“Đệ nhất” Tứ trấn Thăng Long

Nằm ngay trung tâm phố cổ, đền Bạch Mã được xây dựng sớm nhất trong Thăng Long Tứ trấn, gắn với việc Vua Lý Thái Tổ xây thành Thăng Long. Đền thờ vị thần quan trọng nhất của Thăng Long xưa-Thành hoàng của kinh thành. Ngôi đền hiện còn giữ được nhiều hiện vật quý giá.

Di tích đền Bạch Mã.
Di tích đền Bạch Mã.

Truyền thuyết kể rằng, khi Vua Lý Công Uẩn định đô và xây thành Thăng Long, xây thành đến đâu bị sụt lở đến đó. Nhà vua cho cầu thần Long Đỗ-vị thần cai quản thành Đại La (tên cũ của thành Thăng Long). Thần hiển linh thành Bạch Mã (ngựa trắng). Nhà vua cứ theo vết chân ngựa mà xây, thành không lở nữa. Thành xây xong, nhà vua phong thần Long Đỗ là Quốc đô Thành hoàng Đại vương, tức vị Thành hoàng bảo trợ kinh đô. Triều đình cũng cho tu sửa đền thờ thần Long Đỗ. Đó chính là đền Bạch Mã ngày nay. 

Các triều đại quân chủ xưa khi xây thành Thăng Long đã cho dựng bốn ngôi đền, thờ bốn vị thần bảo trợ cho kinh thành ở bốn hướng: đông, tây, bắc, nam của kinh thành. Bốn ngôi đền được người dân gọi là Tứ trấn Thăng Long. Trong đó, đền Bạch Mã là ngôi đền lâu đời nhất, thờ vị thần quan trọng nhất của kinh đô xưa. 

Trải qua những thăng trầm lịch sử, kiến trúc đền Bạch Mã mang dấu ấn đặc trưng của phong cách kiến trúc thế kỷ 19. Dù nằm trên một diện tích không lớn, nhưng đền Bạch Mã giữ nguyên được mặt bằng tổng thể, các hạng mục kiến trúc điển hình của một ngôi đền quan trọng khi xưa. Ngôi đền được xây theo hình chữ Tam, gồm ba dãy nhà song song, bên ngoài là phương đình tám mái. Điểm đặc sắc của công trình kiến trúc này chính là hệ thống mái hình vỏ cua (hình mai con cua) liên kết giữa các hạng mục kiến trúc. 

Điều này tạo sự khép kín, liên hoàn, tăng thêm không gian cho di tích, tạo điểm nhấn khác biệt, hiếm thấy của di tích so với nhiều di tích vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đền hiện còn giữ được nhiều hiện vật có giá trị mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ 17 như: 18 bia đá cổ ghi lại việc sửa đền, 17 đạo sắc phong do triều đình nhà Nguyễn ban tặng, cùng nhiều đồ thờ tự quý... Trong đền hiện có một ngựa trắng bằng gỗ lớn, tượng trưng cho thần Bạch Mã và được rước vào những dịp quan trọng. Phía sau đền còn có một chiếc giếng cổ. Đây cũng là điểm được nhiều người tham quan, bởi là một trong số ít giếng cổ còn sót lại trong khu phố cổ. 

Ngay từ khi ra đời, đền Bạch Mã đã gắn với yếu tố hoàng gia, cho nên các hoạt động lễ hội của ngôi đền cũng hết sức độc đáo. Một trong các nghi lễ quan trọng là lễ Tiến xuân ngưu (Dâng trâu mùa xuân) - nghi lễ vừa mang tính cung đình, vừa mang tính dân gian. Lễ Tiến xuân ngưu xưa do triều đình trực tiếp tổ chức. Triều đình tổ chức tế ở đàn tế tại phía đông kinh thành. Quan lại cùng dân chúng các phường rước tượng trâu đất đến đền Bạch Mã làm lễ. Tượng trâu được đặt lên ngai, quan và dân các phường trong kinh thành rước về Ðiện Kính Thiên để tiến vua. Ðoàn rước đi tới đâu thì dân ở hai bên đường mang pháo ra đốt chào đón. Thi thoảng các quan cầm cành dâu lần lượt quất lên mình trâu mấy cái. Dân chúng cứ đến ngày này đều nô nức rủ nhau đi dự đám rước, cho nên nghi lễ là một ngày hội lớn của thành Thăng Long xưa. Nghi lễ này hiện đã được phục dựng một phần.

