“Đệ nhất” Tứ trấn Thăng Long

Nằm ngay trung tâm phố cổ, đền Bạch Mã được xây dựng sớm nhất trong Thăng Long Tứ trấn, gắn với việc Vua Lý Thái Tổ xây thành Thăng Long. Đền thờ vị thần quan trọng nhất của Thăng Long xưa-Thành hoàng của kinh thành. Ngôi đền hiện còn giữ được nhiều hiện vật quý giá.

Di tích đền Bạch Mã.
Di tích đền Bạch Mã.

Truyền thuyết kể rằng, khi Vua Lý Công Uẩn định đô và xây thành Thăng Long, xây thành đến đâu bị sụt lở đến đó. Nhà vua cho cầu thần Long Đỗ-vị thần cai quản thành Đại La (tên cũ của thành Thăng Long). Thần hiển linh thành Bạch Mã (ngựa trắng). Nhà vua cứ theo vết chân ngựa mà xây, thành không lở nữa. Thành xây xong, nhà vua phong thần Long Đỗ là Quốc đô Thành hoàng Đại vương, tức vị Thành hoàng bảo trợ kinh đô. Triều đình cũng cho tu sửa đền thờ thần Long Đỗ. Đó chính là đền Bạch Mã ngày nay. 

Các triều đại quân chủ xưa khi xây thành Thăng Long đã cho dựng bốn ngôi đền, thờ bốn vị thần bảo trợ cho kinh thành ở bốn hướng: đông, tây, bắc, nam của kinh thành. Bốn ngôi đền được người dân gọi là Tứ trấn Thăng Long. Trong đó, đền Bạch Mã là ngôi đền lâu đời nhất, thờ vị thần quan trọng nhất của kinh đô xưa. 

Trải qua những thăng trầm lịch sử, kiến trúc đền Bạch Mã mang dấu ấn đặc trưng của phong cách kiến trúc thế kỷ 19. Dù nằm trên một diện tích không lớn, nhưng đền Bạch Mã giữ nguyên được mặt bằng tổng thể, các hạng mục kiến trúc điển hình của một ngôi đền quan trọng khi xưa. Ngôi đền được xây theo hình chữ Tam, gồm ba dãy nhà song song, bên ngoài là phương đình tám mái. Điểm đặc sắc của công trình kiến trúc này chính là hệ thống mái hình vỏ cua (hình mai con cua) liên kết giữa các hạng mục kiến trúc. 

Điều này tạo sự khép kín, liên hoàn, tăng thêm không gian cho di tích, tạo điểm nhấn khác biệt, hiếm thấy của di tích so với nhiều di tích vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đền hiện còn giữ được nhiều hiện vật có giá trị mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ 17 như: 18 bia đá cổ ghi lại việc sửa đền, 17 đạo sắc phong do triều đình nhà Nguyễn ban tặng, cùng nhiều đồ thờ tự quý... Trong đền hiện có một ngựa trắng bằng gỗ lớn, tượng trưng cho thần Bạch Mã và được rước vào những dịp quan trọng. Phía sau đền còn có một chiếc giếng cổ. Đây cũng là điểm được nhiều người tham quan, bởi là một trong số ít giếng cổ còn sót lại trong khu phố cổ. 

Ngay từ khi ra đời, đền Bạch Mã đã gắn với yếu tố hoàng gia, cho nên các hoạt động lễ hội của ngôi đền cũng hết sức độc đáo. Một trong các nghi lễ quan trọng là lễ Tiến xuân ngưu (Dâng trâu mùa xuân) - nghi lễ vừa mang tính cung đình, vừa mang tính dân gian. Lễ Tiến xuân ngưu xưa do triều đình trực tiếp tổ chức. Triều đình tổ chức tế ở đàn tế tại phía đông kinh thành. Quan lại cùng dân chúng các phường rước tượng trâu đất đến đền Bạch Mã làm lễ. Tượng trâu được đặt lên ngai, quan và dân các phường trong kinh thành rước về Ðiện Kính Thiên để tiến vua. Ðoàn rước đi tới đâu thì dân ở hai bên đường mang pháo ra đốt chào đón. Thi thoảng các quan cầm cành dâu lần lượt quất lên mình trâu mấy cái. Dân chúng cứ đến ngày này đều nô nức rủ nhau đi dự đám rước, cho nên nghi lễ là một ngày hội lớn của thành Thăng Long xưa. Nghi lễ này hiện đã được phục dựng một phần.

Do đền nằm ở trung tâm phố cổ, gần các di tích quan trọng như: Ô Quan Chưởng, Ngôi nhà di sản số 87 phố Mã Mây... lại có lịch sử ra đời đặc biệt, đền Bạch Mã (phố Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm) là một trong những địa chỉ du lịch hấp dẫn của Thủ đô.

Có thể bạn quan tâm

Tập đoàn MISA xây dựng Nền tảng AI tự vận hành 24/7.

Doanh nghiệp ứng dụng AI để bứt phá

Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ có khả năng tạo sức bật trực tiếp cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, câu chuyện không dừng ở “mua một sản phẩm AI” mà là bài toán về quản trị và ứng dụng công nghệ.

Khu nhà ở xã hội Đặng Xá, xã Thuận An, Hà Nội.

Tạo lập quỹ nhà ở phục vụ giải phóng mặt bằng

Từ ngày 1/8/2024 đến nay, Thành phố Hà Nội đã hình thành quỹ nhà ở phục vụ công tác giải phóng mặt bằng thông qua hai nguồn chủ yếu là quỹ nhà ở xã hội và quỹ nhà ở tái định cư, góp phần phục vụ các dự án thu hồi đất, các dự án đầu tư công trọng điểm, cải tạo chung cư cũ và chỉnh trang đô thị.

