Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất quyết định đà bứt phá trong lĩnh vực này lại nằm ở chất lượng nguồn nhân lực - nơi lực lượng lao động trụ cột của tỉnh đang thừa về số lượng nhưng còn thiếu người giỏi kỹ năng chuyên môn.
Thừa lao động, thiếu thợ giỏi
Theo số liệu thống kê mới nhất từ Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau, quy mô dân số toàn tỉnh hiện hơn 2,6 triệu người, với lực lượng lao động đang làm việc trong nền kinh tế đạt hơn 1,1 triệu người, chiếm 98,46% tổng số lao động trong độ tuổi. Mặc dù tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt đến 65%, nhưng tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ mới đạt 27,5%, trong đó trình độ từ trung cấp trở lên chỉ chiếm 12,19%.
Nông, lâm nghiệp và thủy sản là khu vực chiếm tỷ trọng lao động lớn nhất tại Cà Mau, với hơn 473.000 người. Đây là lực lượng trực tiếp tạo ra sản phẩm và giá trị cho các ngành hàng chủ lực của tỉnh như tôm, cua, lúa, lâm nghiệp, khai thác và nuôi biển...
Theo Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cà Mau Nguyễn Minh Nhứt, dù đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế địa phương nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản hiện chỉ đạt khoảng 22,5%, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ nghề chỉ khoảng 8,4%. “Sự chênh lệch này là đáng ngại, đồng nghĩa với hơn 77% số lao động khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tại địa phương đang sản xuất dựa trên kinh nghiệm truyền thống, chưa qua đào tạo bài bản”, ông Nhứt nhận định.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Phạm Văn Mười thừa nhận, hạn chế về chất lượng của lực lượng lao động nông-thủy sản đang trở thành rào cản, ảnh hưởng không nhỏ đến việc áp dụng các tiến bộ khoa học-kỹ thuật và chuyển đổi số. Ông Mười phân tích: Sự thiếu hụt lao động trình độ cao thể hiện rõ nhất ở các khâu then chốt của chuỗi giá trị, từ vận hành hệ thống nuôi tôm siêu thâm canh, ứng dụng công nghệ internet vạn vật (IoT), quản lý môi trường nước, đến chế biến sâu và quản trị chuỗi cung ứng xuất khẩu. “Ngoài ra, xu hướng chuyển dịch lao động trẻ rời quê tìm việc làm tại các vùng kinh tế trọng điểm phía nam càng làm trầm trọng thêm tình trạng già hóa lao động nông thôn, gây ra hiện tượng khan hiếm nhân lực kỹ thuật chất lượng cao tại chỗ”, ông Mười chia sẻ.
Đào tạo nông dân trở thành công nhân nông nghiệp
Trước yêu cầu bứt phá kinh tế và chuyển đổi xanh, Cà Mau không thể tiếp tục dựa vào mô hình sản xuất thô và lao động giá rẻ. Bài toán nhân lực cho ngành nông, lâm, thủy sản ở Cà Mau đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ tư duy quản lý đến chiến lược đào tạo. Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lữ Quang Ngời cho biết, đào tạo nghề cho lao động nông thôn không đơn thuần là giải quyết việc làm mà là nền tảng để Cà Mau hiện đại hóa nông nghiệp. Muốn vậy, phải lấy chất lượng làm thước đo hàng đầu, đào tạo gắn liền với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, thị trường và chuỗi giá trị sản phẩm. Lãnh đạo tỉnh Cà Mau nhấn mạnh: “Cần kiên quyết xóa bỏ tư duy đào tạo chạy theo chỉ tiêu, phong trào; đổi mới mạnh mẽ chương trình, giáo trình theo hướng “cầm tay chỉ việc”, nâng cao kỹ năng thực hành, ứng dụng công nghệ hiện đại và trang bị tư duy kinh tế nông nghiệp cho người dân”.
Thực hiện định hướng nêu trên, giải pháp căn cơ lâu dài của Cà Mau là tái cấu trúc hệ thống giáo dục nghề nghiệp, tập trung gắn kết chặt chẽ “ba nhà”: Nhà nước-Nhà trường-Doanh nghiệp. Các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn đang đẩy mạnh rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo sát với thực tiễn, tập trung vào các ngành nghề mũi nhọn như: Kỹ thuật nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, quản lý vùng nuôi đạt chuẩn quốc tế (ASC, BAP), vận hành máy móc nông nghiệp giảm phát thải và quy trình chế biến thủy sản xuất khẩu.
Theo Giám đốc Sở Công thương tỉnh Cà Mau Nguyễn Chí Thiện, chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao cần được xem là đòn bẩy quan trọng: “Khi doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân trong chuỗi liên kết, họ không chỉ bao tiêu sản phẩm mà còn trực tiếp tham gia đặt hàng, chuyển giao công nghệ và đào tạo kỹ năng chuyên sâu cho người lao động, giúp nông dân từng bước chuyển mình thành những “công nhân nông nghiệp” lành nghề”.
Cùng với các giải pháp nêu trên, Cà Mau đang tích cực triển khai các chương trình chuyển đổi số nông nghiệp, xây dựng các mô hình nông dân thông minh. Thông qua các lớp tập huấn ngắn hạn, nông dân được tiếp cận kỹ năng truy xuất nguồn gốc, nhật ký sản xuất điện tử, thương mại điện tử và quản lý rủi ro thiên tai, biến đổi khí hậu... Xây dựng lực lượng lao động nông, lâm, thủy sản chất lượng cao không phải là bài toán kinh tế trước mắt, mà là động lực cốt lõi giúp Cà Mau tự tin vươn xa, khẳng định vị thế trung tâm kinh tế biển và nông nghiệp hiện đại của vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn phát triển mới.
Toàn tỉnh Cà Mau hiện có hơn 10.300 doanh nghiệp đang hoạt động với hơn 106.000 lao động, trong đó lao động phổ thông chiếm đến 90,2%. Sáu tháng đầu năm 2026, các doanh nghiệp tại Cà Mau tuyển dụng mới hơn 12.380 người, nhưng lao động qua đào tạo chỉ 256 người, số còn lại (hơn 11.460 người) thuộc nhóm lao động tay nghề thấp (lao động phổ thông).
