Thảm kịch từ trên trời rơi xuống
Đã có một loạt video được truyền thông Mỹ xác minh và đăng tải, cho thấy rõ hơn quy mô thảm kịch sụp đổ sông băng ấy. Một khối băng và đá khổng lồ từ sườn núi đổ xuống thung lũng trong tiếng ầm long trời lở đất, tạo thành dòng lũ mang theo bùn đất và mảnh vỡ, cuốn trôi nhiều công trình và khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng, mất tích.
Những đoạn ghi hình được một nhóm du khách ghi lại, trước và sau vụ sụp đổ, cho thấy, một cấu trúc đá lớn từng nổi bật trên sườn núi đã không còn nữa. Thay vào đó, chỉ còn đám mây bụi, băng và đất đá bao phủ thung lũng. Bụi băng từ vụ sạt lở nhanh chóng che kín tầm nhìn, được nhân chứng Ziha mô tả giống một “đám mây hình nấm khổng lồ”.
Thảm họa không dừng lại ở đó. Những dòng thác băng, đá và tuyết rơi xuống thung lũng đã tạo ra một chuỗi phản ứng khiến nước, bùn và đất đá dồn xuống các hệ thống sông ở phía dưới. Theo phân tích ban đầu của các nhà khoa học, một phần sông băng ở độ cao khoảng 5.200m đã sụp xuống, rơi khoảng 1.200m trước khi va vào đáy thung lũng. Một khối băng có diện tích khoảng 0,2 km² được cho là đã tách khỏi sườn núi.
Lực va chạm khổng lồ có thể khiến một phần băng tan nhanh, đồng thời cuốn theo lượng lớn đất đá. Khi nước và trầm tích hòa vào nhau, dòng chảy trở nên đặc và nặng hơn, biến thành một dòng bùn đá có sức tàn phá rất lớn. Trung tâm Quốc tế về Phát triển Núi tích hợp (ICIMOD) cho biết, mực nước sông Trishuli, còn được gọi là Bhotekoshi, có thời điểm tăng tới 9m chỉ trong khoảng 30 phút. Dòng lũ lập tức quét qua các khu dân cư, đường sá, cầu cống và các công trình dân sinh, ở cả Nepal lẫn Trung Quốc.
Nguy cơ dưới lòng biển trồi lên
Nhưng chưa hết. Ngày 29/8, Liên hợp quốc cảnh báo: Mực nước biển đang dâng cao nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử được ghi nhận. Tác động của nó đã bắt đầu rõ ràng và các mối đe dọa ngày càng gia tăng. Nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hiện tượng này bao gồm việc các sông băng tan chảy; sự giãn nở nhiệt khiến đại dương ấm lên theo nghĩa đen, chiếm nhiều không gian hơn; và khoảng 91% lượng nhiệt dư thừa của hành tinh đang được đại dương hấp thụ, vì vậy khi khí hậu ấm lên do lượng khí thải độc hại gia tăng, mức tăng nhiệt độ trong tương lai sẽ không thể đảo ngược.
Nghĩa là, xét cho cùng, mực nước biển đang dâng cao bởi tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra. Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, mực nước biển vẫn có thể sẽ dâng lên tới 0,55m vào năm 2100. Còn trong kịch bản xấu nhất, con số này có thể lên tới hơn 1m. Thậm chí, trong kịch bản phát thải vẫn giữ ở mức cao, mực nước biển có thể dâng lên gần 2m vào cuối thế kỷ này.
Những hệ lụy đi kèm, dĩ nhiên, sẽ là đất đai bị thu hẹp, nhà cửa bị ngập, sinh kế bị mất…, và những băng sơn vạn năm lại tiếp tục tan chảy nhanh hơn. Không chỉ môi trường bị ảnh hưởng, mực nước biển dâng cao còn tác động đáng kể đến nhân quyền, phát triển kinh tế, sức khỏe, văn hóa, tương lai của nhiều quốc gia và phẩm giá cơ bản của con người.
Một số dự báo cho thấy, có tới 1,2 tỷ người trên toàn cầu có thể sẽ phải di dời vào năm 2050. Những nghiên cứu mới cũng chỉ ra: Rủi ro do mực nước biển dâng cao có thể bị đánh giá thấp đáng kể ở một số khu vực, đồng nghĩa với việc hàng chục triệu người khác có thể dễ bị tổn thương hơn so với dự đoán trước đây. Ngoài những mất mát về vật chất, các yếu tố tinh thần như di sản văn hóa, đất đai tổ tiên và lối sống truyền thống cũng đang bị mai một.
Cả các quốc gia phát triển lẫn đang phát triển đều bị ảnh hưởng bởi tiến trình này. Do đó, khả năng hành động và thích ứng ngày hôm nay sẽ quyết định: Liệu ngày mai, chuyện mực nước biển dâng cao sẽ trở thành một thách thức có thể kiểm soát, hay một cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều thế hệ? ■
