Không chỉ sở hữu cảnh quan đặc sắc, quần thể rừng pơ-mu nơi đây còn được xem là một “di sản sống” của đại ngàn, hội tụ nhiều giá trị về đa dạng sinh học, văn hóa bản địa và tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững.
Di sản sống
Rừng pơ-mu tại xã Hùng Sơn trải dài trên diện tích khoảng 450 ha, ở độ cao từ 1.300-1.700m so với mực nước biển. Đây là một trong những quần thể pơ-mu nguyên sinh hiếm hoi còn lại trên dãy Trường Sơn, với hàng nghìn cây sinh trưởng tự nhiên, trong đó có 725 cây cổ thụ được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản từ năm 2015.
Nhiều cây pơ-mu ở đây có tuổi đời từ khoảng 300 năm đến hơn 1.000 năm. Không gian rừng gây ấn tượng bởi quy mô và cấu trúc hiếm có của một quần thể gỗ quý. Nhiều cây có đường kính thân từ 1-2m, rễ nổi lớn, thân phủ rêu dày và tán cây vươn cao giữa nhiều tầng sinh thái. Cây lớn nhất từng được ghi nhận có đường kính khoảng 2,5m, cao 22m, thân cây lớn đến mức nhiều người ôm không xuể. Chính quy mô này đã tạo nên một quần thể pơ-mu được ví như di sản sống giữa đại ngàn Trường Sơn.
Bên cạnh việc được đánh số, khoanh vùng và lập hồ sơ quản lý, nhiều cây pơ-mu cổ thụ còn được người dân địa phương gọi bằng những tên riêng theo hình dáng, vị trí hoặc câu chuyện gắn với từng cây. Cách gọi ấy thể hiện thái độ trân trọng và ý thức gìn giữ của cộng đồng đối với từng “cá thể di sản”. Với người dân vùng cao, mỗi cây pơ-mu lớn không đơn thuần là một thân gỗ quý mà còn là một phần ký ức của núi rừng, bản làng và nhiều thế hệ cư dân sống dựa vào rừng.
Ông Alăng Briu ở xã Hùng Sơn cho biết, người dân trong vùng xem rừng pơ-mu là tài sản chung cần được gìn giữ. “Đó là rừng thiêng, là nguồn nước, là cái gốc để giữ đất, giữ bản làng”, ông Alăng Briu chia sẻ.
Giữa nhịp phát triển nhanh của đô thị Đà Nẵng, những cánh rừng pơ-mu ở Hùng Sơn hiện diện như một khoảng xanh quý giá, lưu giữ hệ sinh thái đặc hữu và cả ký ức của đại ngàn.
Phát triển du lịch từ rừng pơ-mu
Bên cạnh giá trị bảo tồn, rừng pơ-mu Hùng Sơn còn đang mở ra hướng phát triển mới cho du lịch miền núi Đà Nẵng. Những năm gần đây, ngày càng nhiều du khách lựa chọn các cung đường trekking, trải nghiệm thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa bản địa. Trong xu hướng đó, Hùng Sơn được xem là điểm đến có nhiều lợi thế nhờ giữ được vẻ nguyên sơ của rừng và không gian sinh thái đặc trưng.
Chị Lê Nguyễn Bảo Anh, du khách đến từ Hà Nội cho rằng, điểm khác biệt cốt lõi của rừng pơ-mu Hùng Sơn nằm ở tính nguyên sơ. “Nơi này rừng vẫn còn được giữ rất thật. Khi vào rừng, tôi hiểu vì sao người dân nơi đây coi rừng là tài sản phải giữ bằng mọi giá. Đây là điểm đến lý tưởng cho những ai muốn khám phá thiên nhiên hoang dã”, chị Bảo Anh chia sẻ.
Tuy nhiên, cùng với tiềm năng phát triển du lịch, yêu cầu đặt ra cho địa phương khi làm du lịch tại đây là phải tổ chức khai thác theo hướng kiểm soát chặt chẽ, tránh tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Tại những khu vực có cây di sản, mật độ thảm thực vật dày và địa hình nhạy cảm, việc lượng khách tự phát gia tăng, xả rác, bẻ cây, tác động lên rễ hoặc mở đường không phù hợp đều có thể gây ảnh hưởng lâu dài.
Chị Bh'riu Thị Nương, người dân xã Hùng Sơn cho biết, cộng đồng địa phương mong muốn phát triển du lịch để tăng sinh kế, nhưng ưu tiên lớn nhất vẫn là giữ rừng. Nếu tổ chức tốt, người dân hoàn toàn có thể tham gia làm hướng dẫn viên bản địa, hỗ trợ hậu cần, lưu trú và giới thiệu văn hóa Cơ Tu cho du khách.
Theo đồng chí Nguyễn An, Bí thư Đảng ủy xã Hùng Sơn, địa phương xác định phát triển du lịch sinh thái dưới tán rừng là hướng đi quan trọng, song phải đặt yêu cầu bảo tồn lên hàng đầu. Toàn bộ quá trình khai thác giá trị rừng pơ-mu đều được tính toán theo hướng hài hòa giữa gìn giữ hệ sinh thái, bảo vệ cảnh quan nguyên sinh và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao. “Quan điểm của xã là không đánh đổi tài nguyên lấy tăng trưởng ngắn hạn. Rừng pơ-mu Hùng Sơn là tài sản đặc biệt quý giá, không chỉ với địa phương mà còn với thành phố Đà Nẵng trong định hướng phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm gắn với thiên nhiên và văn hóa bản địa”, đồng chí Nguyễn An khẳng định.
Để phát huy giá trị của khu rừng cần có quy hoạch bài bản, kiểm soát hoạt động du lịch, bảo vệ nghiêm ngặt vùng lõi, tăng vai trò của cộng đồng địa phương trong quản lý và khai thác. Giữ rừng pơ-mu là trách nhiệm với thiên nhiên, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