Do đền nằm ở trung tâm phố cổ, gần các di tích quan trọng như: Ô Quan Chưởng, Ngôi nhà di sản số 87 phố Mã Mây... lại có lịch sử ra đời đặc biệt, đền Bạch Mã (phố Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm) là một trong những địa chỉ du lịch hấp dẫn của Thủ đô.

Có thể bạn quan tâm

Đại lộ Thăng Long - trục giao thông huyết mạch phía tây Hà Nội.

Phát triển đô thị thông minh, lấy người dân làm trung tâm

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng và áp lực dân số ngày càng lớn, Hà Nội đang đối mặt nhiều thách thức như: ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng và an ninh trật tự. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng chất lượng sống, mà còn cản trở sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Đội xe điện đã sẵn sàng phục vụ du khách tham quan quần thể danh thắng Hương Sơn và dự Lễ hội chùa Hương năm 2026.

Tầm nhìn để Hương Sơn trở thành khu du lịch quốc gia

Quần thể danh thắng Hương Sơn (chùa Hương, xã Hương Sơn) là một trong những khu du lịch văn hóa tâm linh quan trọng nhất của Hà Nội. Hiện thành phố đã phê duyệt Quy hoạch và định hướng đưa quần thể này thành khu du lịch quốc gia.

Dây chuyền sản xuất của Công ty ONAGA (Nhật Bản) tại Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội.

Bức tranh sản xuất công nghiệp nhiều điểm sáng

Năm 2025, sản xuất công nghiệp trên địa bàn Hà Nội có sự phục hồi và tăng trưởng cao, nhất là trong ngành chế biến, chế tạo. Đây là động lực quan trọng giúp kinh tế Thủ đô phát triển trong năm vừa qua.

Công ty Môi trường đô thị Hà Nội chuẩn bị phương tiện thu gom, vận chuyển rác thải theo quy định mới.

Siết chặt việc phân loại rác thải tại nguồn

Từ ngày 8/1/2026, thành phố Hà Nội triển khai quy định quản lý chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân; trong đó, điểm đáng chú ý là các đơn vị vệ sinh môi trường có quyền từ chối thu gom nếu rác không được phân loại hoặc không sử dụng bao bì đúng quy định.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng trả lời tại phiên chất vấn của HĐND thành phố.

Nhiệm kỳ đổi mới trong hoạt động của cơ quan dân cử

Nhiệm kỳ 2021-2026, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã đổi mới trong hoạt động, phát huy hiệu lực, hiệu quả theo hướng thực chất. Những nỗ lực của cơ quan dân cử thành phố đã được các cấp, ngành đánh giá cao và nhận được sự ủng hộ, niềm tin từ người dân.

Đoàn Thanh niên phường Văn Miếu-Quốc Tử Giám hỗ trợ cán bộ chi bộ, tổ dân phố trong đẩy mạnh chuyển đổi số trên địa bàn. (Ảnh BẢO LÂM)

Tập trung giải quyết các điểm nghẽn

Sau 6 tháng đi vào vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phường Văn Miếu-Quốc Tử Giám đã đạt nhiều kết quả tích cực trên các lĩnh vực phát triển kinh tế-xã hội. Bên cạnh đó, phường cũng nhận diện rõ những điểm nghẽn để chủ động khắc phục.

Trường đại học Thủ đô Hà Nội giới thiệu Không gian Hà Nội học được xây dựng theo mô hình mới phục vụ chương trình giáo dục địa phương.

Từng bước số hóa môn Hà Nội học

Tại cơ sở 4 của Trường đại học Thủ đô Hà Nội (xã Thường Tín), Không gian Hà Nội học do Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế xây dựng đang mở ra cách tiếp cận mới, sinh động và hiện đại, giúp giáo viên, học sinh Thủ đô trải nghiệm chiều sâu lịch sử, văn hóa Thăng Long - Hà Nội thông qua mô hình hóa và số hóa.

Dự án nhà ở xã hội Rice City Long Châu (phường Bồ Đề) đang được thi công.

Thêm tin vui về nhà ở xã hội

Đến cuối năm 2025, thành phố Hà Nội hoàn thành gần 5.160 căn nhà ở xã hội, vượt khoảng 10% chỉ tiêu được giao. Đáng chú ý, thành phố vừa công bố danh sách 39 dự án nhà ở xã hội (đợt 1) được xác định đầu tư từ nay đến năm 2030, đáp ứng mục tiêu hoàn thành 120.000 căn nhà ở xã hội Chính phủ giao cho thành phố.

