Trong bối cảnh đó, tỉnh Khánh Hòa đang có chuyển động đáng chú ý: Từ thói quen “tiết kiệm điện” mang tính bị động sang tư duy “chủ động tạo nguồn” thông qua điện mặt trời mái nhà, một giải pháp vừa mang tính thời sự, vừa có ý nghĩa lâu dài trong chiến lược phát triển năng lượng bền vững.
Tại khu vực phía nam của tỉnh, Công ty Điện lực Khánh Hòa đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm giảm áp lực cung ứng điện trong mùa nắng nóng. Trong đó, điện mặt trời mái nhà nổi lên như một hướng đi hiệu quả, đem lại lợi ích song hành cho cả ngành điện lẫn người sử dụng.
Những ngày này, vào buổi trưa, thời điểm phụ tải thường đạt đỉnh, không khó để bắt gặp các hệ thống pin mặt trời lấp lánh trên mái nhà dân, cơ sở sản xuất hay các hộ kinh doanh. Chủ một cơ sở sản xuất nước đá cây tại phường Phan Rang chia sẻ, sau khi đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà, chi phí điện sản xuất giảm rõ rệt. Nguồn điện phát ra vào ban ngày gần như đáp ứng toàn bộ nhu cầu vận hành hệ thống sản xuất, làm mát đến thiết bị.
Không chỉ dừng lại ở khu vực đô thị, mô hình này đang dần lan tỏa đến các địa bàn miền núi, giúp nhiều hộ gia đình giảm phụ thuộc vào điện lưới trong giờ cao điểm, đồng thời ổn định chi phí sinh hoạt về lâu dài. Đây là minh chứng rõ nét cho khả năng thích ứng linh hoạt của người dân trước áp lực năng lượng ngày càng gia tăng.
Số liệu từ ngành điện cho thấy, đến hết tháng 3/2026, toàn tỉnh đã có 3.637 hệ thống điện mặt trời mái nhà ký hợp đồng mua bán điện, với tổng công suất hơn 393MWp; sản lượng điện trong ba tháng đạt hơn 151 triệu kWh. Đáng chú ý, phần lớn sản lượng điện được phát vào ban ngày, trùng với thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng cao, góp phần giảm tải đáng kể cho hệ thống điện, cho thấy hiệu quả thực chất khi mô hình được triển khai đúng nhu cầu sử dụng tại chỗ.
Điểm đáng ghi nhận là sự chuyển biến trong cách làm của ngành điện. Nếu như trước đây, thủ tục và yêu cầu kỹ thuật lắp đặt điện mặt trời mái nhà còn một số vướng mắc nhất định, thì nay quy trình đã được đơn giản hóa theo hướng “gần dân, sát thực tế”. Công ty Điện lực Khánh Hòa không chỉ thực hiện vai trò quản lý, mà còn chủ động hỗ trợ khách hàng từ khâu tư vấn, hoàn thiện hồ sơ đến kiểm tra điều kiện đấu nối, hướng dẫn vận hành đúng quy định. Cách tiếp cận này đã góp phần tháo gỡ rào cản tâm lý, tạo niềm tin cho người dân khi quyết định đầu tư.
Song song đó, công tác điều hành hệ thống điện cũng được điều chỉnh linh hoạt hơn trong mùa cao điểm. Thông qua theo dõi phụ tải theo từng khu vực, ngành điện kịp thời nhận diện nguy cơ quá tải để có phương án phân bổ nguồn điện hợp lý. Với khối khách hàng sản xuất, việc khuyến khích dịch chuyển thời gian sử dụng điện sang giờ thấp điểm được triển khai trên tinh thần đồng hành, chia sẻ lợi ích.
Đặc biệt, việc ứng dụng phân tích dữ liệu tiêu thụ điện đang mở ra cách tiếp cận mới trong quản lý và tư vấn sử dụng điện. Thay vì khuyến nghị chung, các giải pháp được “cá thể hóa” theo từng nhóm khách hàng, góp phần điều chỉnh thói quen sử dụng điện theo hướng tiết kiệm, hiệu quả hơn. Những khuyến nghị tưởng chừng đơn giản như cài đặt điều hòa ở mức 26-27độC hay hạn chế sử dụng đồng thời thiết bị công suất lớn, nếu được duy trì thường xuyên, sẽ tạo ra tác động đáng kể trong việc giảm áp lực hệ thống.
Theo lãnh đạo Công ty Điện lực Khánh Hòa, việc phát triển điện mặt trời mái nhà gắn với sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả là hướng đi tất yếu. Khi khách hàng chủ động được một phần nguồn điện, không chỉ giảm chi phí mà còn góp phần cùng ngành điện bảo đảm cung ứng ổn định.
Thực tiễn tại Khánh Hòa cho thấy, điện mặt trời mái nhà không còn dừng ở mức khuyến khích mà đã trở thành lựa chọn thiết thực trong mùa nắng nóng. Khi người dân chuyển từ “người tiêu dùng” sang “người sản xuất năng lượng”, còn ngành điện từ vai trò quản lý sang đồng hành, bài toán cung ứng điện được giải quyết theo hướng căn cơ hơn.
Đáng chú ý, Chỉ thị số 10 ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, đặt ra mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ hằng năm và từ 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng, đồng thời định hướng phát triển nguồn điện tại chỗ theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là định hướng dài hạn, nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững.
Trong dòng chảy đó, những mái nhà “biết phát điện” ở Khánh Hòa đang góp phần tạo nên một diện mạo năng lượng mới, chủ động hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.
