Hạt Kiểm lâm khu vực 5 được giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ hơn 78.000 ha rừng thuộc các xã Nà Hang, Hồng Thái, Yên Hoa, Côn Lôn, Thượng Nông; trong đó, có hơn 42.000 ha rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, còn lại là rừng sản xuất và rừng tự nhiên.
Đây là khu vực rừng có hệ sinh thái đa dạng, nhiều loài động vật, thực vật quý hiếm như đinh, nghiến, thông đỏ, hoàng đàn, voọc mũi hếch, cu li. Diện tích rừng rộng lớn, chủ yếu là rừng nguyên sinh, lại bị chia cắt bởi nhiều khe suối, lòng hồ thủy điện nên công tác quản lý, bảo vệ rừng gặp không ít khó khăn.
Ông Khổng Văn Quang, Hạt trưởng Kiểm lâm khu vực 5 cho biết: “Để quản lý hiệu quả diện tích rừng rộng lớn, chúng tôi đã thành lập 6 tổ địa bàn, bố trí tại các khu vực trọng điểm. Mỗi tổ tiếp tục được chia thành nhiều chốt nhỏ, mỗi chốt chỉ từ một đến hai cán bộ phối hợp cùng cán bộ Ban Quản lý rừng đặc dụng Nà Hang bám địa bàn thường xuyên”.
Hầu hết các tổ, chốt bảo vệ rừng nằm sâu trong rừng hay lênh đênh trên lòng hồ thủy điện, cách xa khu dân cư nên điều kiện sinh hoạt thiếu thốn. Nơi làm việc cũng là nơi sinh hoạt của cán bộ kiểm lâm trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần liên tiếp. Tuy nhiên, các tổ, chốt vẫn duy trì tuần tra thường xuyên, kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi xâm hại rừng.
Tại tổ bảo vệ rừng khu vực lòng hồ thủy điện Tuyên Quang, những cán bộ kiểm lâm phải làm nhiệm vụ trên lòng hồ, quanh năm gắn bó với sóng nước. Tổ phụ trách khu vực ven sông Gâm, sông Năng với chiều dài khoảng 50 km. Ngoài kiểm soát vận chuyển lâm sản bằng đường thủy, tổ còn trực tiếp tuần tra 34 tuyến rừng ven lòng hồ, diện tích khoảng 8.000 ha. Mỗi ngày, cán bộ kiểm lâm di chuyển bằng thuyền dọc theo lòng hồ, đến những vị trí trọng điểm sẽ đi bộ theo các tuyến tuần tra để kiểm tra hiện trạng rừng. Các khu vực rừng ven hồ không có đường bộ, việc tiếp cận hoàn toàn phụ thuộc vào đường thủy.
Ông Dương Văn Cường, cán bộ tổ bảo vệ rừng khu vực lòng hồ thủy điện Tuyên Quang cho biết, điều kiện làm việc của anh em trong tổ có nhiều đặc thù. Vào những ngày mưa bão, gió trên lòng hồ thổi mạnh, sóng đánh liên tục khiến việc tuần tra và sinh hoạt gặp nhiều khó khăn, nguy hiểm. Nhiều khu vực ven hồ không có sóng điện thoại, không có dân cư; khi xảy ra sự cố hoặc phát hiện vụ việc đột xuất, việc liên lạc hỗ trợ gặp không ít trở ngại. Trong khi đó, phương tiện tuần tra hiện nay chủ yếu vẫn là thuyền máy, khả năng cơ động còn hạn chế, nhất là trong điều kiện thời tiết xấu.
Dù còn nhiều khó khăn, lực lượng kiểm lâm vẫn kiên trì bám địa bàn. Các tổ, chốt bảo vệ rừng đã góp phần ngăn chặn hiệu quả tình trạng vận chuyển, mua bán, chặt phá lâm sản trái phép, bảo vệ những cánh rừng ven hồ với nhiều loại gỗ quý hiếm. Năm 2025, lực lượng chức năng đã tổ chức hơn 2.000 lượt tuần tra, kiểm tra, phát hiện 16 vụ vi phạm lâm luật, giảm 50% so với năm trước.
Để thực hiện tốt công tác bảo vệ rừng, lực lượng chức năng còn dựa vào cộng đồng. Tại 114 thôn, bản thuộc 5 xã có rừng đều thành lập các tổ bảo vệ rừng với hơn 800 người dân tham gia. Đây là lực lượng hỗ trợ đắc lực cho kiểm lâm trong việc phát hiện sớm các hành vi vi phạm, cung cấp thông tin từ cơ sở và tham gia tuần tra bảo vệ rừng. “Người dân chính là lực lượng gần rừng nhất, hiểu rõ địa bàn nhất. Khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa kiểm lâm và cộng đồng, hiệu quả bảo vệ rừng được nâng lên rõ rệt”, ông Khổng Văn Quang, Hạt trưởng Kiểm lâm khu vực 5 cho biết.
Bên cạnh đó, các địa phương triển khai nhiều chính sách lâm nghiệp nhằm tạo sinh kế cho người dân. Khi người dân được hưởng lợi từ rừng thì sẽ có trách nhiệm hơn trong bảo vệ rừng.
Thôn Bản Bung, xã Nà Hang là một điển hình. Nằm giữa vùng rừng đặc dụng với cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, những năm gần đây, người dân trong thôn đã phát triển du lịch cộng đồng dựa trên các giá trị từ rừng. Du khách đến đây nghỉ tại các homestay, trải nghiệm những tuyến đi bộ xuyên rừng để khám phá hệ sinh thái rừng. Hiện trong thôn có 2 hộ làm homestay và khoảng 20 hộ tham gia cung cấp các dịch vụ phục vụ khách du lịch.
Ông Triệu Thế Hải, nguyên Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Bản Bung cho biết: Người dân nơi đây luôn ý thức rằng muốn có nước cho sản xuất và sinh hoạt thì phải giữ rừng. Ngày nay, rừng còn mang lại nguồn thu từ du lịch nên trách nhiệm bảo vệ rừng càng được nâng cao.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng kiểm lâm và cộng đồng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng đã góp phần quan trọng gìn giữ những cánh rừng nguyên sinh nơi đầu nguồn sông Gâm, sông Năng.