Hạ tầng giao thông tại Hà Nội sẽ được số hóa để nâng cao hiệu quả công tác quản lý (Ảnh PHẠM HÙNG)

Số hóa quản lý kết cấu hạ tầng giao thông

Hà Nội vừa chính thức vận hành hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông của thành phố trên nền bản đồ số. Sự kiện này không chỉ đánh dấu bước chuyển từ quản lý sang quản trị dựa trên dữ liệu, mà còn tạo nền tảng để thành phố khai thác hiệu quả tài sản hạ tầng và nâng cao chất lượng quản lý đô thị.

Bí thư Đảng ủy xã Hát Môn trao tiền hỗ trợ người dân xây dựng nhà ở.

Mái ấm từ vòng tay cộng đồng

Với quyết tâm xóa nhà dột nát, giúp những hoàn cảnh khó khăn có ngôi nhà mới, an cư lạc nghiệp, xã Hát Môn (Hà Nội) triển khai chương trình xây dựng nhà vòng tay cộng đồng dành cho các đối tượng yếu thế, thể hiện tinh thần tương thân tương ái, lan tỏa những giá trị nhân văn trong cộng đồng.

Thường trực Đảng ủy xã Phú Nghĩa thường xuyên đi kiểm tra, đánh giá tiến độ giải phóng mặt bằng Quốc lộ 6 qua địa bàn xã.

Đẩy nhanh tiến độ Quốc lộ 6 bằng huy động sức mạnh lòng dân

Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La-Xuân Mai qua địa bàn xã Phú Nghĩa (Hà Nội) đã hoàn thành công tác bàn giao mặt bằng đúng tiến độ nhờ những cách làm sáng tạo, linh hoạt, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và tạo được sự đồng thuận sâu rộng trong nhân dân.

Đồng bào Mường ở Mỹ Đức giới thiệu nét đẹp văn hóa với khách du lịch.

Khai thác giá trị văn hóa Mường trong du lịch

Từ chỗ chính quyền, người dân luôn lo lắng về gìn giữ bản sắc văn hóa Mường, giờ đây, cộng đồng người Mường trên địa bàn xã Mỹ Đức đang khai thác những giá trị văn hóa bản địa để phát triển du lịch.

Lực lượng liên ngành kiểm tra hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Quyết liệt xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Sáu tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng Hà Nội phát hiện, xử lý 1.610 vụ hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hàng vi phạm không còn nhỏ lẻ mà tổ chức theo chuỗi, len lỏi vào cả những nhóm thực phẩm tiêu dùng hằng ngày, đòi hỏi các ngành chức năng đấu tranh, ngăn chặn thường xuyên, liên tục.

Công nhân Công ty Thoát nước Hà Nội khắc phục úng ngập.

Hiệu quả từ các dự án chống ngập khẩn cấp

Những ngày qua, Thủ đô Hà Nội liên tiếp xảy ra các trận mưa cường độ lớn trong thời gian ngắn, gây ngập úng cục bộ một số khu vực; nhưng nhờ khai thác, vận hành hiệu quả các công trình, dự án chống ngập theo lệnh khẩn cấp, việc tiêu thoát nước nhanh chóng, hiệu quả hơn.

Tổ công tác thuộc UBND xã Thanh Trì hỗ trợ người dân cập nhật dữ liệu đất đai tại nhà (Ảnh THANH HỒNG)

Tăng tốc hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai

Với tổng diện tích đất tự nhiên gần 336.000 ha, tương đương hơn 4,19 triệu thửa đất, Hà Nội là một trong những địa phương có khối lượng công việc lớn nhất cả nước về cơ sở dữ liệu đất đai.

Giải phóng mặt bằng bàn giao cho đơn vị thi công đang được khẩn trương thực hiện tại phường Yên Nghĩa (Ảnh KHÁNH LÊ)

Cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng dự án cải tạo Quốc lộ 6

Sau thời gian gặp nhiều khó khăn, đến nay dự án đầu tư xây dựng, cải tạo và nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La-Xuân Mai đã cơ bản hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng. Các xã, phường có dự án đi qua đã huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, vận động người dân đồng thuận bàn giao mặt bằng.

Khách trải nghiệm chằm nón tại gian hàng Hợp tác xã Mây tre nón lá Thu Hương, xã Thanh Oai.

Nâng cao sức cạnh tranh của hợp tác xã

Trong bối cảnh mới, khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã của Hà Nội đã có nhiều đổi mới, từng bước nâng cao vai trò trong nền kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động của hợp tác xã vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập. Ngoài những giải pháp hỗ trợ từ thành phố, khu vực này cần phát huy nội lực để đóng góp nhiều hơn cho kinh tế-xã hội Thủ đô.

Người dân xã Quang Minh bốc thăm nhận đất dịch vụ.

Giải quyết dứt điểm vướng mắc đất dịch vụ cho người dân

Với quyết tâm giải quyết dứt điểm các vướng mắc tồn đọng kéo dài, HĐND thành phố Hà Nội vừa thông qua Nghị quyết số 44/NQ-HĐND ngày 15/7/2026 về việc thực hiện hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm bằng hình thức giao đất dịch vụ, đất ở để giải quyết vướng mắc trên địa bàn một số xã, phường cho người dân.