhằm khuyến khích các tổ chức, cá nhân phát huy những ý tưởng sáng tạo trong thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ, mới đây, Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội đã phát động cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ năm 2025 với chủ đề “Nâng tầm sáng tạo - lan tỏa tinh hoa - vươn mình hội nhập”, giao Sở Công thương Hà Nội triển khai thực hiện. Cuộc thi nhằm tập hợp trí tuệ, ý kiến đóng góp của một số chuyên gia thủ công mỹ nghệ trong và ngoài nước để tạo ra những sản phẩm có thiết kế mới, sáng tạo, có giá trị kinh tế, kỹ thuật, mỹ thuật cao, phù hợp thị hiếu khách hàng. Cuộc thi chia sản phẩm dự thi theo sáu nhóm, gồm: Gốm sứ; sơn mài; mây, tre, giang đan, guột tế; khảm trai, gỗ, sừng mỹ nghệ; thêu, lụa tơ tằm; đồng, đá và các sản phẩm thủ công khác.
Ban tổ chức sẽ mời các chuyên gia đầu ngành tham gia tư vấn, góp ý trực tiếp cho các sản phẩm tham dự; đồng thời, tổ chức sáu buổi định hướng thiết kế theo nhóm sản phẩm trên địa bàn thành phố. Các sản phẩm xuất sắc nhất sẽ được trao giải và trưng bày tại khu trưng bày đặc biệt của Hội chợ quà tặng hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội vào tháng 10/2025. Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Nguyễn Ánh Dương cho biết, thông qua cuộc thi, ban tổ chức kỳ vọng sẽ thu hút 300-350 mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ có thiết kế mới nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường. Cuộc thi được tổ chức hằng năm đã góp phần giúp các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ trên địa bàn thành phố tái cơ cấu ngành hàng, sản phẩm, đẩy mạnh phát triển mẫu mã sản phẩm mới phục vụ nhu cầu thị trường trong nước và tăng khả năng xuất khẩu. Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề truyền thống đã được công nhận. Theo lãnh đạo Sở Công thương Hà Nội, ngành thủ công mỹ nghệ hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như sự cạnh tranh gay gắt của thị trường quốc tế, yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và mẫu mã sản phẩm, bài toán nhân lực kế cận, sự thay đổi thị hiếu tiêu dùng trong thời đại số hóa...
Do đó, để phát triển bền vững ngành thủ công mỹ nghệ, cần tập trung hơn nữa vào đổi mới, sáng tạo mẫu mã, thiết kế sản phẩm, bảo đảm vừa gìn giữ được những bản sắc văn hóa hồn cốt của quê hương, đất nước, vừa có bước cải tiến phù hợp xu thế hiện đại và hội nhập. Cần tăng cường vai trò của các nghệ nhân, thợ giỏi trong việc truyền nghề, đào tạo thế hệ kế cận; có chính sách ưu tiên, hỗ trợ để giữ chân người trẻ với nghề truyền thống. Bên cạnh đó, thành phố tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất cải tiến công nghệ, đổi mới mẫu mã bằng nhiều giải pháp như đào tạo nghề, truyền nghề, tập huấn, thi thiết kế…, xây dựng thương hiệu và phát triển hệ thống phân phối hiện đại trên cả nền tảng số và thị trường quốc tế.
