Hình thành khung chính sách phát triển ngành đường sắt

Theo đánh giá của các chuyên gia, Luật Đường sắt số 06/2017/QH14 (Luật Đường sắt năm 2017) về cơ bản có nhiều quy định phù hợp thực tế, tạo chuyển biến tích cực cho hoạt động đường sắt.
Tàu khách Thống Nhất bắc-nam của ngành đường sắt Việt Nam.
Tàu khách Thống Nhất bắc-nam của ngành đường sắt Việt Nam.

Đây là khung pháp lý quan trọng cho quản lý, đầu tư, khai thác kết cấu hạ tầng và kinh doanh vận tải đường sắt theo hướng phân định rõ giữa quản lý nhà nước với kinh doanh, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.

Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện, thực tiễn đã nảy sinh nhiều vấn đề mới, đòi hỏi cơ quan chức năng rà soát, nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung các quy định trong Luật Đường sắt năm 2017, hình thành khung chính sách chặt chẽ, tạo môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư phát triển giao thông vận tải đường sắt.

Chưa được ưu tiên đầu tư

Thực trạng kết cấu hạ tầng đường sắt của Việt Nam còn lạc hậu, chưa đồng bộ, tốc độ chạy tàu thấp, năng lực thông qua hạn chế, nhiều đường ngang đồng mức tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông; chưa có sự kết nối đồng bộ với các phương thức vận tải khác cũng như thiếu kết nối cảng cạn, nhà máy, khu công nghiệp.

Chính vì vậy, khi Luật Đường sắt năm 2017 ra đời, đã có những quy định về ưu tiên tập trung nguồn lực để đầu tư, phát triển, nâng cấp, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và ưu tiên phân bổ nguồn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn cũng như hằng năm với tỷ lệ thích đáng để bảo đảm phát triển đường sắt theo quy hoạch.

Tuy nhiên, theo Phó Cục trưởng phụ trách Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ Giao thông vận tải) Trần Thiện Cảnh, thực tế việc bố trí kinh phí đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng đường sắt chưa đáp ứng được nhu cầu.

Cụ thể, giai đoạn 2016-2020, nguồn vốn đầu tư cho phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt được bố trí qua Bộ Giao thông vận tải là 18.657 tỷ đồng, chỉ đạt 8,19% so nhu cầu.

Đến năm 2030, nhu cầu vốn theo quy hoạch tiếp tục cần khoảng 240 nghìn tỷ đồng, nhưng đến nay ngân sách nhà nước mới bố trí cho giai đoạn 2021-2025 được 14.025 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ 5,8% so nhu cầu.

Mặt khác, các cơ chế ưu đãi để huy động vốn dù đã được luật hóa (Điều 6 Luật Đường sắt năm 2017) nhưng không triển khai được khiến nguồn vốn doanh nghiệp và xã hội hóa cũng rất hạn chế. Từ khi Luật Đường sắt năm 2017 đi vào thực thi đến nay vẫn chưa có 1km đường sắt quốc gia nào được xây dựng thêm.

Tương tự, nguồn tài chính cho quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt được bố trí từ nguồn chi thường xuyên ngân sách nhà nước dù vẫn tăng đều qua các năm, nhưng hiện chỉ đạt 40% tổng kinh phí tính đủ định mức.

Bên cạnh đó, Luật Đường sắt năm 2017 cũng có quy định khuyến khích, hỗ trợ, tạo điều kiện và bảo vệ lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư kinh doanh đường sắt; cho vay ưu đãi đối với đầu tư mua sắm phương tiện giao thông đường sắt; miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, phụ tùng, thiết bị thay thế.

Thế nhưng, việc quy định cụ thể lại được điều chỉnh bằng các luật khác chưa có quy định hoặc có nhưng mâu thuẫn với Luật Đường sắt. Trong 5 năm qua, các doanh nghiệp kinh doanh vận tải đường sắt đã rất nỗ lực vay vốn đầu tư gần 2.000 tỷ đồng để nâng cấp, đóng mới toa xe, nhập khẩu phụ tùng thay thế, cải thiện chất lượng dịch vụ vận chuyển, nhưng thực tế các doanh nghiệp này cũng chưa được hưởng những chính sách ưu đãi theo quy định của Luật.

“Rõ ràng là tư duy, nhận thức về vai trò, ưu thế, sự cần thiết ưu tiên đầu tư đối với phương thức vận tải đường sắt chưa đầy đủ. Chúng ta đang thiếu cơ chế, chính sách mang tính đột phá để huy động nguồn lực cho phát triển, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt, nhất là đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao”, ông Trần Thiện Cảnh nhấn mạnh.

Bổ sung cơ chế ưu đãi

Đường sắt với những đặc tính ưu việt về năng lực vận tải, hiệu quả kinh tế, đóng vai trò xương sống trong hệ thống giao thông vận tải quốc gia.

