Dự báo nguy cơ động đất, sóng thần và kịch bản cho Việt Nam

Ngày 9/12, tại Hà Nội, Trung tâm Thông tin-Tư liệu phối hợp Viện Vật lý địa cầu (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) tổ chức bài giảng đại chúng “Động đất, sóng thần: Nguy cơ và cách ứng phó, kinh nghiệm dành cho Việt Nam”. PGS,TS Nguyễn Hồng Phương - Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Vật lý địa cầu cùng Kỹ sư cao cấp Đinh Quốc Văn - Phó Trưởng phòng Quan sát Động đất, Viện Vật lý Địa cầu và TS Bùi Thị Nhung - Viện Vật lý địa cầu là các diễn giả chính của sự kiện.
PGS,TS Nguyễn Hồng Phương trình bày bài giảng tại sự kiện.
PGS,TS Nguyễn Hồng Phương trình bày bài giảng tại sự kiện.

Theo các nhà khoa học, tác động phá hủy của động đất chủ yếu là do sự rung động nền rất mạnh gây ra. Do sự chấn động nền dữ dội, các tòa nhà thấp và cao tầng, các tòa tháp và những cột trụ có thể bị nghiêng đi, nứt nẻ, lung lay hoặc sụp đổ, đường giao thông, đường sắt và những cây cầu có thể bị bẻ gẫy, đường ống dẫn nước và những công trình xây dựng khác có thể bị xê dịch khỏi vị trí của chúng, đê đập và những kết cấu tương tự có thể bị phá hủy, gây ngập lụt và tạo ra những dòng vật chất trôi nổi. Động đất cũng có thể gây ra những hiểm họa thứ cấp như hóa lỏng nền và trượt lở nền.

Sản phẩm dự báo động đất trung-dài hạn thường được thể hiện dưới dạng các bản đồ phân bố không gian các vùng có độ nguy hiểm động đất khác nhau. Tại Việt Nam, bản đồ phân vùng động đất đầu tiên của Việt Nam được xuất bản vào năm 1985. Cho đến thời điểm hiện tại, 6 thế hệ bản đồ nguy hiểm động đất lãnh thổ Việt Nam đã được xuất bản, phản ánh sự tiến bộ liên tục về độ chính xác, chất lượng khoa học và công nghệ, phạm vi ứng dụng thực tế và sự tiện lợi cho người dùng.

Quang cảnh buổi tổ chức bài giảng đại chúng.
Quang cảnh buổi tổ chức bài giảng đại chúng.

Tính đến nay, bộ bản đồ xác suất nguy hiểm động đất lãnh thổ Việt Nam và các vùng biển kế cận công bố năm 2019 là phiên bản mới nhất. Tất cả các bản đồ được thể hiện trên một khung bản đồ thống nhất. Bộ bản đồ bao gồm ba tập (loại) bản đồ, mỗi tập lại bao gồm các bản đồ thể hiện phân bố không gian của một trong ba tham số rung động nền sau: gia tốc cực đại nền (PGA), phổ gia tốc nền (SA) và cường độ chấn động trên bề mặt (I) theo thang MSK-64. Chu kỳ lặp lại và xác suất bị vượt quá của các tham số rung động nền trong mỗi tập bản đồ thay đổi tùy theo yêu cầu ứng dụng vào thực tiễn và phù hợp các quy chuẩn trong xây dựng công trình. Bên cạnh đó, các chuyên gia của ngành Vật lý địa cầu cũng đã xây hơn hơn 125 kịch bản sóng thần phát sinh trên khu vực Biển Đông.

Theo ông Đinh Quốc Văn, quan sát động đất ở Việt Nam, có thể rút ra các nguyên nhân xảy ra động đất gồm: Vận động kiến tạo (Đứt gãy), phun trào núi lửa, sập các hang động ngầm, hoạt động nhân sinh (Hồ chứa, khoan hút dầu khí, khai thác mỏ...).

Dự báo động đất, thực tế là các dự báo xa, nhằm tính xác suất xảy ra một trận động đất có độ lớn xác định trong khoảng thời gian nhất định. Vì thế, việc trang bị kiến thức về động đất và chuẩn bị sẵn sàng các kỹ năng ứng phó là chìa khóa cho sự an toàn của con người, giảm thiểu thiệt hại khi động đất xảy ra.

Tại Việt Nam, trước đây, đã có một số hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng ứng phó cho cộng đồng tại vùng tâm chấn sau mỗi động đất lớn xảy ra, tuy nhiên các hoạt động này mới ở bước nhỏ lẻ, mang tính tình thế của các cơ quan chuyên môn.

Ông Đinh Quốc Văn trình bày bài giảng tại sự kiện.
Ông Đinh Quốc Văn trình bày bài giảng tại sự kiện.

Từ năm 2021, sau một loạt các trận động đất xảy ra tại Mộc Châu, Cao Bằng..., Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã kịp thời chỉ đạo Viện Vật lý địa cầu thực hiện nhiệm vụ: “Nghiên cứu xây dựng, thiết kế các tài liệu và tổ chức các hoạt động thông tin, tuyên truyền phổ biến kiến thức, kỹ năng về phòng tránh động đất cho cộng đồng”.

Theo TS Bùi Thị Nhung, thông qua cuốn sách "Những hiểu biết cơ bản để an toàn với động đất tại Việt Nam", các chuyên gia của Viện Vật lý địa cầu đã phối hợp các địa phương tổ chức các hội thảo tuyên truyền phổ biến kiến thức về động đất và các kỹ năng phòng tránh rủi ro do động đất cho cộng đồng. Gần đây nhất, trong tháng 8/2024, Viện Vật lý địa cầu đã cử đoàn công tác đi thực địa tại huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum, phối hợp tuyên truyền và hướng dẫn các kỹ năng ứng phó khi động đất xảy ra cho người dân tại khu vực tâm chấn động đất M=5.0.

Đoàn công tác đã khảo sát, tuyên truyền, hướng dẫn và phát tờ rơi cho người dân về kỹ năng ứng phó động đất tại địa điểm bị tác động của động đất như các xã: Đắk Tăng, Đắk Nên, Đắk Ring, Măng Bút và Măng Càng. Thông qua hoạt động tuyên truyền, các chuyên gia đã giúp người dân có thêm kỹ năng thiết thực để không hoảng loạn, kịp thời áp dụng các biện pháp an toàn cho bản thân, gia đình khi động đất xảy ra.

Theo PGS,TS Nguyễn Hồng Phương, để tăng cường hiệu quả việc nghiên cứu và dự báo về động đất, các nhà khoa học cần được trao thêm công cụ và công nghệ, bên cạnh đó việc tuyên truyền kiến thức về động đất, sóng thần cho người dân càng phải được chú trọng nâng cao.

Bà Nguyễn Thị Vân Nga - Giám đốc Trung tâm Thông tin-Tư liệu đánh giá, thông qua việc tổ chức bài giảng đại chúng “Động đất, sóng thần: Nguy cơ và cách ứng phó, kinh nghiệm dành cho Việt Nam”, công chúng nói chung và truyền thông nói riêng được cung cấp những thông tin khoa học chính xác và quan trọng về hiện tượng động đất, sóng thần và đóng góp thiết thực vào công tác tuyên truyền, ứng phó, phòng tránh nhằm giảm thiểu thiệt hại do động đất, sóng thần tại Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Bản đồ dự báo quỹ đạo và cường độ bão lúc 20 giờ tối 23/8. (Nguồn: Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia)

Bão số 4 tăng cấp, miền bắc đêm nay vẫn mưa lớn

Bão số 4 mạnh lên cấp 9, giật cấp 11, di chuyển chậm trên vùng biển phía bắc đặc khu Bạch Long Vĩ. Do ảnh hưởng của bão, đêm nay, khu vực Đông Bắc, đồng bằng Bắc Bộ và Thanh Hóa tiếp tục mưa rất to. Từ đêm mai (24/8), mưa lớn có xu hướng giảm dần.

Hình ảnh nước sông Kỳ Cùng đang lên. (Hình ảnh do Đài Khí tượng thủy văn Lạng Sơn cung cấp)

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu bảo đảm an toàn đê điều trên 4 hệ thống sông

Do ảnh hưởng của mưa lớn diện rộng, lũ trên các sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam và sông Thái Bình đang lên nhanh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Ninh và Hải Phòng khẩn trương triển khai các biện pháp hộ đê, bảo vệ các trọng điểm xung yếu và sẵn sàng ứng phó với tình huống lũ.

Nước lũ làm chia cắt giao thông tại Bắc Ninh (Ảnh, ĐG)

Bắc Ninh: Quân đội hỗ trợ Nhân dân chống lũ

Trước diễn biến phức tạp của mưa lớn do ảnh hưởng bão số 4, tỉnh Bắc Ninh ghi nhận thiệt hại về nhà cửa và sản xuất đồng thời lực lượng quân đội huy động gần 400 cán bộ, chiến sĩ hỗ trợ Nhân dân di dời tài sản.

(Ảnh minh họa: THẾ ANH)

Thời tiết các khu vực trên cả nước dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9

Dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, Bắc Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có mưa rào và dông rải rác, mưa nhiều hơn vào chiều và tối. Trung Bộ nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Người dân khi tham gia các hoạt động ngoài trời cần chú ý chủ động các biện pháp chống nắng, chống mưa hiệu quả, vui chơi an toàn để kỳ nghỉ lễ trọn vẹn.

Tuyến Quốc lộ 4B xuất hiện các điểm sụt lún khiến các phương tiện có tải trọng lớn không thể di chuyển. (Ảnh: Sở Xây dựng Lạng Sơn cung cấp)

Mưa bão gây thiệt hại hệ thống đường giao thông của tỉnh Lạng Sơn

Ảnh hưởng của bão số 4 đã gây thiệt hại lớn đến hệ thống hạ tầng giao thông của tỉnh Lạng Sơn. Nhiều tuyến quốc lộ, đường tỉnh xảy ra sạt lở, sụt lún nghiêm trọng, ngập úng cục bộ. Sở Xây dựng tỉnh Lạng Sơn đang tập trung chỉ đạo các đơn vị triển khai các biện pháp khắc phục, bảo đảm giao thông đi lại của người dân.

Đại diện Công ty Trách nhiệm hữu hạn cao su Thành Lễ giải trình nguyên nhân dẫn đến các chỉ số quan trắc bất thường thời gian qua.

Tây Ninh tăng cường giám sát, xử lý nghiêm vi phạm môi trường

Từ dữ liệu quan trắc tự động, liên tục, cơ quan chức năng tỉnh Tây Ninh phát hiện một số doanh nghiệp có thông số nước thải, khí thải vượt quy chuẩn trong nhiều ngày liên tiếp. Ủy ban nhân dân tỉnh yêu cầu làm rõ nguyên nhân, khẩn trương khắc phục và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, không để ô nhiễm kéo dài.

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia nhận định diễn biến bất thường của bão số 4.

[Video] Chuyên gia lý giải về đường đi dị thường của bão số 4

Lý giải diễn biến bất thường của bão số 4 ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia nhận định: Trường dòng dẫn yếu cùng sự tương tác với các xoáy thuận nhiệt đới khiến bão số 4 có đường đi phức tạp, có thể tiếp tục đổi hướng và duy trì cường độ trên vịnh Bắc Bộ.

Áp dụng thiết bị bay để giám sát, bảo vệ rừng tại Sơn La. (Ảnh: BÍCH VÂN)

Ứng dụng công nghệ phát triển thị trường carbon

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước phát triển thị trường carbon, công nghệ viễn thám, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang trở thành những công cụ quan trọng để nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy và hiệu quả vận hành của thị trường. 

Lực lượng quân đội đưa người dân trong vùng ngập lụt do ảnh hưởng của bão số 4 tại tỉnh Lạng Sơn đến nơi an toàn. (Ảnh: Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lạng Sơn)

Các tỉnh miền bắc chủ động ứng phó bão số 4

Trong hai ngày 21 và 22/8, do ảnh hưởng của bão số 4, các tỉnh khu vực phía bắc có mưa lớn kéo dài, gây ngập lụt, chia cắt ở một số nơi. Các địa phương đã chủ động triển khai phương án ứng phó với cơn bão với phương châm bốn tại chỗ.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 23/8/2026: Bão số 4 di chuyển chậm, Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn

[Video] Dự báo thời tiết ngày 23/8/2026: Bão số 4 di chuyển chậm, Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn

Bão số 4 tiếp tục hoạt động trên vùng biển phía Bắc đặc khu Bạch Long Vĩ với cường độ cấp 8, giật cấp 10. Dải hội tụ nhiệt đới nối với bão khiến nhiều nơi ở Bắc Bộ và Thanh Hóa tiếp tục có mưa to đến rất to, trong khi từ Quảng Trị trở vào phía Nam thời tiết chủ đạo là nắng, mưa dông tập trung về chiều tối.

Mưa lớn tại Lạng Sơn ghi nhận 290 điểm sạt lở, ngập úng gây ách tắc. (Ảnh: VOV)

Bão số 4 gây mưa lớn, Lạng Sơn thiệt hại nặng do mưa lũ

Chiều 22/8, Cục Đê điều và Phòng, chống thiên tai thông tin nhanh về tình hình bão số 4 và mưa lũ. Bão đang di chuyển chậm trên vùng biển Quảng Ninh-Hải Phòng, trong khi mưa lớn tiếp diễn tại nhiều địa phương, gây ngập úng, sạt lở và thiệt hại về nhà cửa, cây trồng, giao thông.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 23/8/2026: Bão số 4 duy trì cấp 8, Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 23/8/2026: Bão số 4 duy trì cấp 8, Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn

Bão số 4 tiếp tục hoạt động trên vùng biển Quảng Ninh - Hải Phòng với sức gió mạnh nhất vùng gần tâm bão cấp 8, giật cấp 10 và diễn biến khá phức tạp. Do ảnh hưởng của bão kết hợp dải hội tụ nhiệt đới, nhiều nơi ở Bắc Bộ và Thanh Hóa tiếp tục có mưa to đến rất to, nguy cơ cao xảy ra ngập úng, lũ quét và sạt lở đất.

[Video] Báo động lũ trên hạ lưu sông Thương, sông Lục Nam

[Video] Báo động lũ trên hạ lưu sông Thương, sông Lục Nam

Mực nước trên sông Thương và sông Lục Nam đang lên nhanh do ảnh hưởng của bão số 4. Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Bắc Ninh đã phát lệnh báo động số II trên sông Thương tại trạm Cầu Sơn, sông Lục Nam tại trạm Cẩm Đàn và báo động số I trên sông Lục Nam tại trạm Chũ.