Đấu tranh với "tội phạm mạng", không vùng cấm, không biên giới

Ngày 10/9, Công an thành phố Hà Nội tổ chức Hội nghị “Bàn giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh với các đối tượng vi phạm pháp luật trên không gian mạng”. Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an Hà Nội, chủ trì hội nghị.

Từ “tội phạm truyền thống”, ngày nay, do sự phát triển của khoa học công nghệ, các đối tượng đã nhanh chóng đưa hoạt động phạm tội lên môi trường số, tận dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, nền tảng trực tuyến để kết nối, lôi kéo, giao dịch, chỉ đạo và che giấu hành vi.

Một hội nhóm trên Facebook được lập để hẹn nhau “hỗn chiến”. Một tài khoản ảo dẫn dụ nạn nhân vào sàn đầu tư giả. Ma túy được thỏa thuận, giao dịch qua Telegram. Hàng giả, dữ liệu cá nhân, thậm chí cả vũ khí được quảng cáo, mua bán trên mạng... Những vụ việc trên cho thấy một thực tế đáng lo ngại: Không gian mạng đang bị tội phạm triệt để lợi dụng như một công cụ, phương tiện và địa bàn hoạt động mới.

Nếu trước đây, các đối tượng phải trực tiếp gặp gỡ, giao dịch, vận chuyển hoặc tụ tập để thực hiện hành vi phạm tội thì nay nhiều công đoạn có thể được thực hiện chỉ qua một chiếc điện thoại.

Một tài khoản ảo có thể tiếp cận hàng trăm, hàng nghìn người. Một nhóm kín có thể trở thành nơi tập hợp, phân công, kích động. Một ứng dụng nhắn tin có thể được sử dụng để thỏa thuận việc mua bán ma túy. Một đường link giả mạo có thể đưa nạn nhân vào cả một kịch bản lừa đảo được chuẩn bị công phu.

Đáng chú ý, tội phạm trên không gian mạng ngày càng có xu hướng chuyên nghiệp hóa, với vai trò của các đối tượng đều được ẩn danh. Các đối tượng có thể ở những nơi khác nhau, thậm chí ở nhiều quốc gia khác nhau nhưng vẫn có thể phối hợp thực hiện hành vi phạm tội.

Trong lĩnh vực lừa đảo chiếm đoạt tài sản, các đối tượng liên tục thay đổi kịch bản, từ đầu tư tài chính, tuyển cộng tác viên, kinh doanh trực tuyến đến giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng, doanh nghiệp. Nhiều đường dây còn thu thập, mua bán trái phép dữ liệu cá nhân để xây dựng kịch bản tiếp cận phù hợp với từng nạn nhân, khiến việc nhận diện càng khó khăn.

Tội phạm ma túy cũng lợi dụng triệt để các nền tảng trực tuyến. Từ tìm kiếm khách hàng, thỏa thuận giá cả, lựa chọn phương thức giao nhận đến thanh toán, nhiều công đoạn được thực hiện trên môi trường mạng; sau đó, đối tượng sử dụng phương thức giao hàng, địa điểm nhận hàng thay đổi liên tục nhằm gây khó khăn cho công tác phát hiện, đấu tranh.

Trong khi đó, các hành vi vi phạm pháp luật về trật tự xã hội cũng xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng. Mâu thuẫn từ đời thực được đưa lên Facebook, TikTok hoặc các nhóm kín; lời nói kích động có thể nhanh chóng biến thành hành động; các đối tượng có thể thông qua mạng xã hội để tập hợp lực lượng, chuẩn bị hung khí, hẹn địa điểm giải quyết mâu thuẫn.

Không chỉ tội phạm hình sự, các đối tượng phản động, chống đối cũng lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin xuyên tạc, kích động, lôi kéo, gây phức tạp về an ninh, trật tự. Với khả năng lan truyền nhanh, phạm vi tiếp cận rộng, thông tin xấu độc nếu không được phát hiện, xử lý và định hướng kịp thời có thể tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội, gây hoang mang trong nhân dân...

Trước diễn biến ngày càng phức tạp đó, yêu cầu đặt ra đối với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm là phải thay đổi tư duy và phương thức tiếp cận. Không thể chỉ chờ tội phạm xảy ra rồi mới điều tra, xử lý; càng không thể để tội phạm liên tục thay đổi phương thức trong khi lực lượng chức năng chỉ chạy theo xử lý từng vụ việc.

Bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Công an, thành phố Hà Nội, Công an Hà Nội đã chủ động triển khai nhiều giải pháp, tập trung nhận diện các nhóm tội phạm, hành vi nổi lên, kịp thời tham mưu cấp ủy, chính quyền chỉ đạo các cấp, các ngành phối hợp phòng ngừa, đấu tranh.

Một trong những hướng đi được Công an thành phố chú trọng là gắn công tác phòng, chống tội phạm trên không gian mạng với công tác quản lý Nhà nước về trật tự xã hội và quản lý địa bàn, đối tượng.

