Ứng dụng công nghệ phát triển thị trường carbon

Áp dụng thiết bị bay để giám sát, bảo vệ rừng tại Sơn La. (Ảnh: BÍCH VÂN)
Áp dụng thiết bị bay để giám sát, bảo vệ rừng tại Sơn La. (Ảnh: BÍCH VÂN)

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước phát triển thị trường carbon, công nghệ viễn thám, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang trở thành những công cụ quan trọng để nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy và hiệu quả vận hành của thị trường. Việc sàn giao dịch carbon trong nước đi vào vận hành thí điểm vừa qua, đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lộ trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam.

Từng bước xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ

Tuy nhiên, để thị trường vận hành hiệu quả, vấn đề không nằm ở việc tạo ra nơi mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, quan trọng hơn là phải bảo đảm chất lượng của những “hàng hóa” được đưa ra thị trường.

Theo ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường, cùng với tiếp tục hoàn thiện chính sách và hạ tầng kỹ thuật, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm phát thải khí nhà kính theo tiêu chuẩn quốc tế, quản lý chặt chẽ hoạt động trao đổi tín chỉ carbon và từng bước xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ trong nước tiệm cận chuẩn quốc tế.

Yêu cầu đó đặt ra thực tế là làm thế nào để biết một khu rừng đã hấp thụ thêm bao nhiêu carbon, một diện tích rừng có bị suy giảm hay không, hay lượng giảm phát thải được ghi nhận có thật sự tồn tại và được duy trì theo thời gian. Đây chính là vấn đề mà công nghệ có thể góp phần giải quyết.

Theo ông Hoàng Việt Anh, Bộ phận Tư vấn, Công ty TNHH Tư vấn và Phát triển Đồng Xanh, ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực carbon đang chuyển dần qua ba cấp độ: Từ bản đồ, sang mô hình và tiến tới hệ thống. Nếu ở cấp độ đầu tiên, dữ liệu vệ tinh chủ yếu giúp quan sát và lập bản đồ hiện trạng, thì ở cấp độ tiếp theo, các mô hình phân tích có thể phát hiện biến động, dự báo xu hướng. Khi phát triển thành hệ thống hoàn chỉnh, dữ liệu có thể trực tiếp hỗ trợ giám sát, ra quyết định, can thiệp chính sách hoặc tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực và tín chỉ carbon.

Cùng với tiếp tục hoàn thiện chính sách và hạ tầng kỹ thuật, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm phát thải khí nhà kính theo tiêu chuẩn quốc tế, quản lý chặt chẽ hoạt động trao đổi tín chỉ carbon và từng bước xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ trong nước tiệm cận chuẩn quốc tế.

Ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường

Đối với carbon rừng, điều này rất quan trọng. Một dự án có thể xác định được trữ lượng carbon tại thời điểm ban đầu, nhưng sau đó vẫn có thể xảy ra phá rừng, suy thoái, cháy rừng hoặc những biến động khác. Nếu không có hệ thống theo dõi thường xuyên, rất khó bảo đảm rằng lượng carbon đã được ghi nhận vẫn tiếp tục tồn tại.

Nguồn dữ liệu quan trọng kiểm chứng carbon rừng

Hiện nay, Việt Nam đã có nền tảng khá lớn về dữ liệu rừng. Theo ông Hoàng Việt Anh, Việt Nam đã thực hiện các đợt kiểm kê rừng theo chu kỳ kể từ năm 1990, hình thành hơn 2.000 ô sinh thái dài hạn và hệ thống giám sát tài nguyên rừng được cập nhật hằng năm với hơn 7 triệu lô. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ việc đo đạc và kiểm chứng carbon rừng.

Trong nhiều chương trình trước đây, ảnh vệ tinh Landsat, SPOT đã được kết hợp với bản đồ rừng và dữ liệu điều tra thực địa để rà soát độ che phủ rừng, phát hiện những khu vực phân loại chưa chính xác và cập nhật lại thông tin. Điểm mới hiện nay là khả năng xử lý dữ liệu đã tiến xa hơn nhờ trí tuệ nhân tạo, học máy và điện toán đám mây.

Cách tiếp cận mới đang dựa trên ba yếu tố lớn: Dữ liệu lớn và chuỗi số liệu quy mô toàn cầu; học máy, học sâu được tinh chỉnh bằng dữ liệu địa phương; cùng với các thế hệ vệ tinh mới có khả năng cung cấp những sản phẩm chất lượng cao, sẵn sàng đưa vào phân tích.

Thay vì phải chờ nhiều tháng hoặc nhiều năm mới có một đợt điều tra, ảnh vệ tinh có thể giúp theo dõi những thay đổi trên diện rộng với tần suất ngày càng dày hơn. AI có thể hỗ trợ nhận diện những khu vực mất rừng, suy thoái rừng, thay đổi lớp phủ hoặc các dấu hiệu bất thường mà con người khó phát hiện nhanh nếu chỉ dựa vào phương pháp truyền thống.