Ban công trong phố

Với những ai yêu tha thiết Hà Nội thì không thể không để ý đến những ban công nhà. Ban công ở Hà Nội là một thế giới thu nhỏ đặc biệt. Có những ban công bé đến mức chỉ vừa một chậu hoa, có những ban công dài và hẹp, chạy dọc theo mặt tiền ngôi nhà tập thể loang lổ dấu thời gian.

Đoạn tuyến Vành đai 2,5 nối từ đường Cầu Giấy đến khu đô thị mới Dịch Vọng, phường Cầu Giấy, Hà Nội. (Ảnh SÓNG HỮU)

Nỗ lực khơi thông tuyến “huyết mạch” giao thông Thủ đô

Đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng đường Vành đai 2,5 là nhiệm vụ được đặt ra trong bối cảnh Hà Nội đang nỗ lực thực hiện đột phá về hạ tầng giao thông để giảm ùn tắc, cải thiện môi trường đô thị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Lực lượng chức năng xã Thanh Trì tháo dỡ công trình vi phạm trên đất nông nghiệp.

Quyết liệt xử lý vi phạm trật tự xây dựng

Thời gian qua, nhất là từ sau khi triển khai mô hình chính quyền hai cấp, công tác quản lý trật tự xây dựng có nhiều chuyển biến tích cực. Các vi phạm được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh. Đặc biệt, tình trạng xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, đất công được kiềm chế.

Đội cảnh sát giao thông đường bộ số 6 (Phòng cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội) tuyên truyền về an toàn giao thông cho lái xe tại bến xe Mỹ Đình.

Bảo đảm an toàn giao thông dịp cuối năm

Dịp cuối năm, do lưu lượng phương tiện lưu thông tăng cao khiến cho tình trạng ùn tắc tại Hà Nội càng diễn biến phức tạp. Trước thực trạng này, các lực lượng chức năng đang triển khai nhiều biện pháp để bảo đảm trật tự an toàn giao thông trên địa bàn.

Hà Nội đang hướng tới một mùa lễ hội Xuân Bính Ngọ an toàn, văn minh.

Xây dựng văn hóa ứng xử thích ứng bối cảnh mới

Ngay khi vận hành hệ thống chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Hà Nội khẩn trương triển khai những biện pháp thực hiện Quy tắc ứng xử. Các biện pháp này vừa bảo đảm tính kế thừa trong xây dựng văn hóa ứng xử người Hà Nội, vừa đáp ứng những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh mới.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội trao bằng khen, tặng các tập thể ngành Tài chính thành phố đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ năm 2025.

Nỗ lực hành động để tạo đột phá, phát triển

Năm 2025, với tinh thần đổi mới, đột phá, thành phố lần đầu đã hoàn thành và hoàn thành vượt 24/24 chỉ tiêu kinh tế-xã hội chủ yếu, trong đó thu ngân sách 704.579 tỷ đồng, đạt 137,1% dự toán, tăng 37,1% so với năm trước.

Khách du lịch đến với các trải nghiệm trong tour Chạm miền ký ức.

Sôi nổi, hấp dẫn các hoạt động du lịch trong kỳ nghỉ

Để đáp ứng tốt các nhu cầu vui chơi, giải trí, tham quan của khách trong nước và quốc tế trong kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026, ngành du lịch Thủ đô đã triển khai nhiều chương trình, sản phẩm, sự kiện nhằm mang đến chuỗi trải nghiệm đa sắc, hấp dẫn.

Đoàn công tác của tuổi trẻ Thủ đô cùng đại diện các đơn vị và gia đình em Ly Xá Cà khởi công xây dựng ngôi nhà “Khăn quàng đỏ” tại thôn Lao Chải (xã Y Tý, tỉnh Lào Cai).

Sức trẻ nơi vùng cao

Cứ vào dịp cuối năm, tuổi trẻ Thủ đô lại huy động các nguồn lực, tăng cường triển khai các hoạt động, phần việc thanh niên nhằm nâng cao chất lượng đời sống, bảo đảm an sinh cho người dân, thanh thiếu nhi ở nơi điều kiện kinh tế còn khó khăn.