Đột quỵ và đột tử: Những dấu hiệu phân biệt cần biết

Mặc dù đột quỵ và đột tử đều có thể biểu hiện bằng bất tỉnh đột ngột, nhưng cách xử trí khác nhau hoàn toàn, và nếu xử lý sai, có thể bỏ lỡ cơ hội cứu sống người bệnh.

Thứ Sáu, ngày 01/08/2025 - 19:46

Tiến sĩ Ngô Tuấn Anh, Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật tim mạch, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho hay, rất nhiều người trong số chúng ta thường hay nhầm lẫn khái niệm “đột quỵ” và những trường hợp tử vong đột ngột do bệnh lý tim mạch là giống nhau. Nhưng thực chất, “đột quỵ” đề cập đến bệnh lý bởi nguyên nhân mạch máu não; còn “đột tử” là tử vong do bệnh lý tim mạch.

Dấu hiệu nhận biết bệnh đột quỵ

Đột quỵ thường được nhắc đến là “đột quỵ não” hay còn gọi là “tai biến mạch máu não”. Đây là tình trạng não bộ bị tổn thương không hồi phục (mất chức năng vĩnh viễn) do không được cung cấp máu lên nuôi dưỡng kịp thời.

Đột quỵ não gồm hai thể gồm: Đột quỵ xuất huyết não hay đột quỵ do vỡ mạch máu não: xảy ra do mạch máu não bị vỡ ra, khiến máu tràn vào trong hoặc chung quanh não; đột quỵ nhồi máu não hay đột quỵ do thiếu máu não hoặc đột quỵ do tắc mạch máu: xảy ra do cục huyết khối (cục máu đông), xơ vữa động mạch, gây tắc nghẽn hoặc cản trở lượng máu và các chất dinh dưỡng lên nuôi dưỡng các tế bào não.

Dấu hiệu để nhận biết một người đột quỵ gồm: Méo mặt, méo miệng thường ở một bên. Rõ nhất khi người bệnh há lớn miệng hoặc cố gắng mỉm cười; yếu tay thường ở một bên; nói không rõ chữ, nói lắp, nói khó, không diễn đạt được điều muốn nói, thậm chí không thể nói được; nhiều người mất ý thức, hôn mê sâu và dẫn đến tử vong nhanh chóng.

Do đó, khi phát hiện một người đột quỵ, khi người bệnh vẫn còn mạch, thở, nhưng có dấu hiệu thần kinh khu trú như liệt, méo miệng, nói ngọng thì cần đặt nghiêng đầu sang một bên, giữ thông thoáng đường thở, không cho ăn uống, nhanh chóng gọi cấp cứu.

“Thời gian vàng” là trong 4,5 giờ đầu, nếu đưa đến cơ sở có khả năng can thiệp kịp lúc, bệnh nhân có thể hồi phục ngoạn mục. Ở trường hợp này, ưu tiên giữ tư thế an toàn, gọi cấp cứu.

Dấu hiệu nhận biết bệnh đột tử

Đột tử có 4 nguyên nhân chính gây ra là: Vấn đề về tim mạch, đột quỵ, thuyên tắc phổi, vỡ động mạch chủ. Trong đó các vấn đề về tim mạch chiếm tỷ lệ lớn.

Đột tử do bệnh tim mạch có thể hiểu như là “đột quỵ tim” vì đây là tình trạng người bệnh chết một cách bất ngờ, đột ngột ngay lập tức khi vừa phát hiện do nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là do các bệnh lý cấp tính về tim mạch kể trên (hay gặp nhất là ngừng tim và nhồi máu cơ tim).

Như vậy, đột tử do bệnh lý tim mạch được hiểu cơ bản là tình trạng người bệnh bị chết đột ngột do thiếu máu nuôi dưỡng cơ tim dẫn tới hoại tử mô cơ tim.

Các nguyên nhân gây ngừng tim chủ yếu do một số bệnh lý tim mạch như bệnh cơ tim phì đại hoặc giãn to, bất thường động mạch, bệnh tim bẩm sinh, viêm cơ tim, bệnh mạch vành, rối loạn nhịp tim trầm trọng (cơn nhịp nhanh thất, rung thất), hội chứng Brugada,…

Các nguyên nhân gây nhồi máu cơ tim cấp: Xơ vữa động mạch, cục máu đông (huyết khối), co thắt động mạch vành, bóc tách động mạch chủ, dị dạng động mạch bẩm sinh.

Đột quỵ tim có biểu hiện: Đau hoặc tức ngực; choáng váng, buồn nôn hoặc nôn ói; đau hàm, cổ hoặc lưng; khó chịu hoặc đau ở cánh tay hoặc vai; khó thở.

Ngoài ra, khi có các triệu chứng: Khó thở, chóng mặt, đau hoặc tức ngực, ho ra máu hoặc đau bụng dữ dội, đau thắt lưng dữ dội, tụt huyết áp, sốc, bụng nổi khối... cần nhanh chóng đưa người bệnh đi cấp cứu ngay tại cơ sở y tế, để được thăm khám và xử trí kịp thời, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm do thuyên tắc động mạch phổi và phình hoặc vỡ động mạch chủ.

Do đó, khi thấy người có dấu hiệu đột tử, cần phải ưu tiên hồi sinh tim phổi (CPR): Khi thấy người gục ngã, bất tỉnh, không thở, không bắt được mạch, cần ngay lập tức ép tim ngoài lồng ngực.

Đây là trường hợp cấp cứu tối khẩn cấp, mỗi phút trôi qua không ép tim, cơ hội sống giảm 7-10%, do đó, chỉ cần xác định tim ngừng đập để hành động ngay.

Hiệp hội Tim học Hoa Kỳ (American Heart Association – AHA) đánh giá sức khỏe tim mạch quốc gia bằng cách theo dõi 7 yếu tố sức khỏe và hành vi chính làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ: “Life’s Simple 7” (7 nguyên tắc sống đơn giản) và đo lường những chỉ số này để theo dõi tiến trình cải thiện sức khỏe tim mạch.

Để phòng tránh đột quỵ não và đột tử do bệnh tim mạch, mọi người cần thực hiện 7 nguyên tắc sống đơn giản, gồm: Không hút thuốc, hoạt động thể chất, chế độ ăn uống lành mạnh, cân nặng, cũng như khả năng kiểm soát cholesterol, huyết áp và đường huyết.

THIÊN LAM