Tại Việt Nam, thách thức từ lao kháng thuốc và định kiến xã hội vẫn đang là rào cản ngăn người bệnh điều trị bệnh lao tại cộng đồng. Để có thể đạt mục tiêu cơ bản chấm dứt dịch bệnh lao vào năm 2030, ngành y tế cần tăng cường khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh lao, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị, nhất là giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Mặc dù, bệnh lao có thể phòng ngừa được, nhưng trên thế giới mỗi ngày vẫn có hơn 4.100 người chết và gần 30.000 người mắc bệnh này. Hiện bệnh lao vẫn là nguyên nhân gây chết người hàng đầu trong các bệnh truyền nhiễm. Căn bệnh này còn đáng sợ hơn khi dễ dàng lây lan ra cộng đồng, nếu bệnh nhân không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Với 70% số người mắc bệnh lao ở độ tuổi lao động, các gia đình đối mặt những chi phí thảm họa-nghĩa là chi phí cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh lao vượt quá 20% thu nhập hằng năm của cả hộ gia đình. Chi phí gián tiếp lớn nhất của bệnh lao đối với bệnh nhân là thu nhập bị mất do tình trạng bệnh quá nặng không thể làm việc được. Vì vậy, lao thật sự là một vấn đề ảnh hưởng đến kinh tế không chỉ từng người bệnh, gia đình người bệnh, mà còn ảnh hưởng đến cả sự phát triển kinh tế-xã hội của các quốc gia trên thế giới.
Báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới từ năm 2021 cho thấy: Mặc dù, đã đạt được một số thành tựu đáng kể trong hoạt động phòng, chống lao thời gian qua; tuy nhiên bệnh lao vẫn đang tiếp tục là một trong các vấn đề sức khỏe cộng đồng chính trên toàn cầu. Đặc biệt, đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng rất lớn đến các thành tựu trong chiến lược chấm dứt bệnh lao vào năm 2030...
Mặc dù y học đã có nhiều tiến bộ trong phát hiện và điều trị bệnh; tuy nhiên bệnh lao vẫn là “kẻ sát nhân thầm lặng”, nhất là thách thức từ lao kháng thuốc, hệ lụy hậu đại dịch Covid-19 và định kiến xã hội... vẫn là các rào cản lớn trong điều trị lao ở Việt Nam.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bình Hòa, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương (Bộ Y tế), Phó Trưởng ban điều hành Chương trình Chống lao quốc gia
Tại Việt Nam, trung bình mỗi năm, ghi nhận khoảng 184.000 ca mắc lao mới và 12.000 ca tử vong do lao. Hiện nay, cả nước duy trì tỷ lệ khỏi bệnh là hơn 90% số trường hợp lao mới phát hiện và hơn 70% số bệnh nhân lao đa kháng thuốc sử dụng phác đồ dài hạn và hơn 80% số bệnh nhân đa kháng thuốc sử dụng phác đồ ngắn hạn.
Theo đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam xếp thứ 10 trong 30 nước có gánh nặng bệnh nhân cao và xếp thứ 11 trong số 30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng đa thuốc cao nhất trên toàn cầu. Đáng lo ngại, bệnh lao kháng thuốc thường phát sinh thông qua lựa chọn các chủng vi khuẩn đột biến do không tuân thủ điều trị tốt. Chủng vi khuẩn kháng thuốc này lây cho người khác. Do đó, đã phát hiện những người nhiễm chủng kháng thuốc ngay từ lần đầu mắc lao.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bình Hòa, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương (Bộ Y tế), Phó Trưởng ban điều hành Chương trình Chống lao quốc gia cho biết: Mặc dù y học đã có nhiều tiến bộ trong phát hiện và điều trị bệnh; tuy nhiên bệnh lao vẫn là “kẻ sát nhân thầm lặng”, nhất là thách thức từ lao kháng thuốc, hệ lụy hậu đại dịch Covid-19 và định kiến xã hội... vẫn là các rào cản lớn trong điều trị lao ở Việt Nam.
