Không gian Tết của đồng bào các dân tộc tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam (Làng Văn hóa) được kể lại bằng đời sống sinh hoạt hằng ngày, nơi các nghệ nhân trực tiếp hoạt động, thực hành nghi lễ và giới thiệu văn hóa trong chính không gian của cộng đồng mình.
Văn hóa đón Tết độc đáo của các dân tộc
Buổi sáng ở không gian làng dân tộc Mường tại Làng Văn hóa bắt đầu bằng khói bếp lan nhẹ trong gian nhà sàn. Bếp lửa được nhóm lên không chỉ để sưởi ấm, mà còn chuẩn bị cho nghi thức cúng vía bếp (Khồông bếp), một nghi lễ quan trọng trong đời sống tâm linh của người Mường.
Với người dân tộc Thái tại Mộc Châu (Sơn La), ẩm thực ngày Tết là một nét đặc trưng và cũng là niềm tự hào. Một trong những món ăn độc đáo không thể thiếu trong mâm cơm Tết là món gà mọ. Nguyên liệu để làm ra món ăn đều mang hương vị đặc trưng và tinh tế của người Thái vùng Tây Bắc như thịt gà, hoa chuối, mắc khén, hạt dổi, rau cải. “Gà được chặt nhỏ ướp với các gia vị. Khi đã thật ngấm sẽ đem gói bằng lá dong hoặc lá chuối, sau đó cho lên đồ. Thời gian đồ khoảng một giờ đồng hồ để miếng gà thật mềm”, chị Lò Thị Tóm (quê Mộc Châu) vừa thoăn thoắt tay làm vừa chia sẻ với du khách. Cùng với đó, các nghệ nhân và đồng bào cũng chuẩn bị nhiều món ăn khác như gói bánh chưng, cá nướng, xôi ngũ sắc, thịt trâu gác bếp… Du khách vừa quan sát các nghệ nhân làm vừa cùng trải nghiệm, ngồi bên bếp lửa, nghe kể về phong tục Tết của đồng bào dân tộc Thái. Không gian ấy là sự chia sẻ về ẩm thực, văn hóa; trở thành sợi dây kết nối giữa các cộng đồng dân tộc, giữa nghệ nhân và du khách, giữa truyền thống và hiện tại.
Ở các khu làng khác, không khí đón xuân cũng đang lan tỏa theo những cách rất riêng. Mỗi dân tộc mang đến một sắc thái văn hóa khác nhau, trực tiếp sinh hoạt, hướng dẫn, trò chuyện và trao truyền, tạo nên bức tranh Tết rực rỡ sắc màu.
Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững
Nghệ nhân Lò Thị Tóm đã có gần 9 năm gắn bó sinh hoạt tại Làng Văn hóa cho biết: “Phấn khởi, tự hào lắm khi được Đảng, Nhà nước quan tâm để chúng tôi được về đây giới thiệu và lan tỏa văn hóa đến đông đảo mọi người”. Nghệ nhân Ưu tú Bùi Thanh Bình cho biết, mỗi lần về làng giới thiệu văn hóa của dân tộc Mường, được khách quan tâm, thậm chí có nhiều người còn dành cả tiếng đồng hồ để trò chuyện về các nghi thức độc đáo khác khiến ông không khỏi xúc động và tự thấy phải có trách nhiệm hơn trong việc gìn giữ và trao truyền lại bản sắc của đồng bào mình.
Các hoạt động được tổ chức tại làng không chỉ là dịp trình diễn hay giới thiệu phong tục, tập quán, mà quan trọng hơn là tạo không gian để cộng đồng các dân tộc gặp gỡ, giao lưu và bồi đắp giá trị văn hóa của chính mình; từ đó tăng cường sự gắn kết, lan tỏa tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc.
Ông Trịnh Ngọc Chung, Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam
Theo ông Trịnh Ngọc Chung, Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam, các hoạt động được tổ chức tại làng không chỉ là dịp trình diễn hay giới thiệu phong tục, tập quán, mà quan trọng hơn là tạo không gian để cộng đồng các dân tộc gặp gỡ, giao lưu và bồi đắp giá trị văn hóa của chính mình; từ đó tăng cường sự gắn kết, lan tỏa tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Mục tiêu xuyên suốt trong quá trình xây dựng và vận hành Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam là tái hiện và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống một cách chân thực nhất, đặt đúng vào không gian văn hóa của từng cộng đồng. Cách làm này không chỉ mang lại niềm vui, tự hào cho các nghệ nhân khi được trực tiếp giới thiệu di sản của dân tộc mình, mà còn góp phần giúp những giá trị văn hóa ấy được tiếp nối, lan tỏa bền vững tới công chúng và du khách.
Lượng khách đến Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam tăng đều qua các năm; riêng năm 2025 đạt gần 1 triệu lượt, trong đó hơn 44% là học sinh, sinh viên và gần 20% là khách quốc tế. Mỗi năm, Làng Văn hóa tổ chức 2 lớp đào tạo về du lịch cộng đồng và kỹ năng tương tác, giới thiệu văn hóa cho các nghệ nhân khi về làng. Đến nay, đã có hơn 15 lớp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức làm du lịch cộng đồng được triển khai với sự phối hợp của các cơ quan chuyên môn và đơn vị lữ hành. Điều đáng nói là những kiến thức ấy không dừng lại ở làng, mà tiếp tục được các nghệ nhân, học viên mang về bản làng, truyền dạy cho con cháu, người thân, góp phần hình thành đội ngũ làm du lịch cộng đồng từ chính người dân địa phương. Từ đó, hoạt động du lịch gắn với văn hóa truyền thống ngày càng đi vào nền nếp, tạo sinh kế bền vững và giúp di sản văn hóa được bảo tồn ngay trong đời sống.