Việc quản lý các cơ sở kinh doanh có điều kiện, nhất là karaoke, bar, pub, lounge... được kết hợp với công tác nắm tình hình trên không gian mạng, qua đó hỗ trợ phát hiện các dấu hiệu vi phạm, quản lý chặt đối tượng và kịp thời xử lý những tình huống phức tạp về an ninh, trật tự được đăng tải trên mạng xã hội.

Cùng với đó, lực lượng Công an các cấp chủ động nắm tình hình, nhận diện phương thức, thủ đoạn mới để tuyên truyền, cảnh báo người dân.

Công tác thông tin, định hướng dư luận đối với những vụ án, vụ việc nóng, nổi được dư luận quan tâm cũng được chú trọng, góp phần tạo sự đồng thuận trong nhân dân và nâng cao sức răn đe, phòng ngừa chung.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, công tác đấu tranh với tội phạm lợi dụng không gian mạng trên địa bàn Thủ đô đã đạt nhiều kết quả tích cực.

Đối với tội phạm về trật tự xã hội, Công an Hà Nội đã chủ động nhận diện tình hình, ban hành các văn bản chỉ đạo, chấn chỉnh, tăng cường phòng ngừa đối với từng loại tội phạm cụ thể.

Trên lĩnh vực kinh tế, buôn lậu, môi trường, lực lượng chức năng bước đầu đấu tranh hiệu quả với một số loại tội phạm lợi dụng không gian mạng, trong đó có những hành vi phức tạp như thao túng thị trường chứng khoán, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Đối với tội phạm ma túy, Công an thành phố triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, tổ chức đấu tranh, trấn áp, giữ vững ổn định địa bàn, không để phát sinh điểm nóng về tệ nạn và tội phạm ma túy gây bức xúc trong nhân dân; đồng thời kịp thời giải quyết những địa bàn mới phát sinh có biểu hiện phức tạp.

Đặc biệt, trên lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, Công an Thủ đô đã khám phá một số loại tội phạm về công nghệ cao, mạng viễn thông chưa từng phát hiện, xử lý trước đây như sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ, thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật; cản trở, gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử; đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông; thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, công khai hóa trái phép thông tin về tài khoản ngân hàng...

Tại hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận, phân tích, đánh giá tình hình, những vấn đề nổi lên trên không gian mạng thời gian qua; nhận diện phương thức, thủ đoạn hoạt động của các loại tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật. Đồng thời, trao đổi, chia sẻ những kinh nghiệm, cách làm hiệu quả; đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác nắm tình hình, chủ động nhận diện, phát hiện và tổ chức đấu tranh quyết liệt với tội phạm, vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Đánh giá cao những kết quả Công an thành phố Hà Nội đạt được trong công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm lợi dụng không gian mạng, Thiếu tướng Phan Mạnh Trường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an, ghi nhận Công an thành phố đã nhận diện khá đầy đủ, chính xác tình hình, nguyên nhân và những khó khăn trong đấu tranh với loại tội phạm này; đồng thời triển khai nhiều giải pháp căn cơ, phù hợp từng nhóm, loại tội phạm nổi lên trên địa bàn.

Đồng chí nhấn mạnh, trước một loại tội phạm ngày càng tinh vi, ẩn danh, giải pháp công nghệ phải được đặc biệt coi trọng. "Thời gian qua, Bộ Công an đã tham mưu, triển khai những giải pháp mang tính căn cơ như quản lý, định danh tài khoản trên không gian mạng, kiểm soát sim ‘rác’, qua đó từng bước hạn chế ‘khoảng tối’ để tội phạm ẩn náu...", Thiếu tướng Phan Mạnh Trường nêu rõ.

Lãnh đạo Cục Cảnh sát hình sự cũng yêu cầu cần đặc biệt coi trọng việc truy tìm dấu vết dòng tiền, phối hợp chặt chẽ các ngân hàng để kịp thời xác minh, phong tỏa tài khoản, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho người dân, đồng thời làm rõ quy mô, tính chất và vai trò của từng đối tượng trong đường dây.

Đề nghị các đơn vị tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin, xâu chuỗi vụ việc, tránh phân tán nguồn lực; hướng tới mỗi vụ việc có một đầu mối chủ trì, điều phối thống nhất, qua đó nâng cao hiệu quả phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm trên không gian mạng.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng nhấn mạnh, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật trên không gian mạng đang diễn biến rất phức tạp, tác động trực tiếp đến nhiều mặt của đời sống xã hội. Nếu không chủ động nhận diện, phát hiện và xử lý kịp thời từ sớm, các nguy cơ, hành vi vi phạm trên không gian mạng có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Giám đốc Công an Hà Nội yêu cầu toàn lực lượng phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương pháp công tác; chủ động nhận diện, kịp thời phát hiện phương thức, thủ đoạn của các loại tội phạm, vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Các đơn vị phải bám sát chức năng, nhiệm vụ, xây dựng kế hoạch căn cơ để tổ chức đấu tranh quyết liệt, hiệu quả với các đối tượng.

Các đơn vị phải chủ động khai thác, tận dụng hiệu quả không gian mạng để phục vụ công tác nắm tình hình, nhận diện các vấn đề liên quan đến an ninh, trật tự; từ đó kịp thời phát hiện, tổ chức đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, không để bị động, bất ngờ.