Trong khi đó, công tác phòng, chống lao vẫn còn một số khó khăn như: Tỷ lệ bệnh nhân lao được phát hiện chủ động trong nhóm nguy cơ cao chưa đạt kế hoạch đề ra; tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lao phổi có bằng chứng vi khuẩn học vẫn thấp hơn chỉ tiêu mong muốn; nguồn lực tài chính, đặc biệt từ ngân sách quốc tế đang có xu hướng giảm dần; việc bảo đảm thuốc, thiết bị, vật tư y tế còn gặp khó khăn do thủ tục phức tạp, kéo dài, ảnh hưởng đến hoạt động phát hiện và điều trị căn bệnh này.
Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, trong đó nêu rõ: Chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời; tập trung xây dựng, hoàn thiện, nâng cao năng lực y tế dự phòng, hệ thống y tế cơ sở bảo đảm phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở, sẵn sàng ứng phó với các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng… Đây là giải pháp mang tính đột phá.
Các địa phương cần tổ chức lại mạng lưới phòng, chống lao theo hướng thông suốt, rõ đầu mối, rõ trách nhiệm; bảo đảm toàn bộ quy trình từ phát hiện-chẩn đoán-điều trị-theo dõi không bị đứt gãy; tăng cường quản lý người bệnh, hạn chế tình trạng bỏ điều trị khiến làm gia tăng lây nhiễm và kháng thuốc.
Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn
Đáng chú ý, từ năm 2026, mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, Chương trình Chống lao quốc gia đã đề xuất trong đó có nội dung sàng lọc bệnh lao. Điều này đặc biệt quan trọng bởi gần 40% số người bệnh lao không có triệu chứng, nếu không chủ động sàng lọc sẽ không thể phát hiện được bệnh. Vì vậy, các cơ sở y tế trên cả nước cần thực hiện tốt lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho người dân; lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh hô hấp khác (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, ung thư phổi...) trong các đợt khám định kỳ.
Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn cho rằng, các địa phương cần tổ chức lại mạng lưới phòng, chống lao theo hướng thông suốt, rõ đầu mối, rõ trách nhiệm; bảo đảm toàn bộ quy trình từ phát hiện-chẩn đoán-điều trị-theo dõi không bị đứt gãy; tăng cường quản lý người bệnh, hạn chế tình trạng bỏ điều trị khiến làm gia tăng lây nhiễm và kháng thuốc; tiếp tục đẩy mạnh sàng lọc chủ động tại cộng đồng, tập trung vào các nhóm nguy cơ cao như người nhiễm HIV, người mắc đái tháo đường, người cao tuổi… Hoạt động sàng lọc cần được gắn chặt với khám, chữa bệnh thường quy và khám sức khỏe định kỳ, qua đó tận dụng tối đa cơ hội phát hiện sớm.
Việc chỉ dựa vào hệ thống chuyên khoa lao là không đủ, mà phải huy động sự tham gia của toàn bộ hệ thống y tế, trong đó mở rộng sự tham gia của y tế tư nhân, bởi phòng, chống lao không thể là nhiệm vụ riêng của một vài đơn vị hay một chương trình chuyên ngành, mà phải là trách nhiệm chung của toàn ngành y tế và cả hệ thống chính trị tham gia hoạt động này, để hướng tới có thể đạt mục tiêu cơ bản chấm dứt dịch bệnh lao vào năm 2030.
![[Video] Bộ Y tế thông tin về chủng virus Hanta đang được WHO cảnh báo](https://cdn.nhandan.vn/images/96664fff867a18844cf7965e4e1c1178be5f20f8b4c6a554e537498c51dddf348d70147dcf45c6081c846b0bd8b297ebc2524094f5900fc14aef59d60cf4f975/dung00-37-00-09still011.jpg.avif)
![[Video] Người dân sắp được khám sức khỏe định kỳ miễn phí khoảng 350.000 đồng/lượt](https://cdn.nhandan.vn/images/96664fff867a18844cf7965e4e1c1178be5f20f8b4c6a554e537498c51dddf34bbc7a663bf5b767c8d4df737454db97b2db68c093f46419b8a9fcd97951cdac2/dung00-34-04-17still009.jpg.avif)
![[Video] Đề xuất chi 1.150 tỉ để vận hành bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức cơ sở 2](https://cdn.nhandan.vn/images/96664fff867a18844cf7965e4e1c1178be5f20f8b4c6a554e537498c51dddf34ee6d2a82940651ff836c8ca379f2469c20a0c1fb8180e1bf007434f711d3f7a4/dung00-25-58-05still008.jpg.avif)