Nhưng thực tế, khối lượng vận tải hàng hóa và hành khách qua đường sắt lại liên tục giảm trong nhiều năm gần đây. Hoạt động quản lý, khai thác hạ tầng đường sắt đang thiếu hiệu quả và chúng ta cũng chưa tạo lập được thị trường cạnh tranh để thu hút tư nhân tham gia đầu tư đường sắt.

Nguyên Cục trưởng Đường sắt Việt Nam, Vũ Quang Khôi nhận định: Sự không đồng bộ giữa các quy định của luật đã làm chậm nhịp, không thu hút được các thành phần kinh tế tham gia đầu tư đường sắt.

Vì vậy, cần sửa đổi, bổ sung Luật Đường sắt theo hướng phân thêm quyền cho UBND cấp tỉnh tổ chức đầu tư xây dựng, quản lý, bảo trì, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt nhằm tìm kiếm cơ hội, khả năng huy động vốn từ các địa phương; bổ sung cơ chế ưu đãi các mô hình phát triển đô thị theo định hướng kết nối giao thông (TOD - Transit Orient Development) để tạo sức hút đối với nhiều thành phần kinh tế tham gia các dự án đầu tư phát triển đường sắt.

Kinh nghiệm một số nước trên thế giới như Trung Quốc, Nhật Bản đã chứng minh các dự án TOD mang lại nhiều lợi ích như giảm gánh nặng ngân sách khi đầu tư ga đường sắt do có nguồn thu từ phát triển đô thị hay giúp mở rộng phát triển đô thị từ một sang nhiều trung tâm,...

Ủng hộ các đề xuất nêu trên, Bộ trưởng Giao thông vận tải, Nguyễn Văn Thắng cũng cho rằng việc sửa đổi Luật Đường sắt cần bổ sung một số quy định về chính sách, ưu đãi, hỗ trợ cho phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt, vận tải đường sắt và công nghiệp đường sắt.

Trong đó, về phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt cần xây dựng mới các quy định về mô hình TOD; phân quyền thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng, quản lý, bảo trì, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, đường sắt vùng,...

Về công nghiệp đường sắt, cơ quan chức năng cần quy định các chính sách hỗ trợ vốn đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới công nghệ, phát triển các sản phẩm cơ khí đường sắt; xây dựng cơ chế đặt hàng cho một số tập đoàn, doanh nghiệp trong nước có quy mô lớn, có đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ có tính chiến lược, dẫn dắt quá trình hiện đại hóa của ngành; đồng thời, đẩy mạnh nội địa hóa, liên doanh, liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài khi đầu tư phát triển đường sắt.

Về đường sắt tốc độ cao, cần bổ sung các quy định cụ thể về công tác đầu tư, xây dựng, quản lý, bảo trì, vận hành, khai thác; quy định quy trình phối hợp trong quy hoạch, tiêu chuẩn xây dựng cũng như có cơ chế, chính sách bảo đảm nguồn lực tài chính và thu hút, khuyến khích các chủ thể tham gia đầu tư xây dựng, phát triển kinh doanh trong lĩnh vực này.

“Tuy nhiên, liên quan đến nguồn lực đầu tư đường sắt thì nguồn vốn ngân sách nhà nước và ODA vẫn là chủ đạo. Các nguồn vốn khác như xã hội hóa, khai thác quỹ đất quanh ga, khai thác mô hình TOD chỉ là nguồn lực bổ sung”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.

Có thể bạn quan tâm

Tin nổi bật ngày 25/6: Khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII; Quyết tâm tìm kiếm, quy tập 3.000 hài cốt liệt sĩ trong năm 2026

Tin nổi bật ngày 25/6: Khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII; Quyết tâm tìm kiếm, quy tập 3.000 hài cốt liệt sĩ trong năm 2026

Khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII; phiên họp chuyên đề về công tác chuyển đổi số trong hệ thống chính trị; quyết tâm tìm kiếm, quy tập 3.000 hài cốt liệt sĩ trong năm 2026; triển khai cấp bách các biện pháp phòng và chữa cháy rừng... là một số tin tức nổi bật trong ngày 25/6.

Nhiều khu "đất vàng" đang được sử dụng chưa đúng mục đích tại Đà Nẵng.

[Video] Đà Nẵng: Không thể để “đất vàng” ngủ quên

Giữa trung tâm thành phố Đà Nẵng, không khó để bắt gặp những khu đất được quây tôn kín mít, sử dụng với mục đích không phù hợp. Trong bối cảnh thành phố đang nỗ lực khơi thông các nguồn lực phát triển, thực trạng này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về những giải pháp quản lý và khai thác hiệu quả.

[Infographic] Ba dự án nhà ở cho thuê vừa khởi công tại Hà Nội

[Infographic] Ba dự án nhà ở cho thuê vừa khởi công tại Hà Nội

Thành phố Hà Nội, ngày 22/6, đã khởi công 3 dự án nhà ở cho thuê, với tổng quy mô hơn 8.000 căn hộ, tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 30.000 tỷ đồng. Trong đó, 2 dự án sử dụng nguồn lực công để tạo lập quỹ nhà ở cho thuê phục vụ nhu cầu của người dân; 1 dự án do doanh nghiệp chủ động đề xuất đầu tư với quy mô lớn.

Người dân khám, chữa bệnh tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, tỉnh Thái Nguyên

Thái Nguyên tăng cường bảo đảm an sinh xã hội

Để bảo đảm tính thống nhất, phù hợp với quy định của pháp luật và tình hình thực tiễn của tỉnh Thái Nguyên (sau sáp nhập), Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Nghị quyết quy định mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho một số đối tượng trên địa bàn. 

Các doanh nghiệp xây dựng tại Điện Biên không chỉ phải chi trả giá nhân công cao hơn giá công bố mà còn áp dụng chế độ thưởng ca, thưởng kíp để giữ chân người lao động.

Gỡ khó cho doanh nghiệp xây dựng khi đơn giá nhân công được công bố thấp

Điện Biên đang triển khai nhiều dự án xây dựng trọng điểm, trong đó có các dự án xây dựng trường nội trú liên cấp khiến nhu cầu lao động tại Điện Biên khan hiếm. Cộng với thực trạng đơn giá nhân công được cơ quan quản lý công bố quá thấp đã và đang khiến các doanh nghiệp xây dựng tại Điện Biên lâm cảnh "khó chồng khó"...

Điểm du lịch Đại An, xã Phú Ninh, thành phố Đà Nẵng đang trở thành điểm du lịch cộng đồng được người dân và du khách ưa thích.

Đà Nẵng: Du lịch cộng đồng Đại An làm thay đổi diện mạo nông thôn

Tận dụng cánh đồng Cổ Cò ở thôn Đại An có diện tích đất sản xuất lúa không đạt hiệu quả năng suất, nhưng có lợi thế nằm sát khu vực dọc kênh chính của hồ Phú Ninh, xã Phú Ninh, thành phố Đà Nẵng đã vận động nhân dân chuyển đổi phương thức canh tác qua mô hình trồng sen trên chân đất lúa kém hiệu quả phục vụ du lịch cộng đồng.

Đống đất trước nhà dân ở khóm Sơn Đông, phường Thanh Đức, tỉnh Vĩnh Long.

Vĩnh Long cần đẩy nhanh tiến độ các công trình giao thông

Thời gian qua, lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long đã ban hành nhiều văn bản, tổ chức hàng loạt cuộc họp khẩn nhằm đôn đốc, tháo gỡ những “nút thắt” trong công tác giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, tiến độ triển khai nhiều dự án hạ tầng, giao thông tại các địa phương cơ sở vẫn rất trì trệ.

[Video] Áp lực tiền lương khiến lao động ngại kết hôn, hoãn sinh con

[Video] Áp lực tiền lương khiến lao động ngại kết hôn, hoãn sinh con

Hơn một nửa lao động độc thân tham gia khảo sát chưa muốn kết hôn vì thu nhập thấp, trong khi 73% người đã lập gia đình cho biết tiền lương ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con.Kết quả được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam công bố tại kỳ đàm phán lương tối thiểu năm 2027 của Hội đồng Tiền lương quốc gia. 

Một chiếc trong bộ sưu tập xe hơi hàng chục tỷ đồng của Dương.

Những "tỷ phú miền rừng"bước ra từ thế giới ảo

Bí thư Đảng ủy xã Lâm Bình (tỉnh Tuyên Quang), đồng chí Tô Viết Hiệp, vốn là Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Na Hang, nghe nhà báo muốn ghé thăm các làng YouTuber trong mây mù thì tỏ ra rất hào hứng. Anh bảo, là khu vực có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, vậy mà, năm 2024, xã đạt doanh thu 41,5 tỷ đồng.

HueWaco triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cấp nước an toàn, ổn định cho người dân tại các khu vực chịu áp lực thiếu nguồn nước.

Huế triển khai nhiều giải pháp đáp ứng nhu cầu nước sạch mùa nắng nóng

Trước dự báo mùa hè năm 2026 xuất hiện nhiều đợt nắng nóng gay gắt, kéo dài với nhiệt độ có nơi vượt 40 độ C, Công ty Cổ phần Cấp nước Huế (HueWACO) đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cấp nước an toàn, ổn định cho người dân, đặc biệt tại các khu vực chịu áp lực thiếu nguồn nước.