Thời gian qua, tỉnh Lâm Đồng đã huy động các nguồn lực để phát triển loại hình du lịch này theo hướng bền vững, từng bước trở thành một trong những sản phẩm chủ lực của địa phương.
Nền tảng cho du lịch cộng đồng
Lâm Đồng là vùng đất giàu bản sắc với dân số hơn 3,8 triệu người, gồm 49 dân tộc, đồng bào dân tộc thiểu số gần 18% dân số. Vùng đất này hội tụ ba vùng sinh thái gồm cao nguyên, trung du và duyên hải; cung bậc “rừng-biển”, “cao nguyên-đồng bằng” với hệ sinh thái phong phú, đa dạng và hệ thống di sản đa dạng với hàng trăm di tích và nhiều loại hình di sản văn hóa vật thể, phi vật thể có giá trị, mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ du lịch cộng đồng.
Toàn tỉnh có 144 di tích, gồm ba di tích quốc gia đặc biệt, 59 di tích cấp quốc gia, 82 di tích cấp tỉnh; cùng hệ thống di sản văn hóa được UNESCO vinh danh, như Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, Mộc bản triều Nguyễn, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang, Làng nghề làm gốm của người Chăm, Thành phố sáng tạo âm nhạc Đà Lạt; 10 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và ba bảo vật quốc gia; cùng các làng nghề, lễ hội truyền thống và các phong tục, tập quán đặc sắc của 49 dân tộc tạo nên những giá trị văn hóa, tài nguyên du lịch phong phú, đa dạng.
Qua hơn 5 năm triển khai Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giai đoạn 2021-2030, Lâm Đồng đã từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn là lấy di sản văn hóa làm nền tảng. Từ Dự án 6, tỉnh đã hỗ trợ mở 36 lớp truyền dạy nhạc cụ truyền thống; tổ chức bảo tồn các loại hình di sản văn hóa phi vật thể; tu sửa, tôn tạo di tích lịch sử; quảng bá giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu các dân tộc; xúc tiến du lịch, khảo sát tiềm năng, lựa chọn, xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng; xây dựng điểm du lịch cộng đồng và làng văn hóa truyền thống các dân tộc...
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Thị Bích Ngọc cho biết: “Dự án 6 đã tạo bước ngoặt trong tư duy bảo tồn, chuyển từ “giữ gìn” sang “phát huy”; từng bước biến di sản văn hóa thành động lực kinh tế. Văn hóa các dân tộc trên địa bàn Lâm Đồng đang từng bước được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch đặc sắc, giúp tạo sinh kế, tăng thu nhập và cải thiện chất lượng sống cho người dân”.
Dự án trao quyền cho người dân trở thành chủ thể trong hoạt động văn hóa, từ việc truyền dạy nhạc cụ, nghề thủ công truyền thống, thành lập các câu lạc bộ văn hóa dân gian đến tổ chức các ngày hội, liên hoan nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc...
Qua đó, ý thức bảo tồn di sản được nâng cao, tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng. Nghệ nhân Ưu tú K'Tiếu ở xã Di Linh chia sẻ: “Việc truyền dạy cồng chiêng cho thế hệ trẻ không chỉ là dạy kỹ năng, mà còn là truyền lửa văn hóa, trao truyền trách nhiệm giữ gìn văn hóa truyền thống. Nếu văn hóa kết hợp du lịch sẽ phát huy và lan tỏa giá trị”.
Từng bước định vị thương hiệu
Từ nền tảng bảo tồn, Lâm Đồng từng bước chuyển hóa di sản văn hóa thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, khi du khách được “sống cùng” văn hóa bản địa, họ sẽ cảm nhận được giá trị thật sự của điểm đến. Đây chính là lợi thế cạnh tranh bền vững của Lâm Đồng, với sự đa dạng của 49 dân tộc, địa phương sở hữu kho tàng văn hóa phong phú để phát triển các loại hình du lịch văn hóa, sinh thái, trải nghiệm.
Trên hành trình trải nghiệm tại Làng truyền thống Cơ Ho Cil ở phường Cam Ly-Đà Lạt, du khách Trần Lê Na đến từ Đồng Nai chia sẻ: “Đây là lần đầu tôi được sống trong văn hóa Tây Nguyên, rất gần gũi và thú vị. Chắc chắn, tôi sẽ đến vùng đất này nhiều lần nữa”.
Những phản hồi tích cực từ du khách cho thấy xu hướng du lịch không chỉ là tham quan, mà là trải nghiệm và kết nối. Văn hóa chính là yếu tố tạo nên sức hút khác biệt cho du lịch cộng đồng. Trong chuyến trải nghiệm du lịch-văn hóa tại Lâm Đồng mới đây, Giáo sư, Tiến sĩ Eric Jose Olmedo Panal, Trường đại học Kinh tế-Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Nếu được đầu tư xứng tầm, du lịch cộng đồng Lâm Đồng sẽ trở thành loại hình có sức hút mạnh”.
Tháng 3/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện “Đề án phát triển du lịch cộng đồng tại Việt Nam trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng”. Qua đó xác định, phát triển, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và hoạt động phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.
Đồng thời, hình thành đặc trưng của mỗi địa phương gắn với trải nghiệm của du khách và tăng cường quảng bá, xúc tiến thương mại; từng bước xây dựng và phát triển thương hiệu du lịch cộng đồng của tỉnh tham gia sâu rộng vào chuỗi sản phẩm, dịch vụ văn hóa phục vụ du khách, đa dạng hóa ngành nghề tại chỗ cho cộng đồng dân cư, cải thiện sinh kế cho người dân, nhất là vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số.
Lâm Đồng đã lựa chọn 24 điểm, làng nghề để đề xuất xây dựng điểm du lịch cộng đồng trên địa bàn; trong đó nêu rõ nét đặc trưng, định hướng phát triển, thời gian hoàn thành... Phấn đấu đến năm 2030, cơ bản phát triển đồng bộ sản phẩm du lịch cộng đồng, định hướng phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa, tiến tới hoàn thành xây dựng ít nhất một Làng du lịch cộng đồng trên địa bàn toàn tỉnh; tất cả điểm du lịch cộng đồng được công nhận theo tiêu chuẩn quốc gia về du lịch cộng đồng được giới thiệu, quảng bá; hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa bản đồ số các điểm du lịch cộng đồng.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đinh Văn Tuấn cho biết: “Tỉnh đặt mục tiêu, gắn phát triển du lịch cộng đồng với xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, nâng cao đời sống người dân; đưa du lịch cộng đồng trở thành một trong những sản phẩm du lịch chính của tỉnh, từ đó định vị thương hiệu du lịch cộng đồng Lâm Đồng trên bản đồ du lịch Việt Nam”.