Một số thế hệ vệ tinh mới còn có khả năng quan sát gần như toàn bộ diện tích đất liền của Trái Đất mỗi ngày. Hệ thống EarthDaily Constellation được giới thiệu với 22 dải phổ, có thể cung cấp thông tin phục vụ theo dõi sức khỏe thảm thực vật, độ ẩm đất, sử dụng đất, methane, cháy rừng, chất lượng nước và nhiệt độ bề mặt. Nếu được kết nối với dữ liệu điều tra thực địa, những thông tin này có thể hỗ trợ việc đo đếm carbon chính xác, đồng thời giúp phát hiện sớm những biến động có nguy cơ làm giảm hiệu quả của dự án.

Thực tế, các giải pháp công nghệ hiện nay đã có thể bao phủ khá nhiều khâu, từ xử lý ảnh viễn thám, phát hiện biến động rừng bằng học máy, dự báo nguy cơ cháy rừng, cảnh báo cháy từ ảnh vệ tinh và camera, lập bản đồ khu vực bị cháy cho đến giám sát dự án carbon và hỗ trợ tính toán lượng carbon.

Tuy nhiên, công nghệ không thể tách rời dữ liệu thực địa. Điều này đặt ra yêu cầu Việt Nam không chỉ tiếp nhận công nghệ quốc tế mà cần phải từng bước xây dựng năng lực dữ liệu và công nghệ trong nước. Dữ liệu điều tra rừng, các điểm đo sinh khối, lớp phủ, biến động sử dụng đất và những thông tin thực địa khác cần được chuẩn hóa, cập nhật và kết nối để tạo thành nguồn dữ liệu đáng tin cậy cho việc tính toán carbon.

Bên cạnh đó, carbon rừng là lĩnh vực có tính liên ngành cao, liên quan đồng thời đến lâm nghiệp, kinh tế, môi trường, xã hội, pháp lý và tài chính. Do vậy, việc giám sát hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành và các hệ thống dữ liệu liên quan.

Có thể bạn quan tâm

Các thành viên phân loại quần áo thu gom được theo tình trạng sử dụng. (Ảnh: NGỌC KHÁNH)

Học sinh Hà Nội lan tỏa lối sống xanh qua hoạt động thu gom, tái chế đồ cũ

Trong hai ngày 10 và 11/10, Dự án Striped Project tổ chức sự kiện “Lượm Đây II 2026” với chủ đề “Rosique” tại Trường tiểu học-trung học cơ sở Nguyễn Tuân (Thanh Xuân, Hà Nội). Sự kiện góp phần lan tỏa lối sống xanh, khuyến khích cộng đồng hình thành thói quen phân loại, tái sử dụng và tái chế các vật dụng đã qua sử dụng.

Ảnh: Zoom Earth.

Bão Isaias khiến 4 người thiệt mạng tại bang Florida, Mỹ

Chính quyền địa phương bang Florida (Mỹ) ngày 10/10 cho biết, ít nhất 4 người đã thiệt mạng và hàng trăm nghìn người chịu cảnh mất điện sau khi bão Isaias đổ bộ gần thành phố Destin thuộc bang Florida của Mỹ có sức gió mạnh cấp 2 duy trì tối đa 169km/giờ, sau đó suy yếu thành áp thấp nhiệt đới.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 11/10/2026: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ít mưa, Nam Bộ chiều tối có mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 11/10/2026: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ít mưa, Nam Bộ chiều tối có mưa dông

Hôm nay, thời tiết Bắc Bộ có xu hướng cải thiện, mưa giảm, trưa chiều trời hửng nắng. Tại Trung Bộ, mưa vẫn xuất hiện ở một số khu vực, cục bộ có nơi mưa to, nhưng cường độ nhìn chung giảm dần. Trong khi đó, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có mưa giảm vào ban ngày, chiều tối và đêm mưa dông có khả năng gia tăng trở lại.

(Ảnh minh họa: THÁI BÌNH)

Mưa lớn tại Trung Bộ sẽ giảm dần từ chiều mai, 11/10

Cơ quan khí tượng dự báo, từ đêm nay (10/10) đến sáng 11/10, khu vực từ phía nam tỉnh Quảng Trị đến thành phố Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Gia Lai tiếp tục có mưa vừa, mưa to và dông, lượng mưa phổ biến 30-70mm, cục bộ có nơi trên 130mm. Dự báo, từ chiều 11/10, mưa lớn tại Trung Bộ giảm dần.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 11/10/2026: Mưa giảm dần ở Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ đề phòng mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 11/10/2026: Mưa giảm dần ở Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ đề phòng mưa dông

Đêm nay, Bắc Bộ và Trung Bộ tiếp tục có mưa do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp nhiễu động gió Đông. Đáng chú ý, khu vực từ Quảng Trị đến Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi có mưa vừa, cục bộ mưa to đến rất to. Sang ngày mai, mưa tại nhiều nơi có xu hướng giảm. 

Cuộc họp cấp bộ trưởng trước thềm COP31 tại Fiji (Ảnh TÂN HOA XÃ)

Đẩy nhanh hành động về khí hậu

Các nhà lãnh đạo khu vực Thái Bình Dương kêu gọi các nước giàu nhanh chóng viện trợ tài chính nhằm giúp các nước này “sinh tồn” trước khủng hoảng khí hậu